पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल सञ्चालनमा आएको साढे तीन वर्ष पुग्न लाग्दा बल्ल नियमित अन्तर्राष्ट्रिय उडानको सम्भावना बलियो बन्न थालेको छ।
संयुक्त अरब इमिरेट्सको वायुसेवा कम्पनी फ्लाई दुबईले पोखरा–दुबई–पोखरा उडानका लागि टिकट बुकिङ अवधि सन् २०२७ अक्टोबर ३० सम्म विस्तार गरेपछि पर्यटन व्यवसायीमा आशा बढेको छ। तर विमानस्थलको दीर्घकालीन भविष्यका लागि टिकट बिक्री खुला हुनु मात्र पर्याप्त छैन।
उडान नियमित हुनु, दुवैतर्फ यात्रु बढ्नु र त्यसबाट विमानस्थल तथा स्थानीय अर्थतन्त्रले प्रतिफल पाउनु मुख्य परीक्षा हो।
फ्लाई दुबईले सुरुमा सन् २०२७ मार्च २६ सम्मका लागि टिकट बुकिङ खुला गरेको थियो।
कम्पनीले अवधि थप सात महिना विस्तार गरेपछि अब यात्रुले सन् २०२७ अक्टोबर ३० सम्मको यात्राका लागि टिकट खरिद गर्न सक्ने भएका छन्। पोखरामा नियमित अन्तर्राष्ट्रिय उडानको प्रतीक्षामा रहेका पर्यटन व्यवसायीले यसलाई सकारात्मक सङ्केतका रूपमा लिएका छन्।
फ्लाई दुबईका बिक्री प्रतिनिधिमध्ये एक तथा पोखरास्थित नमस्ते ट्राभल्सका प्रबन्ध निर्देशक एवं पोखरा पर्यटन परिषद्का पूर्वअध्यक्ष पोमनारायण श्रेष्ठले मंगलबार बुकिङ अवधि विस्तार भएको जानकारी दिएका थिए।
उनका अनुसार यात्रुको माग बढ्दै गएकाले कम्पनीले टिकट बिक्रीको अवधि थपेको हो।
श्रेष्ठले दसैँपछि दुबई जाने र दुबईबाट पोखरा आउने यात्रुको सङ्ख्या अझ बढ्ने अपेक्षा गरेका छन्। उनका अनुसार काठमाडौंको तुलनामा पोखराबाट दुबई आउजाउ गर्दा टिकटमा करिब पाँच हजार रुपैयाँ सस्तो पर्न सक्ने भएकाले यात्रु पोखरालाई रोज्न थालेका छन्।
“पोखराबाट दुबई जाने र दुबईबाट पोखरा आउने यात्रुको सङ्ख्या क्रमशः बढिरहेको छ। बुकिङ अवधि थपिनुले उडान निरन्तर हुने आशा बढाएको छ,” श्रेष्ठको भनाइ छ।
दुबईलाई पारवहन केन्द्र बनाएर विश्वका विभिन्न गन्तव्यमा पुग्न सकिने भएकाले पोखरा विमानस्थलको उपयोग स्थानीय यात्रुमा मात्र सीमित रहने छैन।
गण्डकी प्रदेशका विभिन्न जिल्ला र छिमेकी क्षेत्रका यात्रुले समेत काठमाडौं पुग्नुपर्ने बाध्यता कम गर्न सक्नेछन्। वैदेशिक रोजगारी, पारिवारिक भेटघाट, अध्ययन, व्यापार र पर्यटनका लागि विदेश जाने यात्रुलाई प्रत्यक्ष उडानले विकल्प दिएको छ। तर बुकिङ खुला हुनु र उडान नियमित रूपमा टिक्नु फरक विषय हुन्।
वायुसेवा कम्पनीले लामो समयसम्म टिकट बिक्री खुला राखे पनि यात्रुको माग, सिट उपयोग, सञ्चालन खर्च र व्यावसायिक प्रतिफलका आधारमा उडानसम्बन्धी निर्णय गर्न सक्छन्।
त्यसैले बुकिङ अवधि विस्तारलाई दीर्घकालीन सफलताको प्रमाणभन्दा पनि बजारको सम्भावना परीक्षण गर्ने सकारात्मक सङ्केतका रूपमा लिनुपर्छ। पोखरा महानगरपालिकाका प्रमुख धनराज आचार्यले पनि बुकिङ अवधि विस्तारलाई सकारात्मक रूपमा लिएका छन्।
सुरुमा छ महिनाका लागि मात्र बुकिङ खुला गरिएको अवस्थामा अवधि थपिएर आगामी वर्षको अक्टोबरसम्म पुग्नु उडान निरन्तरताको आशा जगाउने विषय भएको उनको भनाइ छ।
