इथियोपियाको राजधानी अदिस अबाबाको जेनेबवर्क क्षेत्रमा एउटा सामान्य परिवारमा जन्मिएकी बेथलेहेम तिलाहुन आलेमुको व्यावसायिक यात्रा परम्परागत अर्थमा ठूलो पुँजी, आधुनिक कारखाना वा स्थापित व्यावसायिक सञ्जालबाट सुरु भएको थिएन।
उनको सुरुवात आफ्नै समुदायमा रहेका सीपयुक्त तर बेरोजगार मानिसलाई काम दिने सोचबाट भएको थियो।
सन् २००४ मा उनको दिमागमा एउटा व्यावसायिक विचार आयो। स्थानीय मानिसले वर्षौंदेखि प्रयोग गर्दै आएको पुराना गाडीका टायरबाट जुत्ताको तलुवा बनाउने परम्परालाई आधुनिक डिजाइनसँग जोडेर अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा बेच्न सकिन्छ भन्ने उनको विश्वास थियो।
यही सोचले सोलरिबेल्सको जन्म गरायो। कम्पनीको औपचारिक स्थापना सन् २००५ मा भएको विवरण विश्व बौद्धिक सम्पत्ति संगठनले पनि उल्लेख गरेको छ।
त्यतिबेला अदिस अबाबाको जेनेबवर्क क्षेत्र आर्थिक रूपमा कमजोर मानिन्थ्यो। त्यहाँका धेरै परिवारसँग परम्परागत हस्तकला र उत्पादनसम्बन्धी सीप थियो।
कसैले हातले कपडा बुन्थे, कसैले धागो कात्थे, कसैले छालाको काम गर्थे। तर ती सीपलाई नियमित आम्दानी र व्यावसायिक अवसरमा बदल्ने माध्यम थिएन।
बेथलेहेमले यही समस्याभित्र व्यवसायको सम्भावना देखिन्।
उनले आफ्नै समुदायका मानिसलाई बाहिरबाट सहयोग पर्खिने अवस्थामा राख्नुभन्दा उनीहरूको सीपलाई बजारसँग जोड्ने योजना बनाइन्। उनको विचारमा गरिबीको समाधान केवल सहयोग वितरण गर्नु होइन, मानिसलाई उत्पादन, रोजगारी र आम्दानी सिर्जना गर्ने अवसर दिनु थियो।
उनले सन् २००४ मा लेखेको संस्थापक परिचयपत्रमा कम्पनीको सुरुवात समुदायमा रोजगारी सिर्जना गर्ने विचारबाट भएको उल्लेख गरेकी छन्।
स्थानीय सीप र स्रोतलाई प्रयोग गरेर अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने उत्पादन बनाउने उनको लक्ष्य थियो। उनको भनाइको सार थियो, राम्रो जुत्ता उत्पादन गर्नुका साथै त्यसले समुदायका मानिसका लागि आशा र अवसर पनि सिर्जना गर्नुपर्छ।
सुरुवातमा उनको साथमा जम्मा पाँच जना कारीगर थिए। काम गर्ने ठाउँ पनि कुनै सुविधासम्पन्न कारखाना थिएन। हजुरआमाको जग्गामा बनाइएको सामान्य कार्यशालाबाट जुत्ता उत्पादन सुरु गरिएको थियो।
उपलब्ध विवरणअनुसार सुरुका दिनमा उनीसँग ठूलो उत्पादन क्षमता, स्थापित बजार वा अन्तर्राष्ट्रिय खरिदकर्ताको सञ्जाल थिएन। तर स्थानीय उत्पादनलाई नयाँ स्वरूप दिएर बेच्न सकिने विश्वास थियो।
बेथलेहेमले व्यवसायको सुरुवातमा रोजेको बाटो अरूभन्दा फरक थियो। उनले नयाँ उत्पादन आविष्कार गर्न खोजिनन्। पहिलेदेखि प्रयोग हुँदै आएको वस्तुलाई नयाँ बजारका लागि पुनःकल्पना गरिन्।
