इथियोपियाको राजधानी अदिस अबाबाका सडकमा एउटा नयाँ व्यावसायिक परिवर्तन आकार लिइरहेको छ।
पेट्रोलबाट चल्ने मोटरसाइकलको विकल्प खोजिरहेका चालक, सामान पुर्याउने व्यवसाय र साना उद्यमीका लागि विद्युतीय मोटरसाइकल नयाँ सम्भावना बनिरहेका छन्।
तर यो परिवर्तन केवल एउटा नयाँ सवारीसाधन बजारमा आउनुको कथा होइन। यसका पछाडि जापानको स्थापित व्यावसायिक अनुभव बोकेर अफ्रिकाको कठिन बजारमा भविष्य खोज्न पुगेका एक उद्यमीको फरक सोच छ।
ती उद्यमी हुन् युमा सासाकी।
जापानमा विश्वप्रसिद्ध कम्पनीहरूमा काम गर्ने अवसर पाएका, ऊर्जा क्षेत्रदेखि यातायात प्रविधिसम्मको अनुभव हासिल गरेका सासाकीले आफ्नो व्यावसायिक भविष्यका लागि सहज र परिचित बजार रोजेनन्।
उनले अफ्रिकाको इथियोपिया रोजे। त्यहाँ पनि उनले तयार बजारमा प्रतिस्पर्धा गर्नुभन्दा बजार नै निर्माण गर्ने बाटो समाते।
उनको विश्वास थियो, जहाँ समस्या गहिरो छ, त्यहीँ नयाँ व्यवसाय निर्माण गर्ने सम्भावना पनि ठूलो हुन सक्छ।
सन् २०२१ मा स्थापना भएको डोडाइ ग्रुपमार्फत उनले इथियोपियामा विद्युतीय यातायातको व्यवसाय अघि बढाए।
जापानी व्यावसायिक अनुभव, अफ्रिकी बजारको आवश्यकता र स्वच्छ ऊर्जाको सम्भावनालाई जोडेर उनले मोटरसाइकल बिक्री गर्ने कम्पनीभन्दा फराकिलो व्यावसायिक संरचना निर्माण गर्ने लक्ष्य लिए।
अहिले उनको व्यवसाय विद्युतीय मोटरसाइकलको स्थानीय जडान, बिक्री, ब्याट्री व्यवस्थापन र ब्याट्री साटासाट केन्द्रको सञ्जाल निर्माणमा केन्द्रित छ।
यो यात्राको विशेषता केवल विदेशमा गएर कम्पनी खोल्नु होइन। आफूले चिनेको बजारभन्दा बिल्कुलै फरक बजारमा पुगेर त्यहाँको आर्थिक, पूर्वाधारगत र नीतिगत समस्यालाई व्यावसायिक अवसरका रूपमा बुझ्नु हो।
सासाकीले अफ्रिकामा विद्युतीय सवारीको भविष्य देखे, तर त्यसलाई सफल बनाउन मोटरसाइकल मात्र पर्याप्त नहुने निष्कर्ष पनि निकाले। त्यसैले उनले सवारीसाधनसँगै ऊर्जा र सेवा पूर्वाधार निर्माणलाई व्यवसायको केन्द्रमा राखे।
स्थापित बाटो छाडेर नयाँ गन्तव्य
युमा सासाकीको व्यावसायिक यात्रा परम्परागत उद्यमशीलताको ढाँचाभन्दा केही फरक छ।
उनले विश्वविद्यालयको अध्ययन, ऊर्जा उद्योग, अन्तर्राष्ट्रिय व्यवसाय र प्रविधिमा आधारित नयाँ कम्पनीहरूको अनुभवलाई क्रमशः आफ्नो उद्यम निर्माणको आधार बनाए।
उनी टोकियो विश्वविद्यालयका स्नातक हुन्। त्यसपछि फ्रान्सको ईएसएसईसी बिजनेस स्कुलबाट व्यवस्थापनमा स्नातकोत्तर अध्ययन गरे। उनको शैक्षिक यात्राले जापान, अमेरिका र युरोपसँगको अन्तर्राष्ट्रिय अनुभव समेटेको छ।
तर सासाकीको व्यावसायिक पहिचान कक्षाकोठाको अध्ययनमा मात्र सीमित रहेन। उनले वास्तविक बजारमा काम गरेर व्यवसाय कसरी चल्छ, नयाँ बजारमा ग्राहक कसरी पहिचान गरिन्छ र सीमित स्रोतमा कम्पनी कसरी विस्तार गरिन्छ भन्ने अनुभव हासिल गरे।
उनको करियरको प्रारम्भिक चरण जापानको ऊर्जा कम्पनी एनेओससँग जोडिएको थियो। त्यहाँ उनले करिब साढे दुई वर्ष तेल अन्वेषणसम्बन्धी व्यवसायमा काम गरे। ऊर्जा क्षेत्रमा काम गर्दा उनले इन्धनको अन्तर्राष्ट्रिय बजार, आपूर्ति प्रणाली र ऊर्जा सुरक्षाको महत्त्व बुझ्ने अवसर पाए।
तर परम्परागत ऊर्जा क्षेत्रमा प्राप्त अनुभवले उनलाई त्यही क्षेत्रमा सीमित राखेन। उनी नयाँ बजार र फरक व्यावसायिक वातावरण बुझ्न चाहन्थे। त्यसपछि फ्रान्समा व्यवस्थापन अध्ययन गरेपछि पश्चिम अफ्रिकातर्फ लागे।
घाना र आइभरी कोस्टमा उनले विकेन्द्रीकृत सौर्य ऊर्जा परियोजनासँग सम्बन्धित व्यवसायमा काम गरे। अफ्रिकामा विद्युत् पहुँचको समस्या, ऊर्जा वितरणका चुनौती र वैकल्पिक ऊर्जाले मानिसको दैनिक जीवनमा पार्न सक्ने प्रभावलाई नजिकबाट बुझ्ने अवसर त्यहीँ प्राप्त भयो।
