एक समय थियो जब मानिसहरूले चलचित्र हेर्न भिडियो क्यासेट भाडामा लिन्थे वा टेलिभिजनमा तोकिएको समयमा कार्यक्रम पर्खेर बस्थे ।
त्यो बेला कोही कल्पना गर्न सक्दैनथ्यो कि एक दिन एउटा कम्पनीले विश्वभरका करोडौं मानिसहरूको मनोरञ्जनको तरिकालाई नै परिवर्तन गरिदिनेछ ।
त्यो कम्पनी हो नेटफ्लिक्स ।
आज यो नाम सुन्दा नै मानिसहरूको दिमागमा अनगिन्ती शृङ्खला र फिल्महरूको छवि आउँछ ।
ब्रिजर्टनको रोमान्टिक दुनियाँ, स्ट्रेन्जर थिङ्सको रहस्यमय कथा, एमिली इन पेरिसको आकर्षक जीवनशैली, वेड्नेस्डेको डार्क कमेडी, डाह्मरको भयानक सत्य कथा, यलोस्टोनको वाइल्ड वेस्ट, स्क्विड गेमको तनावपूर्ण खेल र मनी हाइस्टको रोमाञ्चक लुटपाट… ।
यी सबै नेटफ्लिक्सका सिर्जना हुन् । यी सिरिजहरुले विश्वभरका दर्शकलाई आफ्नो पर्दामा बाँधेका छन् । तर नेटफ्लिक्सको सफलता कुनै संयोग होइन । यो निरन्तर परिवर्तन, साहस, प्रविधि र दर्शकलाई बुझ्ने क्षमताको कथा हो।
नेटफ्लिक्स आज संसारभरि तीन सय एक मिलियनभन्दा बढी सशुल्क सदस्यहरू राख्ने विशाल शक्ति बनेको छ । सन् २०२५ को दोस्रो त्रैमासमा मात्र यसले एघार दशमलव शून्य सात अर्ब डलर राजस्व कमाएको थियो ।
यी आँकडाहरूले नै बताउँछन् कि यो कम्पनी कति ठूलो उचाइमा पुगेको छ। शक्तिशाली प्रतिस्पर्धीहरू जस्तै डिज्नी प्लस, अमेजन प्राइम भिडियो र एपल टिभी प्लस निरन्तर पछ्याइरहेका छन् तर नेटफ्लिक्स अझै पनि अग्रपंक्तिमा उभिएको छ । यसको रहस्य के हो त ? यसको जवाफ एक शब्दमा भन्न सकिन्छ– परिवर्तनशीलता ।
नेटफ्लिक्स सधैं बदलिने क्षमता राख्छ र त्यो परिवर्तन अत्यन्त छिटो गर्छ । यसले पुराना मान्यताहरूलाई छोडेर नयाँ बाटो अपनाउँछ।
एक समय थियो जब कम्पनीले विज्ञापन खर्चले दर्शक बढाउँदैन भन्ने सोच राख्थ्यो तर समयसँगै यसले आफ्नो रणनीति बदलेर विज्ञापनमा आधारित सदस्यता समेत सुरु गर्यो । यस्तो लचकता नै यसको सबैभन्दा ठूलो हतियार हो ।
प्रविधिले बनाएको व्यक्तिगत अनुभव
प्रविधि नेटफ्लिक्सको सफलताको अर्को मजबुत आधार हो । यसको सिफारिस इन्जिन कृत्रिम बुद्धिमत्तामा आधारित छ जसले प्रत्येक प्रयोगकर्तालाई व्यक्तिगत अनुभव दिन्छ।
यो इन्जिनले प्रयोगकर्ताले के हेर्छ, कति समय हेर्छ, कहाँ रोक्छ र के खोज्छ भन्ने सबै डाटा सङ्कलन गर्छ र त्यसका आधारमा उपयुक्त सामग्री सिफारिस गर्छ। यति प्रभावशाली छ यो प्रणाली कि प्लेटफर्ममा हेरिने असी प्रतिशतभन्दा बढी सामग्री यिनै व्यक्तिगत सिफारिसबाट आउँछ।