यही फरक सोच सोलरिबेल्सको व्यावसायिक पहिचान बन्यो।
पुराना टायरमा देखिएको नयाँ बजार
इथियोपियामा पुराना गाडीका टायरबाट जुत्ताको तलुवा बनाउने चलन नयाँ थिएन। स्थानीय भाषामा सेलाते र बाराबासो भनेर चिनिने यस्ता जुत्ता वर्षौंदेखि प्रयोग हुँदै आएका थिए। पुराना टायर फालेर वातावरणमा थप फोहोर बढाउनुभन्दा त्यसलाई काटेर टिकाउ तलुवा बनाउने स्थानीय सीप थियो।
विशेषगरी सीमित स्रोतसाधन भएको समाजमा उपलब्ध वस्तुको अधिकतम उपयोग गर्ने परम्परा विकसित भएको थियो। पुराना टायरबाट बनाइने जुत्ता पनि त्यही व्यावहारिक सोचको परिणाम थियो।
बेथलेहेमले यही स्थानीय उत्पादनमा व्यावसायिक सम्भावना देखिन्। तर उनको उद्देश्य पुरानै स्वरूपमा जुत्ता बेच्नु थिएन। उनले त्यसलाई आधुनिक पहिरन, आरामदायी बनावट र आकर्षक डिजाइनसँग जोड्न चाहिन्।
यसका लागि पुराना टायरलाई हातैले काटेर जुत्ताको तलुवा बनाइयो। माथिल्लो भागमा स्थानीय रूपमा कातिएको कपास, हातले बुनेका कपडा, प्राकृतिक रेसा र छालाजस्ता सामग्री प्रयोग गर्न थालियो। परम्परागत सीप भएका कारीगरले जुत्तामा विभिन्न डिजाइन र सजावट थपे।
यसरी एउटा सामान्य स्थानीय चप्पल आधुनिक बजारमा बेच्न सकिने उत्पादनमा बदलियो।
सोलरिबेल्सको संस्थापक परिचयपत्रमा बेथलेहेमले पुराना टायरबाट बनेका तलुवा, हातले कातिएको कपास, हातले बुनेका कपडा र स्थानीय प्राकृतिक रेसालाई उत्पादनको प्रमुख विशेषताका रूपमा उल्लेख गरेकी छन्।
कम्पनीले स्थानीय स्रोतबाटै अधिकांश सामग्री जुटाउने र इथियोपियाली हस्तकलालाई आधुनिक डिजाइनमा प्रस्तुत गर्ने रणनीति अपनाएको थियो।
यो रणनीतिले एकैपटक तीनवटा व्यावसायिक फाइदा दियो।
पहिलो, स्थानीय रूपमा उपलब्ध कच्चा पदार्थ प्रयोग हुँदा आयातित सामग्रीमा निर्भरता घट्यो। दोस्रो, परम्परागत सीप भएका मानिसलाई उत्पादन प्रक्रियामा जोड्न सकियो। तेस्रो, अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा अन्य जुत्ताभन्दा फरक पहिचान भएको उत्पादन प्रस्तुत गर्न सम्भव भयो।
तर उत्पादन वातावरणमैत्री हुनु मात्र पर्याप्त थिएन। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा ग्राहकले जुत्ता किन्ने आधार आराम, गुणस्तर, टिकाउपन, डिजाइन र मूल्य पनि हुन् भन्ने कुरा बेथलेहेमले बुझेकी थिइन्।
त्यसैले उनले आफ्नो उत्पादनलाई गरिबीको प्रतीक बनाएर बेच्ने बाटो रोजिनन्। अफ्रिकाको गरिबी देखाएर सहानुभूति बटुल्नेभन्दा राम्रो डिजाइन र गुणस्तरका कारण ग्राहकले जुत्ता रोजून् भन्ने उनको व्यावसायिक सोच थियो।
