संसारका ठूला सहरका चिल्ला सडकमा पहेँलो, सुन्तला वा हरियो रङको होचो, धारिलो र आक्रामक बनावटको कार हुइँकिँदा मानिसको नजर त्यसैमा अडिन्छ।

इन्जिनको गर्जन, असाधारण डिजाइन र बोनटमा रहेको सुनौलो घेराभित्रको साँढेको चिह्नले त्यसलाई भीडबाट अलग बनाउँछ। त्यो ल्याम्बोर्गिनी हो।

आज ल्याम्बोर्गिनी विलासिता, प्रदर्शन, डिजाइन र उच्च प्रविधिको पर्याय बनेको छ।

करोडौँ रुपैयाँ मूल्य पर्ने यसका कार किन्ने ग्राहकका लागि यो यातायातको साधनभन्दा धेरै ठूलो ब्रान्ड पहिचान हो। तर यो साम्राज्यको सुरुवात न त ठूलो औद्योगिक घरानाबाट भएको थियो, न कुनै स्थापित अटोमोबाइल कम्पनीबाट।

यसको सुरुवात इटालीको एउटा किसान परिवारबाट भएको थियो।

फेराउच्चियो ल्याम्बोर्गिनीको जन्म सन् १९१६ अप्रिल २८ मा इटालीको एमिलिया–रोमाग्ना क्षेत्रको रेनाज्जोमा भएको थियो।

उनका बुबा एन्टोनियो र आमा इभेलिना अंगुर खेती गरेर जीविका चलाउँथे। परिवारको अपेक्षा उनी पनि पुर्ख्यौली खेतीमै लागून् भन्ने थियो। तर फेराउच्चियोको रुचि खेतभन्दा खेतमा प्रयोग हुने मेसिनतर्फ थियो।

सानै उमेरदेखि उनी बिग्रिएका मेसिन, घडी, पम्प र कृषि उपकरण खोलेर हेर्थे।

कुन पार्टले कसरी काम गर्छ भन्ने बुझ्ने उनको जिज्ञासाले उनलाई प्राविधिक शिक्षातर्फ डोर्‍यायो। उनले बोलोग्ना नजिकै प्राविधिक शिक्षा लिए र त्यसपछि विभिन्न वर्कसपमा काम गर्दै मेकानिकल सीप विकास गरे।

दोस्रो विश्वयुद्ध सुरु भएपछि उनको जीवनको दिशा फेरि बदलियो।

उनी इटालियन रोयल एयर फोर्समा भर्ती भए र रोड्समा सैनिक विमान तथा गाडीको मर्मतसम्भारमा काम गरे। युद्धकालमा सीमित स्रोतसाधनबीच बिग्रिएका मेसिन चलाउने क्षमताले उनलाई असाधारण मेकानिकका रूपमा स्थापित गर्‍यो।

युद्ध सकिएपछि त्यही सीप उनको पहिलो ठूलो व्यवसायिक अवसर बन्यो।

ट्र्याक्टरबाट सुरु भएको साम्राज्य

सन् १९४६ मा युद्धबाट फर्किँदा इटाली आर्थिक रूपमा तहसनहस थियो। कृषि क्षेत्रसँग पर्याप्त मेसिन थिएनन्। किसानसँग नयाँ ट्र्याक्टर किन्न सक्ने क्षमता पनि थिएन।

फेराउच्चियोले यही समस्याभित्र व्यापारको अवसर देखे। उनले युद्धपछि बाँकी रहेका सैन्य गाडी र ट्रकका इन्जिन तथा पार्टपुर्जा प्रयोग गरेर कृषि ट्र्याक्टर बनाउन थाले। सेन्टोमा सुरु भएको सानो वर्कसप विस्तार हुँदै गयो र सन् १९४८ मा उनले ल्याम्बोर्गिनी ट्राट्टोरी स्थापना गरे।