आचार्यका अनुसार पोखरा र आसपासका जिल्लाका नागरिकसम्म उडानसम्बन्धी जानकारी पुर्याउन सके यात्रुको सङ्ख्या बढाउन सकिन्छ। महानगरपालिकाले वैदेशिक रोजगार व्यवसायीसँग यस विषयमा छलफल गरिसकेको उनले बताएका छन्।
“पोखराबाट अन्तर्राष्ट्रिय उडान सुरु भएको जानकारी धेरै नागरिकसम्म पुगेको छैन। सरोकारवाला सबै मिलेर सूचना प्रवाह गर्न सके यात्रुको सङ्ख्या बढाउन सकिन्छ,” आचार्यको भनाइ छ।
स्थानीय तहले उडानबारे जानकारी प्रवाह गर्नु सकारात्मक भए पनि त्यसलाई परिणाममुखी बनाउन टिकट मूल्य, उडान समय, सामान बोक्ने सुविधा, पारवहन व्यवस्था र यात्रुको वास्तविक आवश्यकताबारे स्पष्ट सूचना दिन आवश्यक छ।
विमानस्थलबाट उडान उपलब्ध छ भन्ने जानकारी मात्रले यात्रुलाई टिकट खरिद गर्न प्रेरित गर्दैन। काठमाडौंको विकल्प प्रयोग गर्दा समय र खर्च कति बचत हुन्छ भन्ने कुरा पनि यात्रुले बुझ्नुपर्छ।
यात्रु बढे पनि सन्तुलनको चुनौती
उपलब्ध विवरणअनुसार फ्लाई दुबईको उडानमार्फत अक्टोबर १४ सम्म करिब तीन हजार पाँच सय यात्रु पोखरा आएका छन् भने करिब एक हजार आठ सय यात्रु पोखराबाट दुबईतर्फ गएका छन्। प्रारम्भिक अवधिमा पोखरा आउने यात्रुको सङ्ख्या बाहिरिने यात्रुभन्दा बढी देखिएको छ।
यो अन्तरले उडानको व्यावसायिक सम्भावना मूल्याङ्कन गर्दा दुवैतर्फको यात्रु मागलाई समान महत्त्व दिनुपर्ने देखाउँछ।
विमानस्थलमा यात्रु ओर्लिनु मात्र उडानको सफलता होइन। फर्किने उडानमा पनि पर्याप्त यात्रु हुनु आवश्यक हुन्छ।
एउटा दिशामा सिट भरिए पनि अर्को दिशामा खाली सिट धेरै भएमा समग्र मार्गको आम्दानी प्रभावित हुन सक्छ। वायुसेवा कम्पनीले यात्रु सङ्ख्यासँगै टिकटको औसत मूल्य, इन्धन खर्च, विमान सञ्चालन लागत, भूमिस्थ सेवा र अन्य आम्दानीको हिसाब गर्छन्।
पोखरा महानगरपालिकाका प्रमुख आचार्यले पनि हाल दुबईबाट पोखरा आउने यात्रुको तुलनामा पोखराबाट दुबई जाने यात्रुको सङ्ख्या केही कम रहेको बताएका छन्। दसैँपछि दुबई जाने यात्रुको सङ्ख्या बढ्ने अपेक्षा गरिएको उनको भनाइ छ।
यो अपेक्षा पूरा गर्न यात्रुको सम्भावित बजार पहिचान गर्नुपर्ने हुन्छ।
संयुक्त अरब इमिरेट्समा रोजगारीका लागि जाने नेपाली, त्यहाँ रहेका नेपालीलाई भेट्न जाने परिवारका सदस्य, व्यापारिक यात्रु र दुबई हुँदै अन्य देश जाने यात्रु पोखरा–दुबई मार्गका सम्भावित ग्राहक हुन्। त्यसैगरी दुबईबाट नेपाल आउने विदेशी पर्यटक र नेपाली नागरिकलाई पोखरा हुँदै देशभित्र प्रवेश गर्न प्रोत्साहित गर्न सके आगमनतर्फको बजार पनि विस्तार हुन सक्छ।
फ्लाई दुबईको जहाजले पोखरामा दैनिक उडान गर्ने तालिका बनाएको छ।
उपलब्ध विवरणअनुसार जहाज साँझ ६ बजेर १५ मिनेटमा पोखरा अवतरण गर्छ र साँझ ७ बजेर १५ मिनेटमा दुबईका लागि उड्छ। महानगर प्रमुख आचार्यका अनुसार पोखरा अवतरण गरेपछि दुबई फर्किने समयको अन्तर एक घण्टाबाट दुई घण्टा पुर्याउने तयारी भइरहेको छ।
