कृत्रिम बुद्धिमत्ताको प्रतिस्पर्धा अब केवल राम्रो प्रविधि, शक्तिशाली भाषा मोडेल वा अत्याधुनिक अनुप्रयोग बनाउने दौडमा सीमित छैन।
त्यसको पछाडि आवश्यक पर्ने कम्प्युटिङ शक्ति, विशाल डेटा भण्डारण, उच्च क्षमताका सर्भर, विद्युत्, शीतलीकरण प्रणाली, नेटवर्क र सुरक्षित डिजिटल पूर्वाधारमाथिको प्रतिस्पर्धा पनि उत्तिकै तीव्र बन्दै गएको छ।
यही विश्वव्यापी प्रतिस्पर्धाको एउटा महत्वपूर्ण केन्द्रका रूपमा भारतको हैदराबाद अगाडि आउँदैछ।
माइक्रोसफ्टले तेलङ्गानाको रङ्गारेड्डी जिल्लास्थित चन्दनवेल्लीमा आफ्नो इन्डिया साउथ सेन्ट्रल क्लाउड क्षेत्र औपचारिक रूपमा उद्घाटन गरेको छ। सेप्टेम्बर २४ मा तेलङ्गानाका सूचना प्रविधि तथा उद्योगमन्त्री डी. श्रीधर बाबुले यसको उद्घाटन गरेका हुन्।
माइक्रोसफ्टले भने यो क्षेत्र अगस्ट २०२६ मै सामान्य व्यावसायिक सञ्चालनमा आएको घोषणा गरिसकेको थियो। त्यसैले सेप्टेम्बरको कार्यक्रमलाई औपचारिक उद्घाटन तथा रणनीतिक विस्तारको सार्वजनिक सुरुवातका रूपमा बुझ्नुपर्ने हुन्छ।
नयाँ क्षेत्रसँगै भारतमा माइक्रोसफ्टका क्लाउड क्षेत्रको संख्या चार पुगेको छ। पुणे, चेन्नई र मुम्बईपछि हैदराबाद चौथो क्षेत्र बनेको हो। कम्पनीका अनुसार इन्डिया साउथ सेन्ट्रललाई एआईसम्बन्धी उच्च क्षमताका काम, क्लाउड सेवा र भविष्यमा विस्तार हुने नयाँ सेवाका लागि तयार गरिएको छ।
यसलाई माइक्रोसफ्टले भारत मात्र नभई एसिया र ग्लोबल साउथका लागि रणनीतिक केन्द्रका रूपमा विकास गर्ने योजना अघि सारेको छ।
यसको महत्व माइक्रोसफ्टको एउटा नयाँ डेटा सेन्टर थपिनुमा मात्र सीमित छैन। भारतले विश्वको करिब २० प्रतिशत डेटा उत्पादन गरिरहेको अवस्थामा देशको डेटा सेन्टर क्षमता त्यसअनुपातमा अझै न्यून रहेको नीति आयोग र अन्य अध्ययनहरूले देखाएका छन्।
अब एआईको प्रयोग उत्पादन, बैंकिङ, स्वास्थ्य, सरकारी सेवा, उद्योग र उपभोक्ता बजारसम्म फैलिँदै जाँदा भारतलाई ठूलो कम्प्युटिङ पूर्वाधार आवश्यक पर्नेछ।
माइक्रोसफ्टको २०.५ अर्ब डलर दाउ
हैदराबादको नयाँ क्लाउड क्षेत्रलाई माइक्रोसफ्टको भारत रणनीतिबाट अलग गरेर हेर्न सकिँदैन।
कम्पनीले सन् २०२५ को सुरुवातमा भारतमा ३ अर्ब अमेरिकी डलर लगानी गर्ने घोषणा गरेको थियो। त्यसपछि डिसेम्बर २०२५ मा थप १७ अर्ब ५० करोड डलर लगानीको प्रतिबद्धता सार्वजनिक गर्यो। यससँगै सन् २०२६ देखि २०२९ सम्मका लागि भारतमा माइक्रोसफ्टको कुल प्रतिबद्धता २० अर्ब ५० करोड डलर पुगेको हो।
यो रकम केवल डेटा सेन्टर निर्माणमा खर्च हुने होइन। माइक्रोसफ्टले क्लाउड तथा एआई पूर्वाधार, सीप विकास, सञ्चालन तथा भारतको डिजिटल इकोसिस्टम विस्तारलाई लगानीका प्रमुख क्षेत्र मानेको छ।