उनले एउटा पुरानो अन्तर्वार्तामा आफूहरूले दयाका कारण किनिने उत्पादन बनाउन नचाहेको स्पष्ट पारेकी थिइन्। ग्राहकले जुत्ता राम्रो, आरामदायी र आकर्षक भएकै कारण किन्नुपर्छ भन्ने उनको मान्यता थियो।
यही सोचले सोलरिबेल्सलाई केवल सामाजिक उद्यमको सीमाभन्दा बाहिर निकालेर प्रतिस्पर्धी उपभोक्ता ब्रान्ड बनाउने आधार तयार गर्यो।
उत्पादनलाई ब्रान्ड बनाउने रणनीति
कुनै पनि स्थानीय उत्पादनलाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पुर्याउन त्यसको मौलिकता मात्र पर्याप्त हुँदैन। ग्राहकको आवश्यकता, उत्पादनको गुणस्तर, मूल्य, डिजाइन, वितरण प्रणाली र ब्रान्डको विश्वसनीयता उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छन्। बेथलेहेमले सोलरिबेल्सको व्यावसायिक विस्तारमा यी पक्षलाई एकसाथ जोड्ने प्रयास गरिन्।
उनले जुत्तालाई केवल परम्परागत हस्तकलाको वस्तुका रूपमा प्रस्तुत गरिनन्। आधुनिक पहिरनसँग मिल्ने, विभिन्न उमेर समूहले प्रयोग गर्न सक्ने र अन्तर्राष्ट्रिय फेसन बजारमा प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने उत्पादन बनाउने प्रयास गरिन्।
सोलरिबेल्सले चप्पल, स्यान्डल, फ्लिपफ्लप, जुत्ता, बुट र विभिन्न प्रकारका पहिरनसँग मिल्ने जुत्ताका सङ्ग्रह विकास गर्यो। उत्पादनको विविधताले ग्राहकको फरक रुचि र आवश्यकतालाई सम्बोधन गर्न सहयोग पुर्यायो।
विश्व बौद्धिक सम्पत्ति संगठनको अध्ययनअनुसार सन् २०१२ सम्म कम्पनीले सयौँ प्रकारका उत्पादन विकास गरिसकेको थियो। सन् २०१४ सम्म आइपुग्दा कम्पनीको उत्पादन सङ्ग्रहमा ९०० भन्दा बढी विशिष्ट नमुना समावेश भएको उल्लेख छ। यसमा महिलाका बुट, स्लिपअन, स्यान्डल, फ्लिपफ्लप र विभिन्न प्रकारका जुत्ता थिए।
उत्पादन विविधीकरणको यो रणनीतिले एउटा महत्त्वपूर्ण व्यावसायिक समस्या समाधान गर्यो। एउटै प्रकारको जुत्तामा निर्भर रहँदा बजार सीमित हुन सक्छ। तर विभिन्न डिजाइन, रङ, आकार र प्रयोगका आधारमा उत्पादन विस्तार गर्दा ग्राहकको दायरा बढाउन सकिन्छ।
बेथलेहेमले आफ्नो ब्रान्डको पहिचान पनि स्पष्ट राखिन्। सोलरिबेल्स नामले नै परम्परागत जुत्ता, स्थानीय पहिचान र स्थापित मान्यताभन्दा फरक बाटो रोज्ने सोचलाई प्रतिनिधित्व गर्छ। कम्पनीको नाममा रहेको ‘रिबेल्स’ अर्थात् विद्रोही भावले पुरानो उत्पादनलाई नयाँ बजारमा स्थापित गर्ने उनको व्यावसायिक दृष्टिकोण झल्काउँछ।
यो नामकरण पनि सामान्य विषय थिएन। इथियोपियाको इतिहासमा बाह्य आक्रमणविरुद्ध लडेका स्थानीय स्वतन्त्रता सेनानीसँग जोडिएको परम्परागत जुत्ताको इतिहासलाई ब्रान्डको कथासँग जोडिएको थियो। पुराना टायरबाट बनेका जुत्ताको ऐतिहासिक सन्दर्भलाई आधुनिक पहिचानमा रूपान्तरण गरियो।
