काठमाडौं । आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) को दुरुपयोगबाट उत्पन्न हुन सक्ने जैविक, साइबर तथा अन्य सुरक्षा जोखिम न्यूनीकरण गर्दै प्रविधिको व्यावसायिक विकासलाई गति दिन बेलायत सरकारले करिब ६० करोड पाउन्ड अर्थात् ८० करोड अमेरिकी डलर विनियोजन गरेको छ।
शनिबार सार्वजनिक गरिएको योजनाले एआईको सुरक्षित प्रयोग, जैविक जोखिम पहिचान, साइबर सुरक्षा, अनुसन्धान तथा औद्योगिक क्षेत्रमा प्रविधिको विस्तारलाई प्राथमिकता दिएको छ। सरकारले एआईबाट उत्पन्न हुन सक्ने सम्भावित खतराको नियन्त्रणसँगै यस प्रविधिको आर्थिक लाभ बढाउने लक्ष्य राखेको छ।
योजनाअन्तर्गत जैविक सुरक्षासम्बन्धी पहलका लागि ठूलो रकम छुट्याइएको छ। जैविक खतराहरू पहिचान गर्न एआई प्रयोग गर्ने विशेष प्रयोगशाला निर्माणका लागि १० करोड पाउन्ड र घातक रोगजनकविरुद्ध प्रतिकारात्मक उपाय विकास गर्न ६ करोड ५० लाख पाउन्ड खर्च गरिनेछ। यसबाट एआईको दुरुपयोगबाट उत्पन्न हुन सक्ने जैविक जोखिम पहिचान र नियन्त्रण गर्ने क्षमता बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ।
एआई विकासमा संलग्न निजी क्षेत्रका कम्पनीले पनि यस पहललाई सहयोग गर्ने भएका छन्। ओपनएआई र एन्थ्रोपिकले जैविक सुरक्षा कार्यक्रमका लागि २० करोड पाउन्डसम्मको मोडल क्रेडिट उपलब्ध गराउने घोषणा गरेका छन्। गुगल डिपमाइन्ड र लन्डनस्थित एआई तथा जीवन विज्ञानसम्बन्धी स्टार्टअप बेसक्याम्प रिसर्चले पनि प्राविधिक सहयोग उपलब्ध गराउने बताइएको छ।
बेलायत सरकारले एआई सुरक्षासम्बन्धी अनुसन्धान र जोखिम मूल्याङ्कनलाई थप प्रभावकारी बनाउन विद्यमान एआई सेक्युरिटी इन्स्टिच्युटका लागि थप १२ करोड पाउन्ड उपलब्ध गराउने भएको छ। एआई प्रणालीको क्षमता विस्तार भइरहेका बेला तिनबाट उत्पन्न हुन सक्ने सुरक्षा चुनौती पहिचान र व्यवस्थापन गर्नु सरकारको प्राथमिकतामा परेको छ।
यसैगरी, राष्ट्रिय महत्त्वका पूर्वाधार र अर्थतन्त्रको साइबर सुरक्षा मजबुत बनाउन ‘नेसनल साइबर शिल्ड’ र ‘नेसनल एक्सपोजर एन्ड रियल टाइम भल्नरेबिलिटी सेन्टर’ जस्ता परियोजनामा १३ करोड पाउन्ड लगानी गरिनेछ। यी कार्यक्रमले साइबर जोखिम पहिचान, प्रणालीमा रहेका कमजोरीको मूल्याङ्कन र सम्भावित आक्रमणबाट महत्त्वपूर्ण संरचना सुरक्षित राख्ने क्षमतामा सुधार ल्याउने लक्ष्य राखेका छन्।
बेलायतको योजना सुरक्षा क्षेत्रमा मात्र सीमित छैन। सरकारले रोबोटिक्स, स्वायत्त प्रणाली र उत्पादन उद्योगमा एआईको प्रयोग विस्तार गर्न बेलायती कम्पनीलाई सहयोग गर्ने उद्देश्यले ६ करोड पाउन्डको लगानी कोष स्थापना गरेको छ। यसले उद्योगमा स्वचालन, उत्पादन प्रक्रियाको दक्षता र नयाँ प्रविधिमा आधारित व्यावसायिक गतिविधि बढाउन सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
एआई अनुसन्धान तथा प्रविधि खरिदसम्बन्धी सम्झौताका लागि थप ६ करोड पाउन्ड खर्च गरिनेछ। एआईको आर्थिक प्रभाव अध्ययन गर्न २ करोड ३० लाख पाउन्ड, नयाँ चिप डिजाइन एकेडेमी स्थापना गर्न १ करोड ८० लाख पाउन्ड र विशेषगरी स्वास्थ्य सेवामा नीतिगत समस्या समाधान गर्ने एआई प्रणाली विकास गर्नेलाई प्रोत्साहन दिन १ करोड ५० लाख पाउन्ड छुट्याइएको छ।
स्थानीय तहमा एआईसम्बन्धी गतिविधि र नवप्रवर्तनलाई प्रोत्साहन गर्न क्षेत्रीय मेयरहरूलाई ३ करोड पाउन्ड उपलब्ध गराइनेछ। यसबाट विभिन्न क्षेत्रमा प्रविधिमा आधारित व्यवसाय, अनुसन्धान र सार्वजनिक सेवा सुधारका कार्यक्रम अघि बढाउने सरकारको अपेक्षा छ। म्यानचेस्टरमा आफ्नो कार्यक्षेत्र विस्तार गर्न राष्ट्रिय साइबर सुरक्षा केन्द्रले पनि आवश्यक बजेट प्राप्त गर्ने बताइएको छ।
बेलायतको यो पहलले एआई प्रविधिमा लगानी गर्दा सुरक्षा र व्यावसायिक विकासलाई सँगसँगै अघि बढाउने रणनीति देखाएको छ। जैविक सुरक्षा र साइबर जोखिम नियन्त्रणदेखि रोबोटिक्स, चिप डिजाइन तथा स्वास्थ्य सेवामा एआईको प्रयोगसम्म लगानी विस्तार गर्ने योजनाले प्रविधिको आर्थिक उपयोग बढाउने र सम्भावित जोखिम व्यवस्थापन गर्ने लक्ष्य राखेको छ।