कम्पनीले भारतमा आफ्ना कर्मचारीको संख्या २२ हजारभन्दा बढी रहेको र एआईसम्बन्धी सीप विकासलाई पनि ठूलो स्तरमा विस्तार गर्ने बताएको छ।
माइक्रोसफ्टले सन् २०३० सम्म भारतका २ करोड मानिसलाई एआईसम्बन्धी सीप प्रदान गर्ने लक्ष्य लिएको छ।
कम्पनीका अनुसार १ करोडभन्दा बढी भारतीयलाई यसअघि नै एआई सीपसम्बन्धी प्रशिक्षण दिइसकिएको छ। यसलाई हेर्दा कम्पनीको भारत रणनीति डेटा सेन्टर निर्माणमा मात्र नभई एआई प्रयोग गर्ने जनशक्ति तयार पार्ने अभियानसँग पनि जोडिएको देखिन्छ।
हैदराबादमा स्थापना गरिएको इन्डिया साउथ सेन्ट्रल क्षेत्र यही ठूलो लगानीको पहिलो ठोस पूर्वाधार उपलब्धिमध्ये एक हो।
माइक्रोसफ्टका अनुसार यो तीन छुट्टाछुट्टै उपलब्धता क्षेत्र भएको संरचनामा आधारित छ। यस्तो संरचनाले एउटा क्षेत्रमा प्राविधिक समस्या आए पनि अर्को क्षेत्रमा सेवा निरन्तर राख्न सहयोग गर्छ। उच्च महत्वका बैंकिङ, सरकारी, वित्तीय र एआई प्रणालीका लागि यस्तो निरन्तरता महत्वपूर्ण मानिन्छ।
माइक्रोसफ्ट इन्डिया तथा दक्षिण एसियाका अध्यक्ष पुनीत चन्दोकले नयाँ क्षेत्रलाई भारतको चौथो क्लाउड क्षेत्र र देशमा कम्पनीको सबैभन्दा ठूलो हाइपरस्केल क्लाउड उपस्थितिका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्।
उनका अनुसार अब भारतमा एआईको सम्भावनालाई प्रयोगमा ल्याउन आवश्यक पूर्वाधार थप बलियो भएको छ।
पाँच गिगावाटको तेलङ्गाना लक्ष्य
माइक्रोसफ्टको प्रवेशले तेलङ्गानाको आफ्नै महत्वाकांक्षालाई पनि ठूलो बल दिएको छ। राज्य सरकारले सन् २०२९ सम्म पाँच गिगावाट डेटा सेन्टर क्षमता पुर्याउने लक्ष्य सार्वजनिक गरेको छ।
सेप्टेम्बर २४ मा तेलङ्गाना सरकारले दिएको विवरणअनुसार राज्यमा अहिले करिब ३०० मेगावाट डेटा सेन्टर क्षमता सञ्चालनमा छ भने थप करिब २ गिगावाट क्षमताका परियोजना विकासको चरणमा छन्।
माइक्रोसफ्टसँगै अमेजन वेब सर्भिसेस, आइरन माउन्टेन, कन्ट्रोलएस, सिफी, टीसीएल, एनटीटी डेटा र क्यापिटाल्यान्डलगायतका कम्पनीहरू यस क्षेत्रमा सक्रिय छन्।
हैदराबादमा माइक्रोसफ्टको नयाँ डेटा सेन्टर क्षेत्र। स्रोत: द टाइम्स अफ इन्डिया / द न्यू इन्डियन एक्सप्रेस
यसको अर्थ तेलङ्गाना अहिले एउटा कम्पनीको डेटा सेन्टरका कारण मात्र चर्चामा आएको होइन। राज्यले नै डेटा सेन्टर, हाइपरस्केल क्लाउड, एआई र डिजिटल पूर्वाधारलाई औद्योगिक विकासको एउटा प्रमुख क्षेत्रका रूपमा अघि सारेको छ।
राज्य सरकारका अनुसार सन् २०२९ सम्मको लक्ष्य पूरा गर्न करिब ३० अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको लगानी आकर्षित गर्ने सम्भावना छ।