यात्रुलाई विमानस्थलमा आवश्यक प्रक्रिया पूरा गर्न पर्याप्त समय उपलब्ध गराउने उद्देश्यले यस्तो व्यवस्था उपयोगी हुन सक्छ।
तर उडान समयको अन्तर बढाउनु मात्रले यात्रुको सङ्ख्या स्वतः बढ्दैन।
टिकट मूल्य, यात्रा अवधि, उडानको विश्वसनीयता, विमानस्थलसम्म पुग्ने यातायात र गन्तव्यमा उपलब्ध सुविधाले यात्रुको निर्णयमा प्रभाव पार्छन्। उडानको समय यात्रुको आवश्यकता र अन्य अन्तर्राष्ट्रिय उडानसँगको तालिकासँग मेल खानु पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
पोखराबाट दुबईको प्रारम्भिक टिकट मूल्य र काठमाडौंको टिकट मूल्यबीचको तुलना गर्दा समान मिति, समान टिकट श्रेणी, सामान बोक्ने सुविधा र करसमेत जोडेर हेर्नुपर्छ।
अग्रिम टिकटको मूल्य र यात्रा मिति नजिकिँदाको मूल्य फरक हुन सक्छ। त्यसैले पोखराबाट यात्रा गर्दा पाँच हजार रुपैयाँ सस्तो पर्ने व्यवसायीको भनाइलाई सबै मितिमा लागू हुने निश्चित तथ्यका रूपमा लिन मिल्दैन।
दुबईको हवाई सञ्जालले पोखरालाई अन्य अन्तर्राष्ट्रिय गन्तव्यसँग जोड्ने सम्भावना भने उल्लेखनीय छ।
फ्लाई दुबई र एमिरेट्सबीचको सहकार्यअन्तर्गत यात्रुले दुबई हुँदै विभिन्न गन्तव्यमा यात्रा गर्न सक्ने व्यवस्था छ। यसले पोखरा–दुबई उडानलाई संयुक्त अरब इमिरेट्ससम्मको यात्रामा मात्र सीमित नराखी युरोप, मध्यपूर्व, अफ्रिका र एसियाका अन्य बजारसँग जोड्ने अवसर दिन्छ।
तर पारवहन यात्रुको सुविधा टिकट र उडानको व्यवस्थामा निर्भर हुन्छ।
एउटै टिकटमा यात्रा गर्न मिल्ने अवस्था, सामान अन्तिम गन्तव्यसम्म पठाउने सुविधा, पारवहनका नियम र अर्को उडानको समयबारे स्पष्ट जानकारी दिनुपर्छ। यस्ता विषयमा अस्पष्टता भएमा यात्रुले काठमाडौं वा अन्य विमानस्थल हुँदै यात्रा गर्ने विकल्प रोज्न सक्छन्।
चार्टर्ड उडानबाट नियमित सेवासम्म
पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल २०७९ पुस १७ मा उद्घाटन गरिएको थियो। विमानस्थल निर्माणसँगै अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटन र व्यापार विस्तार हुने अपेक्षा गरिएको भए पनि लामो समयसम्म नियमित अन्तर्राष्ट्रिय व्यावसायिक उडान सञ्चालन हुन सकेन।
विभिन्न अवसरमा चार्टर्ड उडान भए पनि नियमित तालिकाअनुसार टिकट बिक्री गरेर सञ्चालन हुने अन्तर्राष्ट्रिय सेवा अभावमा विमानस्थलको उपयोगिताबारे प्रश्न उठ्दै आएको थियो।
विमानस्थलमा २०७९ फागुन १८ देखि रात्रिकालीन उडान सुरु भएको थियो। त्यसपछि २०८० फागुन ११ मा उपकरणको सहायताले उडान तथा अवतरण गर्न सकिने नियममा आधारित उडान प्रणाली लागू भएपछि प्रतिकूल दृश्यता र रात्रिकालीन उडानका लागि आवश्यक सञ्चालन व्यवस्था थपिएको थियो।
यद्यपि यस्तो प्रणाली लागू हुँदैमा सबै मौसममा उडान निर्वाध रूपमा सम्भव हुन्छ भन्ने होइन। मौसम, दृश्यता, हावाको अवस्था र उड्डयन सुरक्षासम्बन्धी नियमले उडान सञ्चालनमा प्रभाव पार्छन्।
पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय उडान २०८० असार ६ मा भएको थियो।
चीनको छेन्दुबाट आएको सिचुवान एयरलाइन्सको ए–३१९ जहाजले चार्टर्ड उडानमार्फत पोखरामा अवतरण गरेको थियो। त्यसपछि २०८० भदौ २३ मा भुटानको ड्रुक एयरले पारोबाट पोखराका लागि चार्टर्ड उडान गरेको थियो।
उक्त उडानबाट चालक दलका सात सदस्य र तीन पर्यटक गरी १० जना पोखरा आएका थिए। पोखराबाट ४२ यात्रु र चालक दलका सात सदस्य गरी ४९ जना थिम्पुका लागि प्रस्थान गरेका थिए।
उक्त उडान पोखराबाट भएको पहिलो व्यावसायिक प्रकृतिको अन्तर्राष्ट्रिय प्रस्थान उडान थियो। तर चार्टर्ड उडान र नियमित निर्धारित सेवाबीच महत्त्वपूर्ण भिन्नता छ।
चार्टर्ड उडान विशेष समूह, कार्यक्रम वा निश्चित आवश्यकताका आधारमा सञ्चालन हुन सक्छ। नियमित उडानमा भने कम्पनीले निश्चित तालिकाअनुसार सिट बिक्री गर्छ र यात्रुले व्यक्तिगत रूपमा टिकट खरिद गर्न सक्छन्।
नियमित सेवा सुरु हुँदा यात्रुले पहिले नै यात्रा योजना बनाउन सक्छन्, होटल तथा भ्रमण सञ्चालकले सेवा मिलाउन सक्छन् र विदेशस्थित बजारमा गन्तव्यको प्रचार गर्न सहज हुन्छ।
फ्लाई दुबईको आगमनले पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थललाई नियमित अन्तर्राष्ट्रिय हवाई सञ्जालसँग जोड्ने अवसर दिएको छ।
कम्पनीले पोखरालाई आफ्नो नेपालस्थित दोस्रो गन्तव्यका रूपमा समेटेको छ। यसअघि काठमाडौंमा सञ्चालन गर्दै आएको सेवासँगै पोखरा थपिएपछि नेपालमा कम्पनीको उडान सञ्जाल विस्तार भएको छ।
फ्लाई दुबईले पोखरा–दुबई मार्गमा १६५ यात्रु क्षमताको बोइङ ७३७ म्याक्स ८ जहाज प्रयोग गरिरहेको उपलब्ध विवरणमा उल्लेख छ।
यस्तो क्षमताको जहाजमा दैनिक उडान सञ्चालन हुँदा सिट उपयोगको अवस्था मार्गको व्यावसायिक मूल्याङ्कनमा महत्त्वपूर्ण हुन्छ। जहाजको क्षमता ठूलो हुनु मात्र लाभदायक हुँदैन, त्यसमा पर्याप्त यात्रु हुनु र दुवैतर्फको उडानबाट आम्दानी प्राप्त हुनु आवश्यक हुन्छ।
नेपाल पर्यटन बोर्डले पोखरालाई दुबईसँग प्रत्यक्ष जोडिने सेवाले मध्यपूर्व र अन्य अन्तर्राष्ट्रिय बजारबाट पर्यटक आकर्षित गर्ने अवसर सिर्जना गर्ने अपेक्षा गरेको छ। अन्नपूर्ण क्षेत्र, पोखराका ताल, पर्वतीय दृश्य, पदयात्रा र साहसिक पर्यटनमा रुचि राख्ने पर्यटकका लागि प्रत्यक्ष हवाई सम्पर्क उपयोगी हुन सक्छ।
तर विमानस्थलमा पर्यटक ओर्लिनु र स्थानीय अर्थतन्त्रमा पर्याप्त खर्च गर्नु फरक विषय हुन्।
पर्यटकलाई पोखरामा बस्ने, स्थानीय व्यवसाय प्रयोग गर्ने र आसपासका गन्तव्यसम्म पुग्ने वातावरण तयार गर्नुपर्छ। त्यसो भएमा मात्र हवाई सम्पर्कको लाभ होटल, रेस्टुरेन्ट, यातायात, पदयात्रा सञ्चालक र स्थानीय उत्पादनका व्यवसायसम्म पुग्न सक्छ।
सहुलियतले मात्रै धान्दैन लगानी
पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल निर्माणमा ठूलो लगानी भएको छ। सार्वजनिक विवरणअनुसार निर्माणका लागि चीनबाट करिब २२ अर्ब रुपैयाँ बराबरको ऋण लगानी गरिएको थियो। यति ठूलो पूर्वाधारको आर्थिक उपयोगिता नियमित उडान, यात्रु आवागमन, मालसामान ढुवानी, पर्यटन खर्च र क्षेत्रीय व्यापारको विस्तारसँग जोडिन्छ।
विमानस्थल निर्माण सम्पन्न हुनु र त्यसबाट अपेक्षित आर्थिक प्रतिफल प्राप्त हुनु फरक विषय हुन्।
पूर्वाधारमा लगानी भइसकेपछि त्यसको उपयोग बढाउन नियमित उडान, पर्याप्त यात्रु माग, प्रभावकारी सेवा र थप वायुसेवा कम्पनीको आकर्षण आवश्यक हुन्छ। विमानस्थलको क्षमता उपयोग कम रह्यो भने सञ्चालन खर्च र लगानीको प्रतिफलबीच असन्तुलन हुन सक्छ।
पोखरा र भैरहवाका अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट उडान गर्ने वायुसेवा कम्पनीलाई आकर्षित गर्न सरकारले विभिन्न शुल्कमा सहुलियत घोषणा गरेको छ।
उपलब्ध विवरणअनुसार २०८५ भदौसम्मका लागि पार्किङ, अवतरण र हवाई मार्ग निर्देशनसम्बन्धी शुल्कमा शतप्रतिशत छुट तथा भूमिस्थ सेवा शुल्कमा ५० प्रतिशत छुट दिने व्यवस्था गरिएको छ।
यो नीति नयाँ विमानस्थलबाट उडान सञ्चालन गर्न वायुसेवा कम्पनीलाई प्रोत्साहित गर्ने उद्देश्यसँग जोडिएको छ।
नियमित उडान सुरु गर्दा कम्पनीले यात्रुको माग, सञ्चालन खर्च, विमानस्थल सेवा र सम्भावित आम्दानीको मूल्याङ्कन गर्छन्। प्रारम्भिक चरणमा शुल्क छुटले सञ्चालन लागत घटाउन मद्दत गर्न सक्छ। तर शुल्कमा छुट दिँदैमा यात्रुको माग स्वतः बढ्दैन।
सरकारी सहुलियतको प्रभावकारिता मापन गर्न छुट दिइएको रकम र त्यसबाट प्राप्त प्रतिफल दुवैको हिसाब आवश्यक हुन्छ।
शुल्क छुटका कारण कम्पनीले नियमित उडान सुरु गर्यो र त्यसबाट पर्यटक आगमन, होटल बसाइ, स्थानीय यातायात, रेस्टुरेन्ट तथा अन्य व्यवसायमा कारोबार बढ्यो भने त्यसको आर्थिक लाभलाई समग्र रूपमा मूल्याङ्कन गर्न सकिन्छ। उडान सञ्चालन भए पनि यात्रु कम भए वा स्थानीय खर्च सीमित रह्यो भने सहुलियतको प्रभाव अपेक्षाभन्दा कमजोर हुन सक्छ।
सहुलियतको समयसीमा पनि महत्त्वपूर्ण छ। कम्पनीले छुट उपलब्ध भएको अवधिमा उडान सञ्चालन गरे पनि छुट समाप्त भएपछि त्यही मार्ग व्यावसायिक रूपमा टिक्न सक्छ कि सक्दैन भन्ने प्रश्न रहन्छ।
त्यसैले सहुलियतलाई स्थायी आधार बनाउनुको सट्टा बजार विकास गर्ने प्रारम्भिक साधनका रूपमा प्रयोग गर्नुपर्छ। यात्रुको माग, सेवा गुणस्तर र सञ्चालन दक्षता सुधार गर्दै कम्पनीलाई सहुलियतबिनासमेत उडान सञ्चालन गर्न सक्ने अवस्था सिर्जना गर्नु दीर्घकालीन लक्ष्य हुनुपर्छ।
होटेल संघ पोखराका अध्यक्ष लक्ष्मण सुवेदीले फ्लाई दुबईले बुकिङ अवधि थप गर्नु सकारात्मक सङ्केत भएको बताएका छन्।
उनका अनुसार यसले उडान निरन्तर हुने आशा बढाउनुका साथै पोखराको पर्यटन क्षेत्रमा मात्र नभई समग्र आर्थिक गतिविधिमा उत्साह थपेको छ।
“बुकिङ अवधि विस्तार हुनु पर्यटन क्षेत्रका लागि सकारात्मक सन्देश हो। नियमित उडानले पोखरामा पर्यटक आगमन र आर्थिक गतिविधि बढाउन सहयोग पुर्याउन सक्छ,” सुवेदीको भनाइ छ।