उनको करियरको यो चरण महत्त्वपूर्ण थियो। किनकि अफ्रिकामा ऊर्जा समस्या केवल विद्युत् उत्पादनको विषय थिएन। त्यसले यातायात, उद्योग, सञ्चार, व्यापार र मानिसको आम्दानीमा समेत प्रत्यक्ष प्रभाव पारिरहेको थियो।
व्यवसायको सम्भावना खोज्ने क्रममा सासाकीले बुझ्दै गए, विकासोन्मुख बजारमा नयाँ प्रविधि भित्र्याउनु भनेको केवल उत्पादन बिक्री गर्नु होइन। त्यसका लागि स्थानीय आवश्यकता, भुक्तानी क्षमता, वितरण प्रणाली, मर्मत सेवा र ग्राहकको व्यवहार बुझ्नुपर्छ।
यही अनुभवले उनलाई अफ्रिकालाई नयाँ व्यवसाय निर्माण गर्ने सम्भावनायुक्त क्षेत्रका रूपमा हेर्न प्रेरित गर्यो।
उबरदेखि लुपसम्मको अनुभव
अफ्रिकामा काम गरेपछि सासाकी जापान फर्किए। त्यसपछि उनको व्यावसायिक यात्रा प्रविधिमा आधारित यातायात सेवातर्फ अघि बढ्यो।
उनी उबर जापानमा आबद्ध भए र त्यहाँ बिक्री तथा व्यावसायिक विस्तारसम्बन्धी नेतृत्वदायी जिम्मेवारी सम्हाले।
विश्वका विभिन्न देशमा विस्तार भएको प्रविधिमा आधारित यातायात व्यवसायको जापानी बजारमा काम गर्दा उनले डिजिटल माध्यमबाट ग्राहक र सेवा प्रदायकलाई जोड्ने व्यवसायको स्वरूप बुझ्ने अवसर पाए।
उबरको अनुभवले उनलाई यातायात व्यवसायको परम्परागत ढाँचाभन्दा बाहिर सोच्न सिकायो। सवारीसाधन आफैँको स्वामित्वमा नराखी पनि यातायात सेवाको ठूलो बजार निर्माण गर्न सकिने व्यवसायिक मोडल उनले नजिकबाट देखे।
त्यसपछि उनी जापानी विद्युतीय स्कुटर साझेदारी सेवा कम्पनी लुपमा आबद्ध भए।
त्यहाँ उनले व्यावसायिक नेतृत्वको जिम्मेवारी सम्हाले। विद्युतीय स्कुटर, सहरी यातायात र प्रविधिमा आधारित सवारी सेवा विस्तार गर्ने कामले उनलाई विद्युतीय यातायातको व्यावहारिक पक्ष बुझ्न थप सहयोग पुर्यायो।
उबर र लुपको अनुभवले सासाकीलाई दुईवटा महत्त्वपूर्ण कुरा सिकायो। पहिलो, यातायात व्यवसायमा ग्राहकको आवश्यकता र सेवा उपलब्धताको सम्बन्ध निर्णायक हुन्छ।
दोस्रो, प्रविधि सफल हुन त्यसलाई सञ्चालन गर्ने पूर्वाधार र व्यावसायिक प्रणाली पनि उत्तिकै बलियो हुनुपर्छ।
उनले जापानमा विद्युतीय सवारीको प्रयोग र सहरी यातायातमा आएको परिवर्तन देखेका थिए। तर अफ्रिकामा त्यसको सम्भावना अझ फराकिलो रहेको उनको बुझाइ थियो।
त्यहाँ ठूलो जनसंख्या, बढ्दो सहरीकरण, युवाको उल्लेख्य हिस्सा र सामान ढुवानी तथा यात्रु सेवाको विस्तार भइरहेको थियो। तर सस्तो, भरपर्दो र दिगो यातायातको विकल्प पर्याप्त थिएन।
सासाकीले यही अन्तर पहिचान गरे। उनले जापानमा सिकेको विद्युतीय यातायातको अनुभवलाई अफ्रिकाको बजारसँग जोड्ने निर्णय गरे।
इथियोपिया नै किन?
अफ्रिका ठूलो महादेश हो। त्यहाँ विभिन्न देशको अर्थतन्त्र, राजनीतिक वातावरण, बजारको आकार, पूर्वाधार र उपभोक्ताको क्षमता फरक–फरक छ। यस्तो अवस्थामा नयाँ व्यवसायका लागि कुन देश रोज्ने भन्ने निर्णय आफैँमा ठूलो रणनीतिक प्रश्न हुन्छ।
सासाकीले इथियोपिया रोजे।
इथियोपिया अफ्रिकाको ठूलो जनसंख्या भएको देश हो। त्यहाँको बजारमा ठूलो संख्यामा युवा छन्। सहरीकरण बढिरहेको छ र यातायात तथा ढुवानी सेवाको माग पनि विस्तार भइरहेको छ। अर्कोतर्फ, देशसँग जलविद्युत्को ठूलो सम्भावना छ।
सासाकीले यी पक्षलाई विद्युतीय यातायात व्यवसायका लागि उपयुक्त आधारका रूपमा हेरे।
इथियोपियाको अर्को महत्त्वपूर्ण विशेषता यसको ऊर्जा नीति र आयातमा निर्भरता हो। पेट्रोलियम पदार्थको आयातले विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा दबाब पारिरहेको अवस्थामा विद्युतीय सवारीको प्रयोगले यातायात क्षेत्रमा इन्धन निर्भरता घटाउन सक्ने सम्भावना थियो।
सन् २०२४ मा इथियोपियाले आन्तरिक दहन इन्जिनबाट चल्ने सवारीसाधनको आयातमा प्रतिबन्ध लगाउने नीति अघि बढायो। यसले विद्युतीय सवारीको बजार विस्तारका लागि थप नीतिगत आधार तयार गर्यो।