यसमा डेटा सेन्टर मात्र नभई एआई, डिजिटल पूर्वाधार, विद्युत्, नेटवर्क र त्यससँग सम्बन्धित आपूर्ति प्रणाली पनि समेटिन्छन्।
तेलङ्गानाको अहिलेको ३०० मेगावाट सञ्चालन क्षमता र २ गिगावाट विकासाधीन परियोजनालाई पाँच गिगावाट लक्ष्यसँग तुलना गर्दा अझै ठूलो लगानी आवश्यक देखिन्छ। लक्ष्य पूरा गर्न राज्यले विद्युत्, जमिन, पानी, नेटवर्क, निर्माण सामग्री र दक्ष जनशक्तिको आपूर्ति एकैपटक बढाउनुपर्ने हुन्छ।
डेटा सेन्टर उद्योगमा एउटा परियोजना स्थापना गर्नु मात्रै पर्याप्त हुँदैन।
निरन्तर २४ घण्टा विद्युत् आपूर्ति, ब्याकअप प्रणाली, उच्च क्षमताको इन्टरनेट, फाइबर नेटवर्क, सुरक्षा, ताप व्यवस्थापन र विपद्का बेला सेवा निरन्तर राख्ने संरचना अनिवार्य हुन्छ। एआईको प्रयोग बढेसँगै यी आवश्यकताहरू अझ बढ्दै जानेछन्।
त्यसैले हैदराबादको प्रतिस्पर्धा अब केवल डेटा सेन्टरको संख्या बढाउने विषय होइन। कम लागतमा स्थिर विद्युत्, भरपर्दो नेटवर्क, दक्ष जनशक्ति र वातावरणीय व्यवस्थापनसहितको सम्पूर्ण पूर्वाधार निर्माण गर्ने प्रतिस्पर्धा हो।
एआईको पछाडि बिजुली र पानी
एआईको चर्चा गर्दा प्रायः कम्प्युटर चिप, भाषा मोडेल र सफ्टवेयरको कुरा हुन्छ। तर ती सबैलाई चलाउने डेटा सेन्टरको पछाडि अत्यधिक विद्युत् र शीतलीकरण प्रणाली आवश्यक पर्छ।
यही कारण विश्वभर एआई पूर्वाधार विस्तारसँगै डेटा सेन्टरको ऊर्जा खपत ठूलो व्यावसायिक विषय बनेको छ। उच्च क्षमताका ग्राफिक्स प्रोसेसिङ युनिट र अन्य एआईसम्बन्धी उपकरण सञ्चालन गर्दा परम्परागत डेटा सेन्टरभन्दा बढी ऊर्जा आवश्यक पर्न सक्छ।
भारतमा पनि यही चुनौती देखिँदैछ।
नीति आयोगले भारतले विश्वको करिब २० प्रतिशत डेटा उत्पादन गर्ने भए पनि हालको डेटा सेन्टर क्षमता करिब १.४ गिगावाट रहेको उल्लेख गरेको छ। आगामी दशकमा थप ६ देखि ७ गिगावाट क्षमता आवश्यक पर्ने अनुमान गरिएको छ। आयोगले सन् २०३५ सम्म भारतको डेटा सेन्टर क्षमता १० देखि १२ गिगावाटसम्म पुर्याउने सम्भावनाबारे पनि चर्चा गरेको छ।
बीसीजीको सेप्टेम्बर २०२६ को अध्ययनले भने भारतको डेटा सेन्टर क्षमता सन् २०३० सम्म ६ देखि ८ गिगावाट पुग्न सक्ने अनुमान गरेको छ।
अध्ययनअनुसार यसका लागि १०० अर्ब डलरभन्दा बढी लगानी प्रतिबद्धता देखिएको छ। डेटा सेन्टर विस्तारले निर्माण, विद्युत्, शीतलीकरण, नेटवर्क, उपकरण र आपूर्ति शृङ्खलामा समेत अतिरिक्त आर्थिक गतिविधि सिर्जना गर्न सक्ने बीसीजीको निष्कर्ष छ।
तर यही विस्तारसँग वातावरणीय चुनौती पनि जोडिएको छ। विशेषगरी पानीको प्रयोग र विद्युत्को स्रोत डेटा सेन्टर उद्योगका महत्वपूर्ण विषय बनेका छन्।