उनले अन्तर्राष्ट्रिय ग्राहकलाई इथियोपियाको गरिबी वा कठिन अवस्थाको कथा बेच्नुभन्दा त्यहाँको सिर्जनशीलता, मौलिकता र उत्पादन क्षमतालाई अगाडि सारिन्।
यो रणनीति ब्रान्ड निर्माणको महत्त्वपूर्ण उदाहरण हो। कुनै उत्पादन कहाँ बनेको हो भन्ने कुरा ग्राहकका लागि आकर्षण बन्न सक्छ। तर त्यसले ग्राहकलाई पुनः खरिद गर्न बाध्य पार्ने आधार भने उत्पादनको गुणस्तर र अनुभव नै हो।
बेथलेहेमले पनि यही कुरा बुझेर उत्पादनको डिजाइन र आरामदायी प्रयोगमा जोड दिइन्।
इन्टरनेटबाट विश्वबजारमा प्रवेश
सोलरिबेल्सको व्यावसायिक सफलतामा इन्टरनेटको भूमिका निकै महत्त्वपूर्ण रह्यो। अदिस अबाबाको एउटा सामान्य कार्यशालाबाट उत्पादन भइरहेको जुत्तालाई विदेशका ग्राहकसम्म पुर्याउन परम्परागत निर्यात प्रणाली मात्र प्रयोग गरिएको थिएन।
बेथलेहेमले अनलाइन व्यापारको सम्भावना पहिचान गरिन्। इन्टरनेटको माध्यमबाट उत्पादनको तस्बिर, विवरण र मूल्य विश्वका ग्राहकसमक्ष पुर्याउन सकिने अवस्था थियो। यसले सानो उत्पादकलाई पनि ठूला अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रवेश गर्ने अवसर दियो।
सन् २०१० तिर कम्पनीले अमेजनलगायत अन्तर्राष्ट्रिय अनलाइन व्यापारिक मञ्चमार्फत आफ्नो उत्पादन बेच्न थालिसकेको थियो। त्यसबेला अमेजन कम्पनीको प्रमुख खरिदकर्ता बनेको थियो। क्यानडा र अस्ट्रेलियासम्मका ग्राहकले अनलाइनबाट जुत्ता खरिद गर्न थालेका थिए।
सन् २०१० मा प्रकाशित एक विवरणअनुसार कम्पनीले त्यसबेलासम्म हजारौँ जोर जुत्ता विदेशमा बिक्री गरिसकेको थियो। पाँच वर्षको अवधिमा पाँच जनाबाट सुरु भएको व्यवसायमा ४५ जना पूर्णकालीन कर्मचारी पुगेका थिए। कम्पनीले दैनिक ५०० जोर जुत्ता उत्पादन गर्न सक्ने क्षमता बनाएको थियो।
यो विस्तार सामान्य थिएन।
इथियोपियाबाट उत्पादन गरेर अमेरिका, क्यानडा र अस्ट्रेलियाका ग्राहकसम्म सामान पुर्याउन उत्पादन, भुक्तानी, प्याकेजिङ, ढुवानी र ग्राहक सेवाको व्यवस्था मिलाउनुपर्थ्यो।
बेथलेहेमले अनलाइन व्यापारलाई केवल सामान बेच्ने माध्यमका रूपमा हेरिनन्। ग्राहकको माग बुझ्ने, कुन डिजाइन बढी बिक्री भइरहेको छ भन्ने जानकारी प्राप्त गर्ने र उत्पादन योजना सुधार्ने माध्यमका रूपमा पनि प्रयोग गरिन्।
उनले अनलाइन व्यापारले बजारको माग र ग्राहकको आवश्यकता वास्तविक समयमा बुझ्न सहयोग गर्ने बताएकी थिइन्। यसले उत्पादनकर्ता र उपभोक्ताबीचको दूरी घटाउने काम गर्यो।