यद्यपि नीति परिवर्तन मात्रले बजार स्वतः तयार हुँदैन। उपभोक्तालाई किन्न सक्ने मूल्य, मर्मत सेवा, ब्याट्री उपलब्धता र भरपर्दो सञ्चालन प्रणाली पनि चाहिन्छ।
सासाकीले इथियोपियामा यही अपूरो पक्षलाई व्यवसायको अवसरका रूपमा पहिचान गरे।
उनको दृष्टिकोणमा कठिन बजारमा प्रतिस्पर्धी कम हुनु मात्र अवसर होइन। त्यहाँको समस्या समाधान गर्ने कम्पनीले बजारको आधारभूत संरचना निर्माण गर्न सक्ने सम्भावना पनि हुन्छ।
उनले इथियोपियामा कम्पनी सञ्चालन गर्ने निर्णय गर्दा त्यसको सहजता होइन, सम्भावित दीर्घकालीन मागलाई प्राथमिकता दिए।
डोडाइको जन्म र व्यवसायको आधार
सन् २०२१ मा सासाकीले डोडाइ ग्रुप स्थापना गरे। कम्पनीको मुख्य सञ्चालन केन्द्र इथियोपियाको राजधानी अदिस अबाबा बन्यो। यसको मुख्यालय भने अमेरिकी राज्य डेलावेयरमा रहेको छ।
जापानी भाषामा ‘डोडाइ’ शब्दको अर्थ आधार वा जग भन्ने हुन्छ। कम्पनीको नामले नै सासाकीको व्यावसायिक सोचलाई प्रतिबिम्बित गर्छ। उनी केवल विद्युतीय मोटरसाइकल बिक्री गर्ने कम्पनी बनाउन चाहँदैनथे।
अफ्रिकामा विद्युतीय यातायात विस्तार गर्न आवश्यक पर्ने आधारभूत संरचना निर्माण गर्नु उनको दीर्घकालीन लक्ष्य थियो।
कम्पनी स्थापना गरेपछि उनले स्थानीय बजारको आवश्यकता अध्ययन गरे। इथियोपियामा विद्युतीय मोटरसाइकलको सम्भावना भए पनि बजारमा त्यसलाई व्यापक रूपमा प्रयोग गर्न आवश्यक पर्ने सेवा र पूर्वाधारको अभाव थियो।
त्यसैले डोडाइले स्थानीय रूपमा विद्युतीय मोटरसाइकल जडान गर्ने, बजारमा बिक्री गर्ने र प्रयोगकर्तालाई आवश्यक सेवा उपलब्ध गराउने मोडल अपनायो।
प्रारम्भिक चरणमा चीनबाट सवारीका पार्टपुर्जा र ब्याट्री ल्याएर इथियोपियामै मोटरसाइकल जडान गर्ने व्यवस्था मिलाइयो। यसले पूर्ण रूपमा तयार सवारी आयात गर्नुभन्दा स्थानीय स्तरमा उत्पादनसम्बन्धी क्षमता विकास गर्ने बाटो खोल्यो।
कम्पनीको उत्पादनलाई स्थानीय बजारको सडक अवस्था र व्यावसायिक आवश्यकताअनुसार अनुकूल बनाउने प्रयास पनि गरियो।
सासाकीले सुरुआती चरणमा डेलिभरी व्यवसायलाई महत्त्वपूर्ण ग्राहक समूहका रूपमा पहिचान गरेका थिए।
सामान पुर्याउने चालकले दैनिक लामो दूरी यात्रा गर्नुपर्ने भएकाले इन्धन र मर्मत खर्च उनीहरूको व्यवसायमा ठूलो हिस्सा हुन्छ। विद्युतीय मोटरसाइकलले त्यस्तो खर्च घटाउन सक्ने सम्भावना थियो।
तर नयाँ उत्पादन बजारमा ल्याउनु र ग्राहकलाई त्यसमा विश्वास दिलाउनु फरक कुरा हुन्। उपभोक्ताले नयाँ प्रविधि अपनाउनुअघि त्यसको टिकाउपन, मूल्य, मर्मत सुविधा र दैनिक प्रयोगको व्यावहारिकता बुझ्न चाहन्छन्।
डोडाइले यही विश्वास निर्माण गर्नुपर्ने चुनौती सामना गर्यो।
ग्राहक पहिचानमा सिकेको पहिलो पाठ
कुनै पनि नयाँ व्यवसायको सफलता उत्पादन कति आधुनिक छ भन्नेमा मात्र निर्भर हुँदैन। त्यसलाई कसले किन्छ, किन किन्छ र त्यसबाट ग्राहकले कति आर्थिक लाभ पाउँछ भन्ने प्रश्न अझ महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
सासाकीले डोडाइको प्रारम्भिक बजार विस्तार गर्दा यही चुनौती अनुभव गरे।
उनको पहिलो सोच डेलिभरी चालकलाई विद्युतीय मोटरसाइकल बिक्री गर्ने थियो। यस्तो ग्राहक समूहका लागि इन्धन खर्च घट्नु ठूलो आकर्षण हुन सक्थ्यो। तर व्यक्तिगत चालकलाई नयाँ सवारी किन्न लगाउनु अपेक्षाभन्दा कठिन साबित भयो।
मोटरसाइकल किन्न आवश्यक प्रारम्भिक रकम, आम्दानीको अनिश्चितता, नयाँ प्रविधिप्रतिको विश्वास र ऋण सुविधाको सीमितताले व्यक्तिगत ग्राहकको निर्णय प्रभावित गर्थ्यो।
यसले सासाकीलाई ग्राहक छनोटको रणनीति पुनर्विचार गर्न बाध्य बनायो।
व्यक्तिगत चालकलाई मात्र लक्षित गर्नुको सट्टा उनले संस्थागत ग्राहक र व्यावसायिक प्रयोजनका लागि सवारी प्रयोग गर्ने कम्पनीलाई प्राथमिकता दिन थाले।