अन्य कम्पनीहरू यसलाई ईष्र्याको दृष्टिले हेर्छन् र धेरैले यसलाई मार्केटिङमा कृत्रिम बुद्धिमत्ताको उत्कृष्ट उदाहरण मान्छन्। नेटफ्लिक्सले डाटालाई केवल सङ्कलन गरेर राख्दैन बरु हरेक टुक्रालाई प्रयोग गरेर ग्राहकको यात्रा अझ सहज र रमाइलो बनाउँछ।
यसले सामग्रीको पुस्तकालयलाई नै व्यक्तिगत बनाएको छ जसले गर्दा प्रत्येक सदस्यले आफ्नो रुचिअनुसारको संसार पाउँछ।
मौलिक सामग्रीमा ठूलो दाउ
सामग्री नै नेटफ्लिक्सको प्राण हो। कम्पनीले मौलिक सामग्रीमा ठूलो रकम लगानी गर्छ। यसको सामग्री बजेट सत्र अर्ब डलरको हाराहारीमा छ जसको ठूलो हिस्सा मौलिक सिर्जनामा खर्च हुन्छ।
लाइसेन्स प्राप्त शृङ्खलाहरू जस्तै सेनफेल्ड वा ग्रेज एनाटोमी उपलब्ध भए पनि नेटफ्लिक्स आफ्नै कथाहरू बनाउन चाहन्छ। यसको परिणामस्वरुप यसले अस्कर, एमी, बाफ्टा, स्याग, गोल्डेन ग्लोब र ग्राम्मी जस्ता पुरस्कारहरूमा नामाङ्कन र जित हासिल गरेको छ।
छयत्तरौं प्राइमटाइम एमी अवार्डमा नेटफ्लिक्सले एक सय सात नामाङ्कन पाएको थियो जुन अघिल्लो वर्षको एक सय तीनभन्दा बढी थियो।
एचबीओ जस्तो पुरानो शक्तिशाली कम्पनीलाई पहिलो पटक सन् १९९५ पछि तेस्रो स्थानमा धकेलिएको थियो। यसले देखाउँछ कि नेटफ्लिक्सले गुणस्तरीय सामग्री उत्पादन गरेर उद्योगकै मापदण्ड बदलेको छ।
मार्केटिङमा नयाँ पुस्ताको प्रयोग
मार्केटिङ रणनीतिमा पनि नेटफ्लिक्सले ठूलो परिवर्तन ल्याएको छ। यसको मार्केटिङ बजेट करिब दुई अर्ब डलरको वरिपरि रहँदै आएको छ तर खर्च गर्ने तरिका फेरिएको छ।
पहिले ब्रान्डलाई केन्द्रमा राखेर प्रचार गरिन्थ्यो तर अहिले व्यक्तिगत शीर्षकहरूमा ध्यान केन्द्रित गरिन्छ। न्यूयोर्क टाइम्सका अनुसार कम्पनी अब आफ्नो सामग्रीलाई उज्यालोमा ल्याउन चाहन्छ। वेड्नेस्डे शृङ्खलाको उदाहरण लिऔं। जेना ओर्टेगा अभिनीत यो एडम्स परिवारबाट प्रेरित शृङ्खलाले ठूलो लोकप्रियता कमायो।
नेटफ्लिक्सले विमानस्थल र उबर एपमा विज्ञापन गरेसँगै एक्स र इन्स्टाग्रामबाट पैसा सारेर टिकटकमा लगानी गर्यो किनकि वेड्नेस्डेको नृत्य दृश्य भाइरल भयो र लेडी गागा समेत त्यसमा सहभागी भइन्। यसको सफलताले दोस्रो सिजन चाँडै आउने निश्चित भयो।
नेटफ्लिक्सले नयाँ माध्यम टिकटक र पुरानो माध्यम बिलबोर्ड दुवैलाई सन्तुलित रूपमा प्रयोग गर्दै सामग्रीलाई नै केन्द्र बनाएको छ।
सस्तो योजना र विज्ञापनको नयाँ बाटो
सदस्यता योजनाहरूमा पनि कम्पनीले नयाँ बाटो अपनाएको छ। सन् २०२२ को नोभेम्बरमा विज्ञापनसहितको सस्तो योजना सुरु गरियो। त्यो वर्षको पहिलो आधामा विश्व अर्थतन्त्रको संकट र बढ्दो प्रतिस्पर्धाका कारण सदस्य सङ्ख्या एक दशमलव दुई मिलियनले घटेको थियो।