माइक्रोसफ्टले हैदराबादको नयाँ क्षेत्रमा उच्च दक्षता भएको यान्त्रिक शीतलीकरण प्रणाली प्रयोग गरेको र शीतलीकरणका लागि प्रभावकारी रूपमा शून्य पानी प्रयोग हुने जनाएको छ।
कम्पनीले भारतका नयाँ डेटा सेन्टरहरूमा एआईका लागि आवश्यक हार्डवेयर, उच्च दक्षता शीतलीकरण र ऊर्जा व्यवस्थापनलाई प्राथमिकतामा राखेको बताएको छ।
यसले डेटा सेन्टर उद्योगको आगामी प्रतिस्पर्धा केवल क्षमता र लागतमा नहुने संकेत गर्छ। पानीको उपलब्धता, कार्बन उत्सर्जन, नवीकरणीय ऊर्जा र स्थानीय वातावरणीय प्रभाव पनि लगानीकर्ताका लागि महत्वपूर्ण हुँदै जानेछन्।
भारतको एआई हब बन्ने दाउ
भारतको एआई महत्वाकांक्षा अहिले निजी कम्पनीको व्यावसायिक योजनामा मात्र सीमित छैन। भारत सरकार पनि एआई पूर्वाधारलाई राष्ट्रिय डिजिटल संरचनाको अर्को चरणका रूपमा अघि बढाइरहेको छ।
माइक्रोसफ्टको नयाँ क्लाउड क्षेत्रको उद्घाटनका क्रममा भारतका वाणिज्य तथा उद्योग तथा इलेक्ट्रोनिक्स तथा सूचना प्रविधि राज्यमन्त्री जितिन प्रसादले भारत एआईमा आधारित राष्ट्र बन्ने लक्ष्यतर्फ अघि बढिरहेको बताएका छन्। उनका अनुसार यस्ता पूर्वाधार लगानीले एआईसम्बन्धी राष्ट्रिय क्षमता, नवप्रवर्तन र विकासका लागि आवश्यक डिजिटल आधार बलियो बनाउँछ।
माइक्रोसफ्टले भारतमा आफ्नो क्लाउड पूर्वाधारलाई एआईका लागि सक्षम बनाएको जनाएको छ।
इन्डिया साउथ सेन्ट्रल क्षेत्रमा अहिले उपलब्ध सेवासँगै आगामी महिनाहरूमा थप एजर तथा एआई सेवाहरू विस्तार गर्ने योजना छ। यसमा माइक्रोसफ्ट फाउन्ड्रीलगायत एआई विकाससम्बन्धी सेवाहरू समावेश हुने कम्पनीले जनाएको छ।
भारतका लागि यसको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष डेटा सार्वभौमिकता हो।
बैंकिङ, वित्तीय सेवा, स्वास्थ्य, सरकारी सेवा र संवेदनशील व्यावसायिक डेटा देशभित्रै राख्नुपर्ने आवश्यकता बढ्दै गएको छ। माइक्रोसफ्टले आफ्नो भारतका क्लाउड क्षेत्रहरूलाई भारतको डिजिटल व्यक्तिगत डेटा संरक्षणसम्बन्धी व्यवस्था तथा सम्बन्धित नियामकीय आवश्यकतासँग मिल्ने संरचना उपलब्ध गराउने जनाएको छ।
स्थानीय डेटा केन्द्रको विस्तारले भारतीय कम्पनीलाई डेटा विदेशमा पठाएर सेवा सञ्चालन गर्नुपर्ने निर्भरता केही हदसम्म घटाउन सक्छ। संवेदनशील डेटा स्थानीय पूर्वाधारमा राखेर कम विलम्बतामा सेवा सञ्चालन गर्न सकिने भएकाले बैंक, वित्तीय संस्था, सरकारी निकाय र ठूला उद्यमका लागि यसको व्यावसायिक महत्व बढ्छ।
माइक्रोसफ्टको नयाँ क्षेत्रका प्रारम्भिक ग्राहकमा अडानी समूह, बजाज फिनसर्भ, एचडीएफसी बैंक र पीबी पेलगायतका संस्था जोडिएको कम्पनीले जनाएको छ। यसले नयाँ पूर्वाधारको माग केवल प्रविधि कम्पनीबाट नभई बैंकिङ, वित्तीय सेवा र ठूला उद्यमबाट समेत आइरहेको देखाउँछ।