डेलिभरी कम्पनी, हुलाक सेवा र नियमित रूपमा सामान ढुवानी गर्ने व्यवसायलाई विद्युतीय मोटरसाइकलको आर्थिक उपयोगिता बुझाउन तुलनात्मक रूपमा सहज थियो।
यस्ता संस्थाले आफ्नो सवारीसाधनको इन्धन, मर्मत र सञ्चालन खर्चको हिसाब राखिरहेका हुन्छन्। त्यसैले विद्युतीय मोटरसाइकलबाट हुने सम्भावित बचतलाई व्यावसायिक हिसाबमा देखाउन सकिन्छ।
यो रणनीतिक परिवर्तनले डोडाइलाई बजारमा आफ्नो स्थान बनाउन सहयोग पुर्यायो।
कम्पनीले इथियोपियाको हुलाक सेवासँग सहकार्य गर्यो। सन् २०२३ मै इथियोपोस्टसँगको साझेदारीले कम्पनीलाई संस्थागत बजारमा प्रवेश गर्ने आधार दियो।
त्यसपछि विभिन्न सामान ढुवानी तथा वितरण सेवासँग सम्बन्धित व्यवसाय पनि ग्राहकका रूपमा जोडिए।
यसबाट सासाकीले एउटा महत्त्वपूर्ण व्यावसायिक पाठ सिके। नयाँ प्रविधिको बजार निर्माण गर्दा सबैभन्दा पहिले प्रविधि अपनाउन सक्ने र त्यसबाट प्रत्यक्ष आर्थिक लाभ लिन सक्ने ग्राहक पहिचान गर्नुपर्छ।
डोडाइका लागि संस्थागत ग्राहक त्यही समूह बने।
मोटरसाइकल बिक्रीभन्दा ठूलो सपना
डोडाइको व्यावसायिक मोडलको सबैभन्दा रोचक पक्ष यसको ब्याट्री व्यवस्थापन प्रणाली हो।
विद्युतीय मोटरसाइकलको बजार विस्तारमा एउटा सामान्य समस्या छ-ब्याट्री चार्ज गर्न लाग्ने समय। पेट्रोल मोटरसाइकलमा केही मिनेटमै इन्धन भर्न सकिन्छ। तर विद्युतीय सवारीको ब्याट्री चार्ज गर्न तुलनात्मक रूपमा बढी समय लाग्छ।
विशेषगरी दैनिक धेरै घण्टा सवारी चलाउने डेलिभरी चालकका लागि चार्जिङमा बित्ने समय आम्दानी गुम्नु पनि हो।
सासाकीले यो समस्या केवल राम्रो ब्याट्री उत्पादन गरेर समाधान नहुने निष्कर्ष निकाले। उनले ब्याट्री चार्ज गर्ने र प्रयोग गर्ने प्रणाली नै फरक बनाउनुपर्ने देखे।
त्यसबाट डोडाइको ब्याट्री साटासाट अर्थात् ब्याट्री स्वापिङ व्यवसाय अघि आयो।
यस प्रणालीमा मोटरसाइकलको ब्याट्री सकिएपछि चालकले चार्ज हुन घण्टौँ कुर्नुपर्दैन। तोकिएको केन्द्रमा पुगेर सकिएको ब्याट्री बुझाउँछ र पूर्ण चार्ज भएको ब्याट्री लिन्छ। यसरी केही मिनेटमै पुनः यात्रा सुरु गर्न सकिन्छ।
यो प्रणालीले विद्युतीय मोटरसाइकलको उपयोगिता बढाउँछ। विशेषगरी डेलिभरी, कुरियर, हुलाक र व्यावसायिक यातायातमा यसको महत्त्व बढी हुन्छ।
यसमा कम्पनीको आम्दानीको सम्भावना पनि सवारीसाधन बिक्रीमा मात्र सीमित रहँदैन। ब्याट्री साटासाट सेवाबाट नियमित आम्दानी गर्न सकिन्छ। ब्याट्री व्यवस्थापन, मर्मत र डिजिटल अनुगमन प्रणालीले समेत व्यवसायको नयाँ आधार तयार गर्छ।
डोडाइले सवारीसाधन, ब्याट्री र ऊर्जा पूर्वाधारलाई एउटै व्यावसायिक प्रणालीमा जोड्न खोजेको छ।
यो मोडलले कम्पनीलाई मोटरसाइकल बेचेर ग्राहकसँगको सम्बन्ध समाप्त गर्ने परम्परागत व्यवसायभन्दा फरक बनाउँछ। ग्राहकले सवारी किनेपछि पनि कम्पनीको सेवा सञ्जालमा आबद्ध रहन्छ।
यसले ग्राहकलाई निरन्तर सुविधा र कम्पनीलाई दीर्घकालीन आम्दानीको अवसर दिन्छ।
डोडाइले ब्याट्रीको अवस्थादेखि प्रयोग र व्यवस्थापनसम्मको जानकारी प्रविधिमार्फत निगरानी गर्ने प्रणाली पनि विकास गरिरहेको छ। कम्पनीको दीर्घकालीन सोचमा ब्याट्री साटासाट केन्द्रको सञ्जाल विस्तार विद्युतीय यातायातको मुख्य पूर्वाधार बन्ने देखिन्छ।
राज्यसँग साझेदारीको प्रयास
निजी क्षेत्रको नयाँ व्यवसायलाई विस्तार गर्न सरकारी नीति र पूर्वाधारको भूमिका महत्त्वपूर्ण हुन्छ। विशेषगरी यातायात, ऊर्जा र सवारीसाधनसँग जोडिएको व्यवसायमा निजी कम्पनीको लगानी मात्र पर्याप्त नहुन सक्छ।
सासाकीले यो पक्षलाई पनि आफ्नो व्यावसायिक रणनीतिमा समेटे।
सन् २०२४ अक्टोबरमा डोडाइले इथियोपियन इन्भेस्टमेन्ट होल्डिङ्ससँग सहकार्यसम्बन्धी समझदारी गर्यो। उक्त संस्थाले इथियोपियाको सरकारी लगानी व्यवस्थापन गर्छ।