कम्पनीले आफ्नो उत्पादन अन्तर्राष्ट्रिय खुद्रा व्यापारिक सञ्जालसम्म पुर्याउन विभिन्न साझेदारसँग काम गर्यो। उत्तर अमेरिकामा अनलाइन व्यापारिक मञ्च र खुद्रा पसल, युरोपमा अनलाइन बिक्री सञ्जाल तथा एसियामा स्थानीय व्यापारिक साझेदारमार्फत बजार विस्तार गर्ने रणनीति अपनाइयो।
विश्व बौद्धिक सम्पत्ति संगठनको अध्ययनले कम्पनीले अमेजन, एन्डलेस, स्पार्टु र जापानको राकुटेनजस्ता व्यापारिक सञ्जालसँग सहकार्य गरेको उल्लेख गरेको छ। सन् २०१२ सम्म क्यानडा, फ्रान्स, जापान, डेनमार्क, बेलायत र अमेरिकालगायतका बजारमा उत्पादन बिक्री भइरहेको थियो।
यसरी सोलरिबेल्सले एउटा महत्त्वपूर्ण व्यावसायिक पाठ स्थापित गर्यो। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रवेश गर्न सुरुदेखि नै विदेशमा ठूलो कार्यालय, महँगो पसल वा आफ्नै वितरण सञ्जाल निर्माण गर्नुपर्छ भन्ने छैन। उपयुक्त डिजिटल माध्यम र विश्वसनीय व्यापारिक साझेदार प्रयोग गरेर पनि सानो उत्पादन कम्पनीले विश्व बजारमा पहुँच बनाउन सक्छ।
तर अनलाइन व्यापारको सफलताका लागि उत्पादनको गुणस्तर र आपूर्ति क्षमता कमजोर हुनु हुँदैन। वेबसाइटमा अर्डर आउनु एउटा पक्ष हो, तोकिएको समयमा गुणस्तरीय सामान ग्राहकसम्म पुर्याउनु अर्को पक्ष हो। सोलरिबेल्सको प्रारम्भिक विस्तारमा उत्पादन र अनलाइन बिक्रीलाई सँगसँगै अघि बढाउने प्रयास देखिन्छ।
बेथलेहेमले अदिस अबाबामा बसेर अन्तर्राष्ट्रिय कम्पनीसरह व्यापार सञ्चालन गर्ने लक्ष्य राखेकी थिइन्। उनको व्यवसायले स्थानीय उत्पादनलाई विश्वव्यापी ग्राहकसँग जोड्न इन्टरनेट कति प्रभावकारी हुन सक्छ भन्ने देखायो।
रोजगारीसँग जोडिएको व्यवसाय
सोलरिबेल्सको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष यसको रोजगारी सिर्जना गर्ने मोडल हो। कम्पनीको स्थापना नै समुदायमा रहेका सीपयुक्त तर बेरोजगार मानिसलाई उत्पादन प्रक्रियामा सहभागी गराउने उद्देश्यबाट भएको थियो।
बेथलेहेमले कामदारलाई केवल ज्यालादारी श्रमिकका रूपमा नभई उत्पादनको मौलिकता निर्माण गर्ने कारीगरका रूपमा हेर्ने रणनीति अपनाइन्। हातले कपडा बुन्ने, धागो कात्ने, छाला सिलाउने र जुत्तामा सजावट गर्ने सीपलाई व्यावसायिक उत्पादनसँग जोडियो।
यसले परम्परागत सीप भएका मानिसलाई नियमित काम र आम्दानीको अवसर दियो। स्थानीय रूपमा उपलब्ध स्रोतको उपयोग हुँदा समुदायभित्रै आर्थिक गतिविधि बढाउने सम्भावना पनि बन्यो।
सन् २०१२ मा विश्व बौद्धिक सम्पत्ति संगठनले प्रकाशित गरेको अध्ययनले कम्पनीले सयौँ स्थानीय रोजगारी सिर्जना गरेको उल्लेख गरेको छ। अध्ययनअनुसार अपाङ्गता भएका मानिसलाई पनि रोजगारीमा जोडिएको थियो।