तर पर्यटन व्यवसायीको आशालाई प्रमाणित गर्न तथ्याङ्क आवश्यक हुन्छ।
विमानस्थलमा कति यात्रु आए, उनीहरूमध्ये कति पर्यटक थिए, कति दिन बसे र स्थानीय व्यवसायमा कति खर्च गरे भन्ने विवरण सार्वजनिक हुनुपर्छ। सरकारी सहुलियतका कारण उडान र पर्यटनमा कस्तो परिवर्तन आयो भन्ने मूल्याङ्कन पनि नियमित रूपमा गरिनुपर्छ।
पर्यटन आम्दानीको शृङ्खला
पोखरामा अन्तर्राष्ट्रिय उडान सुरु हुनुको सम्भावित लाभ विमानस्थलमा ओर्लिने यात्रुको सङ्ख्यामा मात्र सीमित छैन। हवाई सम्पर्क विस्तारले पर्यटन व्यवसायको सम्पूर्ण शृङ्खलामा प्रभाव पार्न सक्छ।
यात्रु विमानस्थलबाट होटलसम्म पुग्छन्, खानपानमा खर्च गर्छन्, स्थानीय यातायात प्रयोग गर्छन्, पर्यटकीय स्थल घुम्छन् र पदयात्रा वा साहसिक गतिविधिमा सहभागी हुन सक्छन्। यस्ता गतिविधिले होटल, रेस्टुरेन्ट, यातायात सञ्चालक र पर्यटन व्यवसायीलाई प्रत्यक्ष आम्दानी दिन्छन्।
अप्रत्यक्ष रूपमा कृषि उत्पादन, खाद्य आपूर्ति, हस्तकला, स्थानीय बजार र रोजगारीमा पनि प्रभाव पर्न सक्छ।
तर यो लाभ प्राप्त गर्न पोखरालाई विमानस्थलबाट होटलसम्मको यात्रामा सीमित गन्तव्यका रूपमा होइन, बसाइ अवधि बढाउन सकिने पर्यटन केन्द्रका रूपमा प्रस्तुत गर्नुपर्छ।
दुबईबाट आएका यात्रुले पोखरामा कति दिन बिताउँछन्, उनीहरू अन्नपूर्ण क्षेत्रतर्फ जान्छन् कि जाँदैनन्, होटलमा कति खर्च गर्छन् र स्थानीय व्यवसायबाट कति सेवा लिन्छन् भन्ने तथ्याङ्कले उडानको आर्थिक प्रभाव देखाउनेछ।
पोखराको पर्यटन अर्थतन्त्रमा ताल, पर्वतीय दृश्य, पदयात्रा, प्याराग्लाइडिङ, जलयात्रा, धार्मिक तथा सांस्कृतिक स्थल र आसपासका गाउँबस्तीको भूमिका छ।
अन्तर्राष्ट्रिय यात्रुलाई यी सेवासँग जोड्न सके पोखरामा बसाइ अवधि बढाउन सकिन्छ। त्यसका लागि होटल, भ्रमण सञ्चालक, यातायात व्यवसायी, स्थानीय सरकार र पर्यटन निकायले संयुक्त रूपमा भ्रमण प्याकेज तयार गर्न सक्छन्।
दुबईबाट आउने यात्रुलाई पोखरा मात्र नभई आसपासका पर्यटकीय गन्तव्यसम्म लैजाने योजना बनेमा खर्चको दायरा पनि फराकिलो हुन सक्छ।
गण्डकी प्रदेशका लागि यो उडानको अर्को सम्भावित पक्ष क्षेत्रीय पहुँच हो। बागलुङ, पर्वत, म्याग्दी, स्याङ्जा, तनहुँ, लमजुङ र आसपासका जिल्लाका यात्रुले काठमाडौं पुगेर अन्तर्राष्ट्रिय उडान समात्नुपर्ने अवस्थाबाट केही हदसम्म राहत पाउन सक्छन्।
यद्यपि प्रत्येक जिल्लाबाट पोखरा विमानस्थलसम्म पुग्ने सडक समय, यातायात खर्च र उडानको समयतालिका तुलना गर्नुपर्छ। विमानस्थल नजिकै नभएका यात्रुका लागि प्रत्यक्ष उडानको लाभ भए पनि सडक यात्राको खर्च र समय जोड्दा कुल यात्रा कति सहज हुन्छ भन्ने कुरा फरक हुन सक्छ।
स्थानीय सरकारले विमानस्थल र सहरबीच सहज यातायातको व्यवस्था गर्न सके यात्रुको अनुभव सुधार हुन सक्छ। सार्वजनिक यातायातको समयतालिका उडानसँग मेल खानु, सुरक्षित सवारी उपलब्ध हुनु र यात्रुले विमानस्थलसम्म पुग्न सजिलो बाटो पाउनु आवश्यक छ।
