चितवन। लगातारको वर्षाका कारण पसाउने तथा परागसेचन हुने समयमा रहेको धानबालीमा थप समस्या आउने जोखिम देखिएको कृषि प्राविधिकले बताएका छन्।
कृषि विकास कार्यालय चितवनका प्रमुख झलकनाथ कँडेलका अनुसार लगातारको वर्षाले अहिले दाना लाग्ने अवस्थामा रहेको धानबालीमा दानामा दाग लाग्ने तथा परागसेचन हुन नपाउँदा फोकटा दाना बस्ने समस्या आउन सक्छ।
उनले भने, “लगातारको वर्षाका कारण पानीले फूल झार्ने हुन्छ। पछि फोकटा दाना हुन्छ र यो बेलाको झरीका कारण दानामा दाग लाग्ने रोग पनि निम्त्याउँछ।”
उनले जिल्लाका विभिन्न पालिकामा धानमा समस्या देखिन थालेको बताए। समस्या देखिएका स्थानमा स्थानीय तहका कृषि प्राविधिकसँगको समन्वयमा खेतमै पुगेर बाली उपचार शिविर सञ्चालन गर्न थालिएको उनले जानकारी दिए। उनले भने, “बढी समस्या भएका स्थानमा हामीले शिविर सञ्चालन गर्न थालेका छौँ। कार्यालयले भरतपुर महानगरपालिका–१४ पकौडीमा बाली उपचार शिविर आयोजना गरेको छ भने अब रत्ननगरमा पनि गर्ने तयारी छ।”
समस्याको आधारमा शिविर सञ्चालन गरी किसानका समस्या समाधान गर्न कार्यालय लागिपरेको प्रमुख कँडेलले बताए। कार्यालयकी बाली संरक्षण अधिकृत गीता केसीले कार्यालयमा दैनिक रूपमा धानमा देखिएको समस्या लिएर आउने किसानको सङ्ख्या बढेको बताए। कार्यालय नजिकका किसान कार्यालय मै आउने र अन्य स्थानका किसानले सम्बन्धित स्थानीय तहमा समस्या जानकारी गराउने गरेको उनले बताए। धानमा देखिएको समस्या लिएर कार्यालयमा आउने किसानको सङ्ख्या बढेपछि बाली उपचार शिविर सञ्चालन गर्न थालिएको उनको भनाइ छ।
उनका अनुसार जिल्लामा अहिले धानमा एउटा मात्रै रोग नभई विभिन्न रोग तथा किराको समस्या देखिएको छ। खाद्यतत्वको कमी, गबारो, पात बेरुवा, पात मरुवा, पातको फेद डढुवा, मरुवा रोग, ब्याक्टेरियल ब्लाइट र फेद डढुवालगायतका समस्या देखिएको उनले बताए।
यद्यपि, हालसम्मको स्थलगत अवलोकन र किसानबाट प्राप्त समस्याको अवस्थालाई हेर्दा रोग नियन्त्रणबाहिर भने नगएको उनले बताए। उनले भने, “पश्चिम चितवनमा हेर्दा हामीले उपचार गर्दा र किसानलाई सजग बनाउँदा रोग नियन्त्रणबाहिर गएको छैन।”
रोग नियन्त्रणका लागि पालिकाका कृषि प्राविधिकसँगको समन्वयमा उपचार तथा किसानलाई आवश्यक सुझाव दिँदै आएको उनले बताए।
उनका अनुसार विशेषगरी सावाँ मन्सुली र सावित्री जातको धानमा समस्या बढी देखिएको छ। हर्दिनाथ–६ जातको धानमा पनि केही क्षेत्रमा समस्या देखिन थालेको उनले जानकारी दिए।
धानमा समस्या देखिनुमा मौसमसँगै खाद्यतत्वको कमी पनि कारण रहेको उहाँले बताउनुभयो। धानमा विशेषगरी पोटास र जिङ्कको कमी देखिएको उनको भनाइ छ। उनले भने, “किसानले डीएपी र युरिया मात्रै बढी दिनुभयो, तर धानमा पोटास र जिङ्कको कमी पनि देखिएको छ।”
लगातार पानी पर्ने र फेरि तापक्रम उच्च हुने अवस्थाले पनि धानमा समस्या आउने गरेको उनले बताए।
प्रमुख कँडेलले लगातार पानी परिरहेकाले पानी बगाउन मिल्ने खेतमा निकासको व्यवस्था गर्न किसानलाई सुझाव दिए। यस वर्ष धानमा समस्या बढ्नुमा मौसमको अवस्थालाई पनि प्रमुख कारण मानिएको छ। धान रोप्ने समयदेखि नै बढी पानी परेको र पछिल्लो समय पानी तथा घामको क्रमिक प्रभावले बालीमा विभिन्न समस्या देखिएको उनले बताए।
धानमा देखिएका रोग तथा किराको व्यवस्थापनमा जैविक विधिलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने र रासायनिक विषादी प्रयोग गर्नुपर्ने अवस्था आएमा सुरक्षित तथा सिफारिस गरिएको मात्रामा मात्र प्रयोग गर्न किसानलाई सुझाव दिइएको छ।
कार्यालयले समयमै किसानका समस्या सुन्ने र खेतमै पुगेर बाली उपचार शिविर सञ्चालन गरी समस्या नियन्त्रणमा लिन आवश्यक प्रयास गरिरहेको जनाएको छ। यसका लागि स्थानीय तहका कृषि प्राविधिक तथा अन्य कृषि विज्ञ एवं प्राविधिकको सल्लाह र समन्वयमा काम भइरहेको कार्यालयले जनाएको छ।