ट्र्याक्टर व्यवसायले उनको आर्थिक आधार बलियो बनायो। किसानका लागि उपयोगी, तुलनात्मक रूपमा भरपर्दो र किफायती मेसिन उत्पादन गर्ने कम्पनीले बजार विस्तार गर्दै गयो। केही वर्षमै फेराउच्चियो साधारण मेकानिकबाट सफल उद्योगपति बने।

त्यसपछि उनले ताप तथा वातानुकूलन उपकरणको व्यवसायमा पनि प्रवेश गरे। यी व्यवसायबाट आएको आम्दानीले उनलाई इटालीका महँगा कार किन्न र संकलन गर्न सक्ने अवस्थामा पुर्‍यायो।

उनको ग्यारेजमा अल्फा रोमियो, लान्सिया, मर्सिडिज–बेन्ज, ज्यागुआर र मासेरातीका कार थिए। तर उनलाई सबैभन्दा आकर्षित गर्ने ब्रान्ड थियो फेरारी।

यही कारले अन्ततः उनको जीवनको सबैभन्दा ठूलो व्यवसायिक निर्णय जन्मायो।

फेरारीसँगको टकराव

फेराउच्चियोले फेरारीका केही कार किने। तर प्रयोग गर्दै जाँदा उनले ती कारमा केही कमजोरी देखे। विशेषगरी क्लचको समस्याले उनलाई पटकपटक सतायो।

एक दिन उनले आफ्नै ट्र्याक्टर कम्पनीका मेकानिकलाई फेरारीको क्लच खोल्न लगाए। त्यहाँ उनले एउटा रोचक समानता भेटे। फेरारीमा प्रयोग गरिएको क्लचको आधारभूत पार्ट ट्र्याक्टरमा प्रयोग हुने पार्टसँग मिल्दोजुल्दो थियो।

फेराउच्चियोले त्यसलाई सुधार गर्न सकिने निष्कर्ष निकाले। उनले फेरारीका संस्थापक एन्जो फेरारीसँग भेटेर आफ्ना सुझाव राखे। त्यो भेटपछि अटोमोबाइल इतिहासमा सबैभन्दा चर्चित व्यवसायिक कथामध्ये एउटा जन्मियो।

फेराउच्चियोले फेरारीको कार अझ आरामदायी, भरपर्दो र दैनिक प्रयोगका लागि उपयुक्त बनाउन सकिने तर्क राखे। तर एन्जो फेरारीले उनको सुझावलाई गम्भीरतापूर्वक लिएनन् भन्ने कथा प्रचलित छ। यही भेटपछि फेराउच्चियोले आफैँ उच्चस्तरीय स्पोर्ट्स कार बनाउने निर्णय गरेको बताइन्छ।

व्यक्तिगत अपमान त्यस निर्णयको एउटा कारण बने पनि उनको पृष्ठभूमि हेर्दा यो केवल रिसको प्रतिक्रिया थिएन। उनीसँग मेकानिकल ज्ञान थियो, उद्योग सञ्चालनको अनुभव थियो, पूँजी थियो र ग्राहकको आवश्यकता बुझ्ने क्षमता थियो।

अब उनले ट्र्याक्टर उद्योगबाट कमाएको पूँजी अटोमोबाइलमा लगाउने निर्णय गरे। सन् १९६३ मा सान्त अगाता बोलोग्निजमा अटोमोबिली फेराउच्चियो ल्याम्बोर्गिनी स्थापना भयो।

कम्पनीको प्रतीक बन्यो साँढे। वृष राशिमा जन्मिएका फेराउच्चियोलाई साँढे मन पर्थ्यो। स्पेनिस बुलफाइटिङप्रतिको उनको रुचिसँग जोडिएको साँढेको प्रतीक पछि विश्वकै सबैभन्दा चिनिने अटोमोबाइल लोगोमध्ये एक बन्यो।