त्यसपछि लागतप्रति संवेदनशील प्रयोगकर्तालाई आकर्षित गर्न ‘स्ट्यान्डर्ड विथ एड्स’ योजना ल्याइयो। अहिले तीन मुख्य योजना छन्, विज्ञापनसहितको स्ट्यान्डर्ड, स्ट्यान्डर्ड र प्रिमियम।
विज्ञापनसहितको योजना महिनाको छ दशमलव उनान्नब्बे डलरमा एक उपकरणमा मात्र प्रयोग गर्न मिल्छ भने प्रिमियम योजना बाइस दशमलव उनान्नब्बे डलरमा विज्ञापनरहित, एचडी र फोरके अल्ट्रा एचडीसहित चार स्ट्रिम एकैपटक चल्न सक्छ। पासवर्ड साझेदारीमा पनि कडाई गरियो। घरबाहिर साझेदारी गर्न थप शुल्क तिर्नुपर्ने नियम ल्याइयो र पत्र पठाएर चेतावनी दिइयो।
वेडबुश सेक्युरिटीजका विश्लेषक माइकल प्याक्टरका अनुसार नेटफ्लिक्स नयाँ विज्ञापन राजस्व र विद्यमान सदस्यले योजना घटाउँदा हुने सम्भावित नोक्सानीबीच सन्तुलन खोजिरहेको छ तर विज्ञापन व्यवसाय पूर्ण रूपमा नाफा कमाउन समय लाग्नेछ।
विज्ञापन बजारमा बढ्दो पकड
विज्ञापन प्लेटफर्ममा पनि कम्पनीले प्रगति गरेको छ। ब्रान्डहरू वर्षौंदेखि नेटफ्लिक्समा विज्ञापन गर्न चाहिरहेका थिए किनकि यसको दर्शक आधार विशाल छ।
कम्पनीले विश्वभर कम्तीमा तेइस मिलियन उच्च संलग्न प्रयोगकर्ता विज्ञापन समर्थित योजनामा रहेको बतायो। सन् २०२४ को पहिलो त्रैमासमा विज्ञापन समर्थित सदस्यता पैंसट्ठी प्रतिशतले बढ्यो र नयाँ साइनअपको चालीस प्रतिशत यही योजनाबाट आयो।
सुरुमा विज्ञापनदाताहरू लक्ष्य निर्धारण र मापनको अभावमा असन्तुष्ट थिए तर नेटफ्लिक्सले निल्सनको डिएआर, डबलभेरिफाई, इन्टिग्रल एड साइन्स र ईडीओ जस्ता कम्पनीहरूसँग साझेदारी गर्यो। अब विशेष शृङ्खलाका लागि प्रि–रोल स्पट किन्ने अवसर र चाडपर्वसँग जोडिएका अभियानहरू पनि उपलब्ध छन् जसले दर्शकलाई सबैभन्दा संलग्न अवस्थामा लक्षित गर्न सकिन्छ ।
प्रचारमा सिर्जनशीलताको जोखिम
प्रचारमा नेटफ्लिक्स साहसी र सिर्जनशील छ। यसले बाकसबाहिर सोचेर दर्शकको रुचि बुझेर काम गर्छ। ‘द मार्की’ नामक उच्च प्रविधिको बिलबोर्डहरू यसको उदाहरण हुन्। यी बिलबोर्डमा नेटफ्लिक्सका सामग्रीसँग सम्बन्धित हास्यपूर्ण सन्देशहरू राखिन्छन् जसलाई हरेक हप्ता परिवर्तन गरिन्छ।
लस एन्जलसको सनसेट बुलेभार्ड, न्यूयोर्कको टाइम्स स्क्वायर र रोमको त्रेभी फाउन्टेन जस्ता व्यस्त स्थानहरूमा यी देखिन्छन्।
सन् २०२४ को सामग्री लाइनअपको प्रचारका लागि पनि यस्तै बिलबोर्ड प्रयोग गरिएको थियो। नेटफ्लिक्सकी प्रमुख मार्केटिङ अधिकृत मरियन ली डिकसले भनेकी छन् कि यसको उद्देश्य रमाइलो गर्नु, किनारामा पुग्नु र किनारा नै धकेल्नु हो। यदि सन्देश कमजोर भयो भने बरु नगर्नु नै राम्रो।
स्क्विड गेमबाट बजको विस्फोट