समझदारीअनुसार अदिस अबाबामा सुरुमा १०० वटा ब्याट्री साटासाट केन्द्र स्थापना गर्ने र आगामी तीन वर्षमा शेगर सहरसहितका क्षेत्रमा विस्तार गर्दै ३०० केन्द्र पुर्याउने लक्ष्य राखिएको थियो।
यसले डोडाइको व्यवसायलाई निजी कम्पनीको उत्पादन बिक्रीबाट सार्वजनिक यातायात पूर्वाधार निर्माणको सम्भावनातर्फ लैजाने संकेत गरेको थियो।
तर यस्तो साझेदारीको घोषणा र त्यसको पूर्ण कार्यान्वयन एउटै कुरा होइन। त्यसैले प्रस्तावित केन्द्रहरूको लक्ष्यलाई स्थापित उपलब्धिका रूपमा प्रस्तुत गर्न मिल्दैन।
पछि सन् २०२५ मा सार्वजनिक भएको रेस्ट अफ वर्ल्डको रिपोर्टले डोडाइ र इथियोपियन इन्भेस्टमेन्ट होल्डिङ्सबीचको साझेदारी अन्त्य भएको उल्लेख गरेको थियो। यसले पूर्वाधार निर्माणमा सरकारी साझेदारीको अवसरसँगै त्यसका जोखिम पनि रहने देखाउँछ।
सासाकीका लागि यो अनुभव महत्त्वपूर्ण व्यावसायिक पाठ थियो। बजार निर्माण गर्ने क्रममा सरकारी सहयोग आवश्यक भए पनि कम्पनीले आफ्नो सञ्चालन र विस्तारको योजना एउटै साझेदारीमा निर्भर राख्न सक्दैन।
डोडाइले त्यसपछि पनि आफ्नै व्यावसायिक सञ्जाल, लगानीकर्ता र सेवा विस्तारमा ध्यान केन्द्रित गर्यो।
कठिन बजारमा कम्पनी निर्माण
अफ्रिकामा व्यवसाय गर्ने विदेशी उद्यमीका लागि सबैभन्दा ठूलो चुनौती बजारको आकार मात्र होइन, त्यसलाई सञ्चालन गर्ने वातावरण पनि हो।
इथियोपियामा पनि डोडाइले विभिन्न कठिनाइ सामना गर्नुपर्यो। आयातमा निर्भर पार्टपुर्जा र ब्याट्रीको आपूर्ति, विदेशी मुद्रा उपलब्धता, सरकारी नियममा परिवर्तन, सवारी दर्ता प्रक्रिया र स्थानीय पूर्वाधारको अवस्था कम्पनीका लागि महत्त्वपूर्ण चुनौती थिए।
विद्युतीय सवारीको बजार विस्तार गर्न चार्जिङ र ब्याट्री साटासाट केन्द्र स्थापना गर्नुपर्छ। त्यसका लागि जग्गा, विद्युत् आपूर्ति, उपकरण, प्रविधि र सञ्चालन खर्च आवश्यक हुन्छ।
सवारीसाधन बिक्री गर्नुभन्दा यस्तो पूर्वाधार निर्माणमा बढी पुँजी र समय लाग्न सक्छ।
यसका अतिरिक्त इथियोपियामा विद्युत् पहुँचको समस्या पनि छ। देशसँग जलविद्युत्को ठूलो सम्भावना भए पनि सबै क्षेत्रमा भरपर्दो विद्युत् सेवा उपलब्ध छैन। यसले विद्युतीय सवारीको बजार विस्तारमा चुनौती थप्छ।
डोडाइले यस्ता समस्यालाई व्यवसायको वास्तविक अवस्थाका रूपमा स्वीकार गर्दै आफ्नो मोडललाई स्थानीय आवश्यकताअनुसार विकास गर्ने प्रयास गरेको छ।
सासाकीको अनुभवले देखाउँछ, नयाँ बजारमा प्रवेश गर्ने उद्यमीले आफ्नो देशमा सफल भएको व्यावसायिक ढाँचा जस्ताको तस्तै लागू गर्न सक्दैन। ग्राहकको आम्दानी, स्थानीय पूर्वाधार, कानुनी व्यवस्था र बजारको व्यवहारअनुसार त्यसलाई परिवर्तन गर्नुपर्छ।
उनको अर्को विशेषता दीर्घकालीन लगानीलाई प्राथमिकता दिनु हो। अफ्रिकामा व्यवसाय गर्दा नीतिगत परिवर्तन र आपूर्ति प्रणालीका जोखिम रहने भएकाले छोटो समयमै प्रतिफल खोज्ने लगानीकर्ताका लागि यस्तो बजार सहज नहुन सक्छ।
सासाकीले जापानी लगानीकर्तालाई अफ्रिकाको सम्भावना बुझाउने प्रयास पनि गरे। उनको बुझाइमा अफ्रिकाबारे बाहिर रहेको पुरानो धारणा र वास्तविक सहरी बजारबीच ठूलो अन्तर छ।
त्यहाँका सहरमा उपभोक्ता, युवा जनशक्ति, उद्यमशीलता र नयाँ प्रविधिको माग विस्तार भइरहेको छ। यो सम्भावना बुझ्न प्रत्यक्ष बजारमा पुगेर हेर्नुपर्ने उनको धारणा छ।
लगानीकर्ताको विश्वास जित्दै
कुनै पनि नयाँ कम्पनीका लागि व्यावसायिक विचारभन्दा त्यसलाई कार्यान्वयन गर्न आवश्यक पुँजी जुटाउनु अर्को ठूलो चुनौती हो।
डोडाइको सुरुआती चरणमा जापानी लगानीकर्ताको भूमिका महत्त्वपूर्ण रह्यो। सन् २०२४ मार्चमा कम्पनीले जापानी लगानीकर्ताबाट ४० लाख अमेरिकी डलर जुटाएको घोषणा गर्यो।
त्यस लगानीमा जापानी उद्यम पुँजी कोष निस्सेई क्यापिटल र इन्क्लुजन जापान तथा सवारीसाधनका पार्टपुर्जा उत्पादन गर्ने मुसाशी सेमित्सु इन्डस्ट्रीको सहभागिता थियो।