विशेषगरी साँझको अन्तर्राष्ट्रिय उडानमा जाने यात्रुका लागि समयमै विमानस्थल पुग्ने व्यवस्था महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
उडानसँगै वैदेशिक रोजगारीको बजारलाई पनि जोड्न सकिन्छ। संयुक्त अरब इमिरेट्समा रोजगारीका लागि जाने नेपालीको मागलाई व्यवस्थित रूपमा सम्बोधन गर्न वैदेशिक रोजगार व्यवसायी, टिकट बिक्री प्रतिनिधि र स्थानीय सरकारबीच समन्वय आवश्यक हुन्छ।
उडानको प्रचार गर्दा टिकट मूल्य, सामान बोक्ने सीमा, भिसा, पारवहन नियम र यात्रासम्बन्धी आवश्यक कागजातबारे स्पष्ट जानकारी दिनुपर्छ। अपूर्ण सूचना वा गलत अपेक्षाले यात्रुलाई आर्थिक क्षति पुर्याउन सक्छ।
पर्यटन व्यवसायीले यात्रुलाई आकर्षित गर्न विभिन्न सेवामा छुट तथा विशेष प्याकेज सार्वजनिक गरेको विवरण छ। यस्ता कार्यक्रमले प्रारम्भिक माग बढाउन मद्दत गर्न सक्छन्। तर छुटको प्रभाव मापन गर्न प्याकेजमा सहभागी यात्रु, होटल बसाइ, स्थानीय खर्च र पुनः आगमनको तथ्याङ्क आवश्यक हुन्छ।
प्रचारात्मक कार्यक्रम वा सामाजिक सञ्जालमा गरिएको घोषणाले मात्र वास्तविक आर्थिक प्रभाव प्रमाणित गर्दैन।
पर्यटक आगमन बढाउने लक्ष्य राख्दा सेवा गुणस्तरमा पनि ध्यान दिनुपर्छ। होटलको सेवा, सरसफाइ, खाद्य सुरक्षा, पर्यटक सूचना, भाषागत सहयोग, उद्धार तथा स्वास्थ्य सेवामा पहुँच र गन्तव्यको वातावरणीय व्यवस्थापनले यात्रुको सन्तुष्टिमा प्रभाव पार्छ।
पोखरामा हवाई सम्पर्क विस्तार भए पनि गन्तव्यमा सेवा कमजोर भएमा पर्यटकको बसाइ छोटो हुन सक्छ। राम्रो अनुभव प्राप्त गर्ने यात्रुले अरूलाई सिफारिस गर्न र पुनः भ्रमण गर्न सक्छन्।
यस कारण उडानलाई पर्यटन प्रवर्द्धनको प्रवेशद्वारका रूपमा लिनुपर्छ।
विमानस्थलले यात्रु ल्याउन सक्छ, तर उनीहरूलाई पोखरामा बस्न र खर्च गर्न प्रेरित गर्ने काम स्थानीय पर्यटन अर्थतन्त्रले गर्नुपर्छ। नियमित उडानबाट सम्भावित लाभ लिन पर्यटन सेवा, यातायात, आवास, स्थानीय उत्पादन र पर्यटकीय गतिविधिबीच बलियो सम्बन्ध आवश्यक हुन्छ।
बुकिङभन्दा ठूलो परीक्षा
फ्लाई दुबईले सन् २०२७ अक्टोबर ३० सम्म टिकट बुकिङ खुला गर्नु पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलका लागि उत्साहजनक सङ्केत हो। यसले कम्पनीले आगामी अवधिका लागि टिकट बिक्रीको व्यवस्था गरेको देखाउँछ। पर्यटन व्यवसायी र स्थानीय सरकारका प्रतिनिधिले यसलाई उडान निरन्तरताको सम्भावनासँग जोडेर हेरेका छन्।
प्रारम्भिक यात्रु आवागमन र प्रत्यक्ष हवाई सम्पर्कले पोखराको अन्तर्राष्ट्रिय पहुँच विस्तार गर्ने अवसर पनि देखाएका छन्।
तर टिकट बुकिङ अवधि विस्तार हुनु आफैँमा नियमित उडानको ग्यारेन्टी होइन। वास्तविक सफलता मापन गर्न उडान नियमित रूपमा सञ्चालन भएको अवस्था, दुवैतर्फको यात्रु सङ्ख्या, सिट उपयोग, टिकट बिक्री, पर्यटकको बसाइ र स्थानीय खर्चको तथ्याङ्क आवश्यक हुन्छ।