स्क्विड गेमको प्रचार अझ रोचक थियो। शृङ्खलाको एउटा प्रसङ्गमा देखिएको विशाल गुडियालाई कम्पनीले अष्ट्रेलिया, फिलिपिन्स, अमेरिका, कोरिया र इङ्गल्यान्डमा स्थापना गर्यो। मानिसहरूलाई खेल खेलाएर पुरस्कार दिइयो र सामाजिक सञ्जालमा तस्बिर साझेदारी गर्न प्रोत्साहन गरियो।
परिणाम स्वरूप स्क्विड गेमले नेटफ्लिक्सलाई चार दशमलव अडतीस मिलियन नयाँ सदस्य दिलायो र टिकटकमा ह्यासट्याग असी दुई अर्ब भ्युसम्म पुग्यो।
दोस्रो सिजन सन् २०२४ मा आउने भएको थियो। यसरी जब कुनै शृङ्खला हिट हुन्छ नेटफ्लिक्सले त्यसलाई पूर्ण रूपमा पूँजीकृत गर्छ र बज सिर्जना गर्छ।
डाटाबाट दर्शकको मन पढ्दै
डाटा र व्यक्तिगतकरण नेटफ्लिक्सको अर्को शक्ति हो। यसले दैनिक ठूलो मात्रामा डाटा सङ्कलन गर्छ र त्यसलाई ग्राहकको यात्रा सुधार्न र सामग्री पुस्तकालय व्यक्तिगत बनाउन प्रयोग गर्छ।
यसले निरन्तर सिक्छ र प्रदर्शन सुधार्छ। सन् २०१९ अघि सत्तरी प्रतिशत पूरा भएपछि मात्र ‘भ्यु’ मानिन्थ्यो तर पछि दुई मिनेट वा बढी हेरिएकोलाई भ्यु मानियो। सन् २०२१ मा फेरि मिनेट वाच गरिएको आधारमा मापन गर्न थालियो। बिंग वाचिङको अवधारणा नै नेटफ्लिक्सले लोकप्रिय बनायो।
अटोप्ले सुविधाले नयाँ एपिसोड स्वतः सुरु हुन्छ र शृङ्खला सकिएपछि समान सिफारिसहरू आउँछन्। ‘टप टेन अन नेटफ्लिक्स’ वेबसाइटले विश्वव्यापी र देशविशेष लोकप्रिय सामग्री देखाउँछ जसमा घण्टा हेरेको आधारमा मापन गरिन्छ किनकि यो लोकप्रियता र सदस्य सन्तुष्टिको बलियो सूचक मानिन्छ।
सफलताको सूत्र निरन्तर परिवर्तन
नेटफ्लिक्सको सफलताका कारणहरू धेरै छन्। यसले डाटा प्रयोग गरेर ग्राहक बुझ्छ र सामग्री सिर्जना गर्छ।
प्रवृत्ति र सामाजिक सञ्जालका कुराकानीलाई समात्छ। हास्य प्रयोग गर्न डराउँदैन। हिट शृङ्खला भएपछि त्यसलाई पूँजीकृत गर्छ। ग्राहक संलग्नता बढाउँछ। प्रतिक्रिया सुन्छ र समाधान खोज्छ। परम्परागत र डिजिटल मार्केटिङलाई रोचक तरिकाले जोड्छ।
मापदण्ड तोकेर निरन्तर प्रदर्शन ट्र्याक गर्छ। यी सबै तत्वहरू मिलेर नेटफ्लिक्सलाई अजेय बनाएका छन्।
चुनौतीलाई अवसरमा बदल्ने रणनीति
आज स्ट्रिमिङ उद्योग अत्यन्त प्रतिस्पर्धी छ तर नेटफ्लिक्सले आफ्नो स्थान कायम राख्न निरन्तर नवप्रवर्तन गरिरहेको छ।
यसले आन्तरिक र बाह्य कारकहरूलाई बुझेर अगाडि बढिरहेको छ। सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा के हो भने यो कम्पनी सधैं राम्रो बन्न चाहन्छ र त्यसका लागि कडा परिश्रम गर्न तयार छ। यसको यात्रा एउटा साधारण डिभिडी भाडा सेवाबाट सुरु भएर विश्वको सबैभन्दा प्रभावशाली मनोरञ्जन ब्रान्ड बन्नसम्मको हो।