युवा इन्जिनियरको प्रयोग

नयाँ कम्पनीसँग न ठूलो उत्पादन इतिहास थियो, न स्थापित ग्राहक आधार। तर फेराउच्चियोसँग एउटा फरक रणनीति थियो। उनले अनुभवी तर परम्परागत सोचमा अडिएका मानिसभन्दा युवा प्रतिभालाई प्राथमिकता दिए।

जियोटो बिजारिनीलाई भी–१२ इन्जिन विकासको जिम्मेवारी दिइयो। त्यसपछि जियान पाउलो डल्लारा, पाउलो स्टान्जानी र बब वालेसजस्ता युवा प्रतिभा कम्पनीमा जोडिए।

औसत उमेर निकै कम भएको यो टोलीले ल्याम्बोर्गिनीको पहिलो कार विकास गर्न थालेको थियो। सन् १९६३ मा टुरिन मोटर शोमा प्रोटोटाइप प्रदर्शन गर्ने लक्ष्य राखियो। समय निकै कम थियो। कारको डिजाइन, इन्जिन र चेसिस एकैपटक विकास भइरहेको थियो।

३५० जीटीभी प्रोटोटाइप तयार पार्ने क्रममा इन्जिन र बडीबीच प्राविधिक समस्या आयो। इन्जिनको उचाइका कारण बोनट बन्द नहुने अवस्था सिर्जना भयो।

समय सकिन लागिसकेको थियो। प्रोटोटाइपमा इन्जिन राखेर प्रदर्शन गर्न सम्भव नभएपछि इन्जिनको ठाउँमा तौल मिलाउन भारी सामग्री राखेर कार प्रदर्शन गरिएको कथा आज पनि ल्याम्बोर्गिनीको प्रारम्भिक इतिहासमा चर्चित छ।

तर त्यो प्रदर्शन केवल एउटा प्रोटोटाइपको प्रदर्शन थिएन। त्यो एउटा नयाँ ब्रान्डको सार्वजनिक घोषणा थियो।

सन् १९६४ मा ३५० जीटी उत्पादनमा आयो।

ल्याम्बोर्गिनीले फेरारीसँग प्रतिस्पर्धा गर्न खोजेको थियो, तर उसको बाटो फरक थियो। फेराउच्चियो रेसिङका लागि मात्र कार बनाउन चाहँदैनथे। उनी उच्च प्रदर्शनसँगै आराम, डिजाइन र दैनिक प्रयोगको सुविधा भएको कार बनाउन चाहन्थे।

त्यही रणनीतिले ल्याम्बोर्गिनीलाई आफ्नै बजार पहिचान बनाउन सहयोग गर्‍यो।

म्युराले बदलिदिएको सुपरकार

३५० जीटी र ४०० जीटीले कम्पनीलाई बजारमा स्थापित गरिरहेका थिए। तर ल्याम्बोर्गिनीलाई विश्व अटोमोबाइल इतिहासमा स्थायी रूपमा स्थापित गर्ने मोडल अझै आउन बाँकी थियो।

त्यो थियो म्युरा। फेराउच्चियोको प्राथमिकता ग्रान्ड टुरर थियो। तर युवा इन्जिनियरहरू रेसिङ प्रविधिप्रति आकर्षित थिए। उनीहरूले कार्यालय समयबाहिर एउटा नयाँ अवधारणामा काम गर्न थाले।

इन्जिनलाई चालकको पछाडि राख्ने मध्य–इन्जिन संरचना त्यस समयका लागि साहसी प्रयोग थियो। पछि फेराउच्चियोले त्यसलाई सीमित उत्पादनको अनुमति दिए। बर्टोनका डिजाइनर मार्सेलो गान्दिनीले यसको बाहिरी स्वरूप तयार गरे।

सन् १९६६ मा जेनेभा मोटर शोमा म्युरा सार्वजनिक भयो। यसले स्पोर्ट्स कारको परिभाषा नै बदलिदियो। शक्तिशाली इन्जिन, मध्य–इन्जिन संरचना र असाधारण डिजाइनले म्युरालाई तत्कालै चर्चित बनायो। यही कारलाई लिएर ‘सुपरकार’ शब्द व्यापक रूपमा प्रयोग हुन थालेको मानिन्छ।