लगानीबाट कम्पनीले विद्युतीय मोटरसाइकलका पार्टपुर्जा र लिथियम ब्याट्री आयात तथा स्थानीय जडान क्षमता विस्तार गर्ने योजना अघि बढायो।
त्यसपछि कम्पनीले आफ्नो लगानी आधार विस्तार गर्दै गयो। सन् २०२४ को अन्त्यतिर सार्वजनिक विवरणअनुसार डोडाइले विभिन्न चरणमा करिब ७० लाख डलर पुँजी जुटाएको थियो।
तर सासाकीको व्यावसायिक यात्राको महत्त्वपूर्ण मोड सन् २०२६ अप्रिलमा आयो।
डोडाइले १ करोड ३० लाख अमेरिकी डलरको सिरिज ए लगानी जुटाएको घोषणा गर्यो। यसमध्ये ८० लाख डलर इक्विटी लगानी र ५० लाख डलर ऋण वित्तपोषण थियो।
यस लगानीमा भ्यालु चेन इनोभेसन फन्ड, टोकियो विश्वविद्यालयको नवप्रवर्तन लगानी संस्था, नागासे कम्पनी, पर्सिस्टेन्ट एसीभी फन्ड, फर सिजन, सीबीसी, इन्क्लुजन जापानलगायतका लगानीकर्ताको सहभागिता रह्यो।
बेलायती विकास वित्तीय संस्था ब्रिटिस इन्टरनेसनल इन्भेस्टमेन्टले ऋण वित्तपोषणमा सहभागिता जनाएको थियो।
यो लगानीले डोडाइको व्यावसायिक मोडलप्रति अन्तर्राष्ट्रिय लगानीकर्ताको चासो बढेको संकेत गर्छ।
नागासेले पनि सन् २०२६ अप्रिलमा डोडाइमा लगानी गरेको घोषणा गर्यो। जापानी कम्पनीका लागि अफ्रिकामा नयाँ वितरण सञ्जाल र बजार निर्माण गर्न डोडाइसँगको सहकार्य उपयोगी हुने उसको धारणा थियो।
त्यसैगरी टोकियो विश्वविद्यालयसँग सम्बन्धित लगानी संस्थाले मे २०२६ मा डोडाइमा लगानी गर्ने निर्णय सार्वजनिक गर्यो।
यसरी सासाकीले आफ्नो व्यावसायिक विचारलाई जापानी लगानीकर्ताको प्रारम्भिक समर्थनबाट अन्तर्राष्ट्रिय लगानीकर्ताको सहभागितासम्म पुर्याउन सफल भए।
तर ठूलो लगानी जुट्नु मात्रै व्यवसायको अन्तिम सफलता होइन। त्यसलाई प्रभावकारी रूपमा परिचालन गरेर आम्दानी, ग्राहक विस्तार र दीर्घकालीन वित्तीय स्थायित्व हासिल गर्नु अझ महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
दुई हजारभन्दा बढी विद्युतीय मोटरसाइकल
लगानी जुटाउनु डोडाइको एउटा उपलब्धि हो भने बजारमा उत्पादनको प्रयोग विस्तार गर्नु अर्को महत्त्वपूर्ण उपलब्धि हो।
कम्पनीको आफ्नै वेबसाइटमा प्रकाशित विवरणअनुसार सन् २०२६ सम्म इथियोपियामा २ हजार ५०० भन्दा बढी विद्युतीय मोटरसाइकल परिचालनमा ल्याइएको छ। कम्पनीले आफ्नो बजार हिस्सा ९५ प्रतिशत पुगेको दाबी गरेको छ।
त्यस्तै, १०० भन्दा बढी कर्मचारी कार्यरत रहेको र कुल पुँजी परिचालन २ करोड अमेरिकी डलर पुगेको विवरण पनि सार्वजनिक गरेको छ।
यी तथ्य कम्पनीकै विवरणमा आधारित भएकाले बजार हिस्साको दाबीलाई स्वतन्त्र रूपमा प्रमाणित तथ्यका रूपमा लिनु हुँदैन।
सन् २०२६ अप्रिलमा कम्पनीले २ हजार विद्युतीय मोटरसाइकलको उपलब्धि सार्वजनिक गरेको थियो। त्यसपछि अक्टोबर २९ मा प्रकाशित कम्पनीको विवरणमा ३०८ वटा टीएस-१ मोटरसाइकलको अर्को उत्पादन तथा आपूर्ति उपलब्धि उल्लेख गरिएको छ।
यसले डोडाइको व्यावसायिक गतिविधि निरन्तर विस्तार भइरहेको देखाउँछ।
कम्पनीले सन् २०२६ जुनमा इथियोपोस्टका लागि ब्याट्री साटासाट प्रणालीमा आधारित १०० वटा विद्युतीय मोटरसाइकल उपलब्ध गराएको पनि जनाएको छ। यसले संस्थागत ग्राहकमा आफ्नो बजार विस्तार गर्ने रणनीतिलाई थप बल दिएको छ।
त्यस्तै, बैंक तथा स्थानीय वितरण सेवासँग पनि कम्पनीले सहकार्य विस्तार गरिरहेको छ।
डोडाइले सन् २०२६ सेप्टेम्बरमा १० हजार ब्याट्री साटासाट सेवा सम्पन्न भएको विवरण सार्वजनिक गरेको थियो। यो तथ्यले कम्पनीले केवल सवारीसाधन बिक्री गर्नेभन्दा पनि नियमित सेवा सञ्चालनमा जोड दिइरहेको देखाउँछ।
व्यवसाय विस्तारको नयाँ लक्ष्य
सासाकीको लक्ष्य अदिस अबाबामा मोटरसाइकल बिक्री गरेर व्यवसाय सीमित राख्नु होइन। उनी अफ्रिकाका विभिन्न सहरमा विद्युतीय यातायातको व्यावसायिक संरचना विस्तार गर्न चाहन्छन्।