प्रतिस्पर्धीहरूले पछ्याए पनि यसले आफ्नो बाटो आफैं बनाउँदै छ। दर्शकको मन जित्ने कला, प्रविधिको सही प्रयोग र साहसिक निर्णयहरूले नेटफ्लिक्सलाई यो उचाइमा पुर्याएका छन्। भविष्यमा पनि यसले नयाँ उचाइहरू छुने निश्चित छ किनकि यसको सफलताको कथा अझै लेखिँदै छ।
प्रत्येक नयाँ शृङ्खला, प्रत्येक नयाँ रणनीति र प्रत्येक नयाँ प्रविधिले यस कथालाई अझ रोचक बनाउँदै लगेको छ। नेटफ्लिक्सले देखाएको छ कि सही दृष्टिकोण, निरन्तर सिकाइ र दर्शकप्रतिको गहिरो समझाइ भएमा कुनै पनि कम्पनी विश्वव्यापी सफलता हासिल गर्न सक्छ।
यो कथा केवल एक कम्पनीको होइन, परिवर्तन र अनुकूलनको शक्तिशाली उदाहरण हो जसले सम्पूर्ण मनोरञ्जन उद्योगलाई नै नयाँ दिशा दिएको छ।
नेटफ्लिक्सको यो यात्रामा धेरै चुनौतीहरू आए। सदस्य सङ्ख्या घटेको बेला, पासवर्ड साझेदारीको समस्या, विज्ञापन प्लेटफर्मको सुरुवाती आलोचना र शक्तिशाली प्रतिस्पर्धीहरूको दबाब। तर कम्पनीले हरेक चुनौतीलाई अवसरमा बदलेको छ। विज्ञापन योजनाले नयाँ राजस्व स्रोत खोल्यो।
पासवर्ड कडाइले सदस्यताको मूल्य बढायो। मार्केटिङमा टिकटक जस्तो नयाँ माध्यम अपनाएर युवा दर्शकलाई आकर्षित गर्यो। सामग्रीमा ठूलो लगानी गरेर पुरस्कार र लोकप्रियता दुवै जित्यो। यी सबै कदमहरूले नेटफ्लिक्सलाई मात्र बलियो बनाएनन् बरु स्ट्रिमिङ उद्योगकै मापदण्ड परिवर्तन गरे।
आज मानिसहरू नेटफ्लिक्स भनेपछि गुणस्तरीय मौलिक सामग्री, व्यक्तिगत अनुभव र निरन्तर नवीनताको अपेक्षा गर्छन्। यो अपेक्षा पूरा गर्नु नै यसको सफलताको आधार हो।
विश्वव्यापी मनोरञ्जनको सांस्कृतिक शक्ति
कथाको अन्त्यमा भन्न सकिन्छ कि नेटफ्लिक्स एउटा यस्तो कम्पनी हो जसले सपना देख्छ, जोखिम लिन्छ र परिणाम निकाल्छ। यसको सिफारिस इन्जिनले लाखौं मानिसहरूलाई आफ्नो मनपर्ने सामग्री खोज्न मद्दत गर्छ। यसका शृङ्खलाहरूले संस्कृतिलाई प्रभाव पार्छन् र सामाजिक सञ्जालमा छलफल सिर्जना गर्छन्।
यसको मार्केटिङले हास्य र सिर्जनशीलता देखाउँछ। यसको डाटा प्रयोगले भविष्यको बाटो देखाउँछ। यी सबै मिलेर नेटफ्लिक्सलाई केवल एक स्ट्रिमिङ सेवा होइन, एक सांस्कृतिक शक्ति बनाएका छन्। तीन सय एक मिलियन सदस्यहरूको विश्वास जित्नु सजिलो काम होइन तर नेटफ्लिक्सले त्यो काम गरेको छ।
भविष्यमा अझ बढी सदस्य, अझ राम्रो सामग्री र अझ प्रभावशाली प्रविधिहरू आउनेछन्। यो सफलताको कथा जारी रहनेछ किनकि नेटफ्लिक्स कहिल्यै सन्तुष्ट हुँदैन।
यो सधैं अगाडि बढ्न चाहन्छ र त्यसका लागि आवश्यक सबै काम गर्न तयार छ। यस्तै दृढ सङ्कल्प र निरन्तर प्रयासले नै यो कम्पनी विश्वको मनोरञ्जन जगतको राजा बनेको हो र रहनेछ।