फ्रान्क सिनात्रा, डिन मार्टिन र माइल्स डेभिसजस्ता चर्चित व्यक्तित्वदेखि इरानका शाहसम्म म्युराका ग्राहक बने।

ल्याम्बोर्गिनी अब फेरारीको प्रतिस्पर्धी मात्र रहेन। उसले आफ्नै श्रेणी सिर्जना गर्न थालेको थियो।

त्यसपछि आयो काउन्टाच। सन् १९७१ मा सार्वजनिक भएको काउन्टाचले गोलाकार र परम्परागत कार डिजाइनलाई छाडेर धारिलो वेज आकार अपनायो। माथितिर खुल्ने ढोका यसको अर्को पहिचान बन्यो।

सन् १९७४ बाट उत्पादन सुरु भएको काउन्टाचले ल्याम्बोर्गिनीलाई विश्वभरका युवाको सपनाको कार बनायो। तर ब्रान्डको लोकप्रियता बढ्दै गर्दा कम्पनीको वित्तीय अवस्था भने उल्टो दिशामा गइरहेको थियो।

संकटले खोसेको स्वामित्व

ल्याम्बोर्गिनीको संकट केवल कार व्यवसायबाट आएको थिएन। ट्र्याक्टर व्यवसायमा ठूलो अन्तर्राष्ट्रिय अर्डर रद्द हुनु फेराउच्चियोको औद्योगिक साम्राज्यका लागि ठूलो धक्का बन्यो। त्यसमा इटालीका औद्योगिक हडताल, उत्पादन समस्या र सन् १९७३ को विश्वव्यापी तेल संकट थपियो।

महँगो इन्धन खपत गर्ने सुपरकारको बजारमा पनि असर पर्‍यो। फेराउच्चियोले आफ्नो कार कम्पनीको बहुमत सेयर बेच्नुपर्ने अवस्था आयो। क्रमशः स्वामित्व परिवर्तन हुँदै गयो र उनी आफ्नो नाममा जन्मिएको कम्पनीबाट अलग भए।

ल्याम्बोर्गिनी रेभुएल्टो, कम्पनीको नयाँ पुस्ताको हाइब्रिड सुपरकार। स्रोत: Automobili Lamborghini.

तर स्वामित्व परिवर्तनसँगै समस्या समाप्त भएन। कम्पनी आर्थिक संकटमा फस्यो। सन् १९७८ मा ल्याम्बोर्गिनी दिवालियापनको प्रक्रियामा पुग्यो। त्यसपछि फ्रान्सेली लगानीकर्ता, क्राइस्लर र अन्य स्वामित्व समूह हुँदै कम्पनी अगाडि बढ्यो।

डियाब्लो, जलपा र एलएम००२ जस्ता मोडलहरूले ब्रान्डलाई जीवित राखे। तर स्थिर वित्तीय आधार अझै कमजोर थियो।

फेराउच्चियो भने आफ्नो जीवनको उत्तरार्धमा व्यवसायभन्दा टाढा गए। उनले खेती र वाइन उत्पादनमा समय बिताए। सन् १९९३ मा उनको निधन भयो।

त्यतिबेला उनको नाम विश्वकै चर्चित औद्योगिक ब्रान्डमध्ये एकसँग जोडिइसकेको थियो। तर उनले बनाएको कम्पनी अझै आफ्नो स्थायी भविष्य खोजिरहेको थियो।

अडी आएपछि बदलिएको खेल

ल्याम्बोर्गिनीको वास्तविक पुनर्जन्म सन् १९९८ मा भयो। इन्डोनेसियाली स्वामित्व समूहबाट कम्पनी जर्मन अटोमोबाइल समूह फक्सवागनअन्तर्गतको अडीमा पुग्यो। त्यतिबेला धेरैलाई डर थियो, जर्मन व्यवस्थापनले इटालियन सुपरकारको चरित्र बदलिदिनेछ। तर अडीले उल्टो रणनीति अपनायो।