डेटा सेन्टरदेखि अर्थतन्त्रसम्म
भारतमा डेटा सेन्टर विस्तारको प्रभाव डेटा भण्डारणमा मात्र सीमित रहने छैन। एउटा ठूलो डेटा सेन्टर निर्माण गर्दा भवन, विद्युत् प्रणाली, जेनेरेटर, ब्याट्री, शीतलीकरण उपकरण, फाइबर नेटवर्क, सुरक्षा प्रणाली, इन्जिनियरिङ सेवा र मर्मतसम्भारको माग बढ्छ।
बीसीजीले भारतको डेटा सेन्टर विस्तारले सन् २०३० सम्म १४० देखि २०० अर्ब अमेरिकी डलरसम्मको व्यापक आर्थिक उत्पादनमा योगदान गर्न सक्ने अनुमान प्रस्तुत गरेको छ। यो डेटा सेन्टरको प्रत्यक्ष आम्दानी मात्र नभई निर्माण, विद्युत्, शीतलीकरण, कनेक्टिभिटी, उपकरण र अन्य आपूर्ति शृङ्खलामा सिर्जना हुने आर्थिक गतिविधिसहितको अनुमान हो।
यसले भारतका लागि नयाँ औद्योगिक अवसर पनि सिर्जना गर्छ। अहिले डेटा सेन्टरका लागि आवश्यक धेरै उच्च प्रविधिका उपकरण आयातमा निर्भर रहनुपर्ने अवस्था भए पनि बजार विस्तारसँगै स्थानीय उत्पादन, उपकरण जडान, मर्मतसम्भार र प्राविधिक सेवाको माग बढ्न सक्छ।
यही कारण एआई पूर्वाधारलाई केवल सूचना प्रविधिको विषयका रूपमा हेर्नुभन्दा नयाँ औद्योगिक क्षेत्रका रूपमा हेर्न थालिएको छ।
हैदराबादको सन्दर्भमा यसको अर्को आधार प्रतिभा हो। सहरमा माइक्रोसफ्टको भारत विकास केन्द्र लामो समयदेखि सञ्चालनमा छ।
माइक्रोसफ्टका भारत विकास केन्द्रका प्रबन्ध निर्देशक तथा अध्यक्ष राजीव कुमारले दुई दशकभन्दा बढी समयदेखि हैदराबाद कम्पनीको प्रमुख प्रविधि केन्द्रका रूपमा रहेको बताएका छन्। उनका अनुसार इन्जिनियरिङ नवप्रवर्तनदेखि क्लाउड र एआईसम्म हैदराबादले आफ्नो दक्षता र प्रविधि वातावरण विस्तार गरेको छ।
यसले डेटा सेन्टर र प्रविधि जनशक्तिबीचको सम्बन्ध पनि स्पष्ट गर्छ।
एआई पूर्वाधार निर्माण गरेर मात्र एआई अर्थतन्त्र बन्न सक्दैन। त्यसका लागि अनुसन्धानकर्ता, सफ्टवेयर इन्जिनियर, डेटा वैज्ञानिक, साइबर सुरक्षा विशेषज्ञ, क्लाउड इन्जिनियर र डेटा सेन्टर सञ्चालन गर्ने प्राविधिक जनशक्ति आवश्यक पर्छ।
भारतसँग ठूलो इन्जिनियरिङ जनशक्ति र स्थापित सूचना प्रविधि उद्योग भएकाले डेटा सेन्टर विस्तारलाई त्यही आधारसँग जोड्ने प्रयास भइरहेको छ।
नयाँ प्रतिस्पर्धाको केन्द्र
माइक्रोसफ्टको हैदराबाद प्रवेशलाई भारतमा डेटा सेन्टर विस्तारको एउटा मात्र घटना भनेर बुझ्दा यसको वास्तविक महत्व छुट्न सक्छ।
भारतमा अहिले अमेजन, गुगल, माइक्रोसफ्ट, ओरेकल, एनटीटी डेटा, सिफी, एयरटेल, अदानी र अन्य भारतीय तथा अन्तर्राष्ट्रिय कम्पनीहरूले क्लाउड तथा डेटा सेन्टर पूर्वाधार विस्तार गरिरहेका छन्।