डोडाइले सन् २०२६ अप्रिलमा सार्वजनिक गरेको लगानी योजनाअनुसार आगामी १२ महिनामा अदिस अबाबामा ३० वटा ब्याट्री साटासाट केन्द्र सञ्चालनमा ल्याउने र ३ हजार प्रयोगकर्तासम्म पुग्ने लक्ष्य राखिएको थियो।
त्यसपछि तीन वर्षभित्र ३० हजार प्रयोगकर्ता र १ हजार ब्याट्री साटासाट केन्द्र पुर्याउने दीर्घकालीन योजना अघि सारिएको छ।
कम्पनीले सन् २०२८ देखि अबिदजान, किन्शासा, आक्रा, दार एस सलाम र कायरो जस्ता सहरमा आफ्नो व्यावसायिक मोडल विस्तार गर्ने सम्भावना पनि सार्वजनिक गरेको छ।
यसले सासाकीको सोचलाई एउटा देशमा सफल हुने कम्पनी निर्माणभन्दा ठूलो बनाएको छ। उनी इथियोपियामा विकास गरेको विद्युतीय यातायातको प्रणालीलाई अन्य अफ्रिकी बजारमा विस्तार गर्न चाहन्छन्।
तर हरेक देशको यातायात नीति, विद्युत् आपूर्ति, उपभोक्ताको क्षमता र व्यावसायिक वातावरण फरक हुने भएकाले इथियोपियामा सफल भएको मोडल अन्य देशमा पनि स्वतः सफल हुन्छ भन्ने छैन। त्यसका लागि स्थानीय बजारअनुसार अनुकूलन आवश्यक हुन्छ।
यही कारण डोडाइले आफ्नो व्यवसायलाई उत्पादन, ब्याट्री, ऊर्जा पूर्वाधार र वितरण प्रणालीको एकीकृत संरचनाका रूपमा विकास गर्न खोजेको छ।
सासाकीले आगामी दिनमा विद्युतीय तीनपाङ्ग्रे सवारी, सार्वजनिक यातायात र ढुवानी सेवासँग सम्बन्धित व्यवसायमा पनि सम्भावना देखेका छन्। तर तत्कालीन प्राथमिकता भने दुईपाङ्ग्रे विद्युतीय सवारी र ब्याट्री साटासाट सञ्जाल विस्तार नै हो।
अफ्रिकाको समस्या, उद्यमीको अवसर
युमा सासाकीको व्यावसायिक यात्राको सबैभन्दा उल्लेखनीय पक्ष उनले अवसर खोजेको बजार हो।
विश्वका धेरै उद्यमी नयाँ व्यवसाय सुरु गर्दा विकसित देशका ठूला बजार, सहज पूर्वाधार र स्थापित उपभोक्ता प्रणालीलाई प्राथमिकता दिन्छन्। त्यहाँ ग्राहकको क्षमता बढी हुन्छ, लगानी जुटाउने सम्भावना पनि तुलनात्मक रूपमा राम्रो हुन्छ।
तर सासाकीले फरक बाटो रोजे। उनले अफ्रिकाको बजारमा समस्या देखे र त्यसको समाधानलाई व्यवसायको आधार बनाए।
इथियोपियामा इन्धन आयातको निर्भरता, विदेशी मुद्रा सञ्चितिको दबाब, सहरी यातायातको आवश्यकता र वैकल्पिक ऊर्जाको सम्भावना एकअर्कासँग जोडिएका विषय हुन्।
विद्युतीय सवारीको विस्तारले यीमध्ये केही समस्याको समाधानमा योगदान दिन सक्छ।
उनले यही अन्तरसम्बन्धलाई व्यावसायिक अवसरका रूपमा बुझे।
डोडाइको मोडलले नेपालजस्ता विकासोन्मुख देशका उद्यमीलाई पनि केही महत्त्वपूर्ण पाठ दिन्छ।
पहिलो, व्यवसायको अवसर सधैँ तयार बजारमा मात्र हुँदैन। बजारमा देखिएका अपूरा आवश्यकता पहिचान गर्न सक्ने उद्यमीले नयाँ बजार निर्माण गर्न सक्छ।
दोस्रो, उत्पादन बिक्री गर्नु मात्रै पर्याप्त हुँदैन। ग्राहकले उत्पादन प्रयोग गर्दा सामना गर्ने समस्या समाधान गर्ने सेवा प्रणाली पनि निर्माण गर्नुपर्छ। डोडाइले मोटरसाइकलसँगै ब्याट्री साटासाट केन्द्रलाई जोड्नु यसको उदाहरण हो।
तेस्रो, नयाँ प्रविधि अपनाउन ग्राहकलाई आर्थिक लाभ स्पष्ट देखाउन सक्नुपर्छ। डेलिभरी र संस्थागत ग्राहकलाई प्राथमिकता दिनु यसैको उदाहरण हो।
चौथो, नयाँ बजारमा प्रवेश गर्दा स्थानीय जनशक्ति, सरकारी निकाय, लगानीकर्ता र व्यावसायिक साझेदारसँग सम्बन्ध निर्माण गर्नुपर्छ। बाहिरबाट आएको उद्यमीले स्थानीय बजारलाई नबुझी दीर्घकालीन व्यवसाय निर्माण गर्न सक्दैन।
पाँचौँ, व्यवसाय विस्तारमा लगानी आवश्यक भए पनि त्यसको प्रयोग आम्दानी र सञ्चालन क्षमतासँग सन्तुलित हुनुपर्छ। ठूलो पुँजी जुटाउनु उपलब्धि हो, तर दीर्घकालीन नाफा र वित्तीय स्थायित्व नै व्यवसायको वास्तविक परीक्षा हो।
यी सबै पक्ष सासाकीको यात्रामा देखिन्छन्।
असफलताको सम्भावनाबीचको उद्यमशीलता
सासाकीको यात्रालाई केवल सफलताको सरल कथा बनाएर बुझ्नु उचित हुँदैन। नयाँ देशमा कम्पनी स्थापना गर्नु, स्थानीय बजारमा उत्पादन स्वीकार गराउनु, विदेशी लगानी जुटाउनु र आवश्यक पूर्वाधार निर्माण गर्नु लामो तथा जोखिमपूर्ण प्रक्रिया हो।