इटालियन डिजाइन र ब्रान्डको भावनात्मक चरित्रलाई जोगाउँदै उत्पादन गुणस्तर, प्रविधि, वित्तीय क्षमता र औद्योगिक व्यवस्थापनमा सुधार गरियो।

यही संयोजन ल्याम्बोर्गिनीको नयाँ युगको आधार बन्यो। सन् २००१ मा मर्सिएलागो र सन् २००३ मा ग्यालार्डो आए। विशेषगरी ग्यालार्डोले कम्पनीको बजार विस्तारमा ठूलो भूमिका खेल्यो।

यसअघि सीमित संख्यामा कार बेच्ने कम्पनी अब ठूलो उत्पादन र अन्तर्राष्ट्रिय बजारतर्फ जान थाल्यो। अमेरिका, युरोप, मध्यपूर्व र एसियाली बजारमा माग बढ्दै गयो।

ग्यालार्डोपछि एभेन्टाडोर र हुराकानले ब्रान्डलाई नयाँ पुस्तासम्म पुर्‍याए। सामाजिक सञ्जालको विस्तारसँगै ल्याम्बोर्गिनीको डिजाइन आफैँमा डिजिटल युगको दृश्य सामग्री बन्यो।

कार केवल सडकमा चल्ने वस्तु रहेन। यो सामाजिक हैसियत, सफलता र विलासिताको प्रदर्शन गर्ने माध्यम बन्यो।

उरुसले बदलिदिएको व्यापार

तर ल्याम्बोर्गिनीको सबैभन्दा ठूलो व्यावसायिक परिवर्तन सुपरकारबाट होइन, एसयुभीबाट आयो।

सन् २०१८ मा उरुस बजारमा आयो। सुपरकार ब्रान्डले एसयुभी बनाउने निर्णय सुरुमा जोखिमपूर्ण देखिन्थ्यो। ल्याम्बोर्गिनीको पहिचान नै कम उत्पादन, उच्च मूल्य र अत्यन्त उच्च प्रदर्शनका कारमा आधारित थियो।

तर उरुसले नयाँ ग्राहक वर्ग ल्यायो। यसले ल्याम्बोर्गिनीलाई दैनिक प्रयोगका लागि तुलनात्मक रूपमा व्यावहारिक गाडी चाहने ग्राहकसम्म पुर्‍यायो। परिवारसहित यात्रा गर्न सकिने एसयुभी र सुपरकारको प्रदर्शनबीचको संयोजनले बजारमा नयाँ माग सिर्जना गर्‍यो।

उरुसपछि ल्याम्बोर्गिनीको उत्पादन र बिक्रीको आकार उल्लेखनीय रूपमा बढ्यो। यसको सबैभन्दा ठूलो व्यावसायिक अर्थ थियो। कम्पनी अब केवल सुपरकार बेच्ने व्यवसाय रहेन। उसले एउटै ब्रान्डभित्र फरक ग्राहक समूह, फरक प्रयोग र फरक मूल्य श्रेणी समेट्न थाल्यो।

यही रणनीतिले ल्याम्बोर्गिनीलाई सीमित उत्पादन गर्ने कार निर्माताबाट विश्वव्यापी लक्जरी अटोमोबाइल व्यवसायमा रूपान्तरण गर्‍यो।

अब विद्युतीकरणतर्फको यात्रा

आज ल्याम्बोर्गिनी फेराउच्चियोले सन् १९६३ मा सुरु गरेको सान्त अगाताको कारखानाबाट निकै टाढा पुगिसकेको छ।

कम्पनीले उत्पादन विस्तारसँगै वातावरणीय प्रभाव घटाउने दिशामा पनि लगानी गरिरहेको छ। विद्युतीकरणलाई पूर्ण रूपमा अस्वीकार गर्नुको सट्टा उच्च प्रदर्शनसँग हाइब्रिड प्रविधिलाई जोड्ने रणनीति ल्याम्बोर्गिनीले अपनाएको छ।