यी सूचकले मात्र पोखरा–दुबई मार्ग व्यावसायिक रूपमा कति टिकाउ छ र त्यसले क्षेत्रीय अर्थतन्त्रमा कस्तो प्रभाव पारेको छ भन्ने देखाउनेछन्।
पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा भएको ठूलो लगानीलाई आर्थिक प्रतिफलमा बदल्न एउटा उडान पर्याप्त हुँदैन। नियमित अन्तर्राष्ट्रिय सम्पर्क विस्तार, थप वायुसेवा कम्पनीको आकर्षण, पर्यटन बजारको विकास, विमानस्थलको प्रभावकारी सञ्चालन र क्षेत्रीय यातायातको सुधार आवश्यक हुन्छ।
फ्लाई दुबईको उडानले यस दिशामा सम्भावना देखाएको छ, तर त्यसलाई दीर्घकालीन उपलब्धिमा बदल्न निरन्तर काम गर्नुपर्नेछ।
पोखरा महानगरपालिका, गण्डकी प्रदेश सरकार, पर्यटन निकाय, विमानस्थल सञ्चालक र निजी क्षेत्रबीच समन्वय हुनु अब महत्त्वपूर्ण छ। स्थानीय होटल तथा पर्यटन व्यवसायीले उडानको समयसँग मिल्ने सेवा प्याकेज बनाउन सक्छन्।
यातायात व्यवसायीले विमानस्थलसम्म सहज पहुँच सुनिश्चित गर्न सक्छन्।
वैदेशिक रोजगार व्यवसायी र टिकट बिक्री प्रतिनिधिले यात्रुलाई सही सूचना दिन सक्छन्। पर्यटन निकायले दुबई र अन्य अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पोखराको प्रचारलाई योजनाबद्ध बनाउन सक्छन्।
सरकारी सहुलियतको प्रभावकारिता मापन गर्न स्पष्ट लक्ष्य तोकिनुपर्छ।
कति नियमित उडान सञ्चालन भए, कति यात्रु आए, कति पर्यटक पोखरामा बसे, कति समयसम्म बसाइ रह्यो र स्थानीय व्यवसायमा कति खर्च भयो भन्ने विवरण सङ्कलन गर्न सकिन्छ। यसबाट सहुलियतले विमानस्थलको उपयोग र अर्थतन्त्रमा कस्तो योगदान पुर्यायो भन्ने मूल्याङ्कन गर्न सहज हुन्छ।
आवश्यकताअनुसार नीतिमा सुधार गर्न पनि यस्तो तथ्याङ्क उपयोगी हुन्छ।
दुबईसँगको प्रत्यक्ष सम्पर्कले पोखरालाई अन्तर्राष्ट्रिय यात्राको नक्सामा थप स्पष्ट रूपमा स्थापित गर्ने अवसर दिएको छ।
यसबाट गण्डकी प्रदेशका यात्रुलाई काठमाडौंको विकल्प प्राप्त हुन सक्छ र विदेशी पर्यटकका लागि पोखरासम्म पुग्ने बाटो सहज हुन सक्छ। तर त्यो अवसरको आर्थिक मूल्य यात्रु विमानस्थलमा ओर्लिएको सङ्ख्याले मात्र निर्धारण गर्दैन।
उनीहरूले पोखरामा कति समय बिताए, स्थानीय सेवा कति प्रयोग गरे र पर्यटन व्यवसायमा कति आम्दानी थपियो भन्ने विषय निर्णायक हुन्छ।
अन्ततः १३ महिनासम्म टिकट बुकिङ खुला हुनु आशाको सङ्केत हो। अबको परीक्षा भनेको बुकिङलाई वास्तविक यात्रुमा, यात्रुलाई पर्यटन खर्चमा र नियमित उडानलाई दीर्घकालीन व्यावसायिक सेवामा रूपान्तरण गर्नु हो।
विमानस्थलको उपयोग बढाउने, यात्रुको विश्वास कायम गर्ने र क्षेत्रीय अर्थतन्त्रमा प्रत्यक्ष लाभ सिर्जना गर्ने काम एकसाथ अघि बढेमा फ्लाई दुबईको उडान पोखराका लागि नयाँ हवाई मार्गमा मात्र सीमित रहनेछैन। यो पोखराको पर्यटन, व्यापार र अन्तर्राष्ट्रिय पहुँच विस्तार गर्ने आधार बन्न सक्छ।