भारतको ठूलो डिजिटल उपभोक्ता बजार, डिजिटल भुक्तानीको विस्तार, सरकारी डिजिटल सेवा र उद्यममा एआईको बढ्दो प्रयोगले यस्तो पूर्वाधारको माग बढाइरहेको छ।
माइक्रोसफ्टका लागि भारतको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष एआईको प्रयोगकर्ता बजार हो। कम्पनीले भारतमा २ करोड मानिसलाई एआई सीप दिने लक्ष्य राखेको छ। यसको अर्थ कम्पनीले पूर्वाधारसँगै भविष्यका प्रयोगकर्ता र विकासकर्ताको बजार पनि विस्तार गर्न खोजिरहेको छ।
हैदराबादलाई रणनीतिक केन्द्र बनाउने निर्णयमा यसको भौगोलिक तथा प्राविधिक पक्ष पनि जोडिएको छ।
नयाँ क्षेत्रले भारतभित्रका ग्राहकलाई कम विलम्बतामा क्लाउड तथा एआई सेवा उपलब्ध गराउन सक्छ भने भविष्यमा दक्षिण एसिया र ग्लोबल साउथका केही बजारतर्फ पनि सेवा विस्तार गर्न सकिने माइक्रोसफ्टको दृष्टिकोण छ।
माइक्रोसफ्टले भारत–दक्षिणपूर्वी एसिया कनेक्टिभिटी बलियो बनाउन ३ हजार ६ सय किलोमिटर लामो भारत–दक्षिणपूर्वी एसिया समुद्री केबल प्रणालीमा पनि साझेदारका रूपमा काम गरिरहेको जनाएको छ।
भारतका मचिलीपट्टनम र दक्षिण चेन्नई हुँदै मलेसिया र सिंगापुरसँग जोडिने प्रस्तावित समुद्री केबलले भविष्यमा ठूलो डेटा तथा एआई ट्राफिकका लागि नेटवर्क क्षमता र लचकता बढाउने कम्पनीको भनाइ छ।
यसरी हेर्दा डेटा सेन्टर, विद्युत्, समुद्री केबल, क्लाउड, एआई हार्डवेयर, दक्ष जनशक्ति र डिजिटल नियमन एउटै रणनीतिक संरचनामा जोडिन थालेका छन्।
हैदराबादमा माइक्रोसफ्टको नयाँ क्षेत्र त्यसैको एउटा प्रत्यक्ष उदाहरण हो।
भारतले विश्वको ठूलो डेटा बजारमध्ये आफ्नो स्थानलाई अब एआई कम्प्युटिङ शक्तिमा रूपान्तरण गर्न खोजिरहेको छ।
तेलङ्गानाले पाँच गिगावाटको लक्ष्य राखेको छ। माइक्रोसफ्टले भारतमा २० अर्ब ५० करोड डलरको प्रतिबद्धता जनाएको छ। बीसीजीले २०३० सम्म भारतको डेटा सेन्टर क्षमता ६ देखि ८ गिगावाट पुग्न सक्ने अनुमान गरेको छ।
यी तथ्यांकले एउटै कुरा देखाउँछन्। एआईको आगामी प्रतिस्पर्धा सफ्टवेयरको पर्दामा मात्र हुने छैन। त्यसको वास्तविक प्रतिस्पर्धा डेटा सेन्टरभित्र हुनेछ, जहाँ कम्प्युटिङ शक्ति, विद्युत्, पानी, चिप, नेटवर्क र पुँजी एकै ठाउँमा जम्मा हुन्छन्।
हैदराबाद अहिले यही नयाँ प्रतिस्पर्धाको केन्द्र बन्ने प्रयासमा छ। माइक्रोसफ्टको इन्डिया साउथ सेन्ट्रल त्यस यात्राको एउटा महत्वपूर्ण पूर्वाधार बनेको छ।
आगामी वर्षहरूमा भारतले यस क्षेत्रमा कति लगानी तान्न सक्छ, कति विद्युत् र नेटवर्क क्षमता थप्न सक्छ र त्यसलाई कति प्रभावकारी रूपमा एआई अर्थतन्त्रमा बदल्न सक्छ भन्ने कुराले हैदराबादको मात्र होइन, भारतको डिजिटल अर्थतन्त्रको अर्को चरण पनि निर्धारण गर्नेछ।