उनीहरूका लागि आवतजावतको व्यवस्था गरिएको थियो। कामदारका बालबालिका र नजिकका आफन्तको शिक्षामा सहयोग पुर्याउन शिक्षा कोषसमेत स्थापना गरिएको थियो।
कम्पनीको आधिकारिक वेबसाइटले अहिले पनि आफ्नो उत्पादनमा दर्जनौँ दक्ष कारीगर संलग्न रहेको, कर्मचारी र उनीहरूका परिवारका लागि स्वास्थ्य सुविधा तथा शिक्षा कोष उपलब्ध गराउने र उद्योगको औसतभन्दा तीन गुणासम्म ज्याला दिने दाबी गरेको छ।
यी सुविधा कम्पनीले आफैँ सार्वजनिक गरेको विवरण हुन्, स्वतन्त्र लेखापरीक्षणबाट प्रमाणित पछिल्लो तथ्यांक भने सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध छैन।
सन् २०१७ मा प्रकाशित विवरणअनुसार कम्पनीमा करिब २०० कर्मचारी कार्यरत थिए। त्यसबेला बेथलेहेमले विस्तार योजनाअन्तर्गत थप २०० जनालाई रोजगारी दिने लक्ष्य सार्वजनिक गरेकी थिइन्। सन् २०२२ मा प्रकाशित ग्लोबल बिजनेस हल अफ फेमको परिचयमा कम्पनीले इथियोपियामा ३०० कर्मचारीसम्म विस्तार गरेको उल्लेख छ। यी फरक वर्षका तथ्यांक हुन्, अहिलेको कर्मचारी संख्या भनेर बुझ्नु हुँदैन।
यसले सोलरिबेल्सको व्यवसायमा सामाजिक उद्देश्य र नाफामूलक उत्पादनलाई सँगसँगै अघि बढाउने प्रयास देखाउँछ।
सामान्यतया सामाजिक उद्यमको चर्चा हुँदा आर्थिक प्रतिफलभन्दा सामाजिक प्रभावलाई बढी प्राथमिकता दिइन्छ। तर सोलरिबेल्सले सामाजिक उद्देश्यलाई उत्पादनको व्यावसायिक मोडलभित्रै राख्ने प्रयास गर्यो। कामदारको सीपबाट उत्पादन बन्यो, उत्पादन बिक्रीबाट आम्दानी आयो र व्यवसाय विस्तारसँगै रोजगारीका अवसर बढाउने लक्ष्य राखियो।
बेथलेहेमको व्यावसायिक दर्शनमा गरिबीलाई स्थायी अवस्थाका रूपमा स्वीकार गर्नुको सट्टा आर्थिक अवसर सिर्जना गरेर त्यसबाट बाहिर निस्कनुपर्ने सोच देखिन्छ। उनले समुदायमा रहेका मानिसलाई सहयोगको प्रतीक्षामा राख्नुभन्दा उनीहरूको सीपबाट आम्दानी सिर्जना गर्न सकिने वातावरण बनाउन खोजिन्।
यो मोडल नेपालजस्ता श्रमशक्ति विदेशिने, परम्परागत सीपको व्यावसायीकरण कमजोर रहेको र स्थानीय उत्पादनले बजार पाउन कठिनाइ भोगिरहेको देशका लागि पनि सान्दर्भिक छ।
अन्तर्राष्ट्रिय विस्तार र बजारको पहिचान
स्थानीय उत्पादनलाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पुर्याउनु र त्यहाँ टिकाइराख्नु फरक विषय हुन्। सोलरिबेल्सले प्रारम्भिक चरणमा अनलाइन व्यापारबाट बजार विस्तार गरेपछि भौतिक पसल र स्थानीय साझेदारमार्फत ग्राहकसम्म पुग्ने रणनीति पनि अघि बढायो।