डोडाइले ग्राहक पहिचानमा कठिनाइ भोग्यो। सरकारी साझेदारीको योजना अपेक्षित रूपमा अघि बढ्न सकेन। आपूर्ति प्रणाली र विदेशी मुद्रा व्यवस्थापनका चुनौती पनि कायम छन्।
यस्ता चुनौतीका बाबजुद कम्पनीले आफ्नो व्यावसायिक मोडललाई निरन्तर परिमार्जन गरिरहेको छ।
उनको यात्रामा देखिने उद्यमशीलताको विशेषता यही हो-समस्या देखेपछि व्यवसायको बाटो बदल्ने क्षमता।
सुरुमा व्यक्तिगत डेलिभरी चालकलाई लक्षित गरिएको रणनीतिलाई संस्थागत ग्राहकतर्फ विस्तार गर्नु, मोटरसाइकल बिक्रीसँगै ब्याट्री साटासाट प्रणाली विकास गर्नु र उत्पादनसँगै पूर्वाधारमा लगानी केन्द्रित गर्नु यही क्षमताका उदाहरण हुन्।
सासाकीले अफ्रिकामा विद्युतीय यातायातको भविष्य देखे पनि त्यो भविष्य निर्माण गर्न बजारको वास्तविकतालाई स्वीकार गर्नुपर्ने बुझाइ राखेका छन्।
उनको व्यावसायिक यात्राले एउटा महत्त्वपूर्ण कुरा स्पष्ट पार्छ-नयाँ व्यवसाय निर्माण गर्न सधैँ नयाँ आविष्कार आवश्यक हुँदैन।
कहिलेकाहीँ विश्वमा पहिल्यै स्थापित प्रविधिलाई नयाँ बजारको आवश्यकताअनुसार प्रयोग गर्न सक्नु नै ठूलो व्यावसायिक अवसर बन्न सक्छ।
विद्युतीय मोटरसाइकल नयाँ आविष्कार होइन।
ब्याट्री साटासाट प्रणाली पनि विश्वका विभिन्न बजारमा प्रयोग भइसकेको प्रविधि हो। तर इथियोपियाको बजारमा यी दुवैलाई स्थानीय आवश्यकता र व्यावसायिक ढाँचासँग जोड्नु सासाकीको उद्यमशील योगदान हो।
उनले जापानमा सिकेको अनुभवलाई अफ्रिकामा लगेर जस्ताको तस्तै लागू गरेनन्। बरु स्थानीय समस्या बुझेर व्यवसायको संरचना तयार गरे।
एउटा उद्यमीको फरक दृष्टिकोण
युमा सासाकीको व्यावसायिक पहिचान अब जापानको ऊर्जा कम्पनी, उबर वा लुपमा काम गरेको अनुभवमा मात्र सीमित छैन। उनले आफूलाई नयाँ बजारमा व्यवसाय निर्माण गर्न सक्ने उद्यमीका रूपमा स्थापित गर्ने प्रयास गरेका छन्।
डोडाइको विकासले जापानी उद्यमशीलताको एउटा नयाँ प्रवृत्तिसमेत देखाउँछ। जापानका उद्यमी र लगानीकर्ता परम्परागत रूपमा विकसित बजारमा केन्द्रित रहँदै आएका भए पनि नयाँ पुस्ताका केही उद्यमीले अफ्रिका र अन्य उदीयमान अर्थतन्त्रमा अवसर खोज्न थालेका छन्।
सासाकी त्यही पुस्ताका प्रतिनिधि हुन्।
उनको यात्रामा अन्तर्राष्ट्रिय शिक्षा, ऊर्जा क्षेत्रको अनुभव, प्रविधिमा आधारित यातायात व्यवसायको ज्ञान र जोखिम लिन सक्ने उद्यमशीलता जोडिएको छ।
तर यी सबै पक्षभन्दा महत्त्वपूर्ण उनको बजार बुझ्ने क्षमता हो। उनले इथियोपियामा केवल सस्तो विद्युतीय मोटरसाइकल बेच्ने सम्भावना देखेनन्। त्यहाँ विद्युतीय यातायात सञ्चालन गर्न आवश्यक सम्पूर्ण पूर्वाधार निर्माण गर्ने अवसर पहिचान गरे।
यही सोचले डोडाइलाई सामान्य सवारीसाधन बिक्री गर्ने कम्पनीभन्दा फरक बनाएको छ।
उनले निर्माण गर्न खोजेको व्यवसायको जग मोटरसाइकलमा मात्र छैन। त्यसमा ब्याट्री, ऊर्जा, डिजिटल प्रविधि, ढुवानी सेवा, स्थानीय उत्पादन र ग्राहकसँगको दीर्घकालीन सम्बन्ध जोडिएका छन्।
डोडाइले आगामी वर्षहरूमा आफ्नो लक्ष्य पूरा गर्न सक्यो भने इथियोपियामा निर्माण भएको यो व्यावसायिक मोडल अन्य अफ्रिकी सहरका लागि पनि उपयोगी बन्न सक्छ।
तर त्यसको वास्तविक सफलता बजार विस्तारसँगै कम्पनीले हासिल गर्ने वित्तीय स्थायित्व र ग्राहकको दीर्घकालीन विश्वासले निर्धारण गर्नेछ।
जापानमा स्थापित करियर छाडेर अफ्रिकाको कठिन बजारमा भविष्य खोज्ने निर्णय आफैँमा ठूलो जोखिम थियो। त्यस जोखिमलाई उनले व्यावसायिक अवसरमा बदल्ने प्रयास गरेका छन्।
सासाकीको कथा यहीँनेर विशेष बन्छ-उनले तयार बजारमा आफ्नो हिस्सा खोजेनन्, बरु भविष्यमा ठूलो बन्न सक्ने बजारको आधार निर्माण गर्ने बाटो रोजे।