रेभुएल्टो यसको प्रतिनिधि मोडल हो। भी–१२ इन्जिनसँग विद्युतीय प्रविधि जोडिएको यो कारले ल्याम्बोर्गिनीको परम्परागत इन्जिन र नयाँ विद्युतीय युगबीचको संक्रमणलाई प्रतिनिधित्व गर्छ।

उरुस एसई र टेमेरारियोले पनि यही परिवर्तनलाई अगाडि बढाएका छन्। यसको अर्थ ल्याम्बोर्गिनी आफ्नो पहिचान त्यागेर विद्युतीय हुँदै गएको होइन। बरु ब्रान्डको मूल विशेषता अर्थात् प्रदर्शन, डिजाइन र भावनालाई नयाँ प्रविधिसँग जोड्ने प्रयास गरिरहेको छ।

सन् १९६३ मा केही युवा इन्जिनियर र एउटा महत्वाकांक्षी उद्योगपतिले सुरु गरेको परियोजना आज विश्वकै सबैभन्दा चिनिने लक्जरी अटोमोबाइल ब्रान्डमध्ये एक बनेको छ। ल्याम्बोर्गिनीको कथा त्यसैले केवल कारको कथा होइन। यो एउटा व्यवसायिक निर्णयको कथा हो।

एउटा सफल ट्र्याक्टर उद्योगपतिले आफ्नो बजारबाट बाहिर निस्केर नयाँ उद्योगमा प्रवेश गरेको कथा हो।

प्रतिस्पर्धीसँग फरक पहिचान बनाउने रणनीतिको कथा हो। युवा प्रतिभामा लगानी गरेर नयाँ उत्पादन जन्माउने साहसको कथा हो। संकटमा स्वामित्व गुमाएको कम्पनी पुनः विश्व बजारको शीर्ष तहमा फर्किएको कथा हो।

सबैभन्दा ठूलो कुरा, यो ब्रान्डले देखाएको एउटा व्यावसायिक पाठ हो। कहिलेकाहीँ बजारमा स्थापित प्रतिस्पर्धीसँग भिड्न उसको नक्कल गरेर होइन, आफ्नै फरक पहिचान बनाएर अगाडि बढ्नुपर्छ।

फेराउच्चियोले ट्र्याक्टरबाट कमाएको पैसा कारमा लगाए। फेरारीसँग प्रतिस्पर्धा गर्न नयाँ ब्रान्ड बनाए। युवा इन्जिनियरलाई जिम्मेवारी दिए।

म्युरा र काउन्टाचबाट डिजाइनको नयाँ भाषा सिर्जना गरे। आर्थिक संकटमा कम्पनी गुमाए। दशकौँको अस्थिरतापछि अडीको प्रविधि र पूँजीले कम्पनीलाई नयाँ आधार दियो। अन्ततः उरुसले त्यसलाई फराकिलो बजारमा पुर्‍यायो।

आज ल्याम्बोर्गिनीको लोगोमा रहेको साँढे केवल एउटा चिन्ह होइन। त्यो ब्रान्डको सम्पूर्ण यात्राको रूपक बनेको छ। सन् १९६२ मा फेरारीसँगको विवादबाट जन्मिएको एउटा निर्णयले एउटा किसानको छोरालाई इतिहासकै सबैभन्दा चर्चित सुपरकार निर्माताको नामसँग जोड्यो।

हिलो, फलाम र ट्र्याक्टरबाट सुरु भएको त्यो यात्रा आज करोडौँ डलरको विलासिता उद्योगमा पुगेको छ। ल्याम्बोर्गिनीको वास्तविक शक्ति त्यसैले केवल यसको इन्जिनमा छैन। यसको शक्ति त्यो सोचमा छ, जसले स्थापित बजारमा पनि नयाँ बाटो खोज्न सक्छ।