सन् २०११ मा अदिस अबाबामा कम्पनीको आफ्नै पसल सञ्चालनमा आएको थियो। त्यसपछि ताइवान, अस्ट्रिया र अन्य बजारमा पसल तथा फ्रेन्चाइज विस्तारका योजना अघि सारिए। यसले ब्रान्डलाई अनलाइनबाट मात्र होइन, प्रत्यक्ष ग्राहक अनुभवमार्फत पनि स्थापित गर्ने प्रयास देखायो।
सन् २०१४ मा प्रकाशित विवरणअनुसार कम्पनीले एसिया र युरोपका विभिन्न बजारमा ११ वटा पसल सञ्चालन गरिसकेको थियो। त्यतिबेला थप ५० पसल विस्तार गर्ने योजना पनि सार्वजनिक गरिएको थियो। तर योजनामा उल्लेख भएको संख्या र वास्तविक रूपमा खुलेका पसलको संख्या एउटै मान्न मिल्दैन।
सन् २०१७ मा कम्पनीले आफ्नो उत्पादन ५० देशमा बिक्री भइरहेको जनाएको थियो। त्यतिबेला दैनिक करिब ८०० जोर जुत्ता उत्पादन भइरहेको र प्रतिजोर ३५ देखि ९५ अमेरिकी डलरसम्म मूल्य रहेको विवरण सार्वजनिक भएको थियो। कम्पनीले नयाँ कारखाना निर्माण र उत्पादन क्षमता विस्तारको योजना पनि अघि सारेको थियो।
यी तथ्यांकले सोलरिबेल्सले स्थानीय हस्तकलालाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पुर्याउन गरेको प्रयासको आकार देखाउँछन्। तर ती सन् २०१७ सम्मका तथ्यांक हुन्। अहिलेको उत्पादन क्षमता, पसल संख्या, बिक्री र आम्दानीका रूपमा प्रयोग गर्नु उचित हुँदैन।
ब्रान्डको अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान विस्तारमा बेथलेहेमले पुरस्कार र व्यावसायिक मान्यतालाई पनि उपयोग गरिन्। सन् २०११ मा अफ्रिकी व्यवसायिक क्षेत्रमा उत्कृष्ट महिला उद्यमीका रूपमा सम्मानित भएकी उनी विश्व आर्थिक मञ्चको युवा विश्वनेता कार्यक्रममा पनि छनोट भएकी थिइन्। सन् २०१२ मा सामाजिक उद्यमशीलतासम्बन्धी सम्मान प्राप्त गरेको विवरण विश्व बौद्धिक सम्पत्ति संगठनले उल्लेख गरेको छ।
यी सम्मानले कम्पनीको उत्पादनलाई सीधै बिक्री गरिदिने होइनन्। तर अन्तर्राष्ट्रिय लगानीकर्ता, व्यापारिक साझेदार र ग्राहकसमक्ष ब्रान्डको विश्वसनीयता बढाउन सहयोग पुर्याउन सक्छन्।
सोलरिबेल्सको अर्को रणनीतिक पक्ष बौद्धिक सम्पत्ति र ब्रान्ड संरक्षण पनि थियो। स्थानीय परम्परागत सीपलाई आधुनिक उत्पादनमा रूपान्तरण गर्दा डिजाइन, नाम, लोगो र उत्पादनको विशिष्ट पहिचानलाई व्यावसायिक सम्पत्तिका रूपमा विकास गर्नुपर्ने हुन्छ।
विश्व बौद्धिक सम्पत्ति संगठनले सोलरिबेल्सको उदाहरणलाई स्थानीय स्रोत, उत्पादनको विशिष्टता र बौद्धिक सम्पत्ति प्रणालीको प्रयोगमार्फत अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रवेश गरेको नमुनाका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।
यसले देखाउँछ कि उत्पादन राम्रो हुनु मात्र पर्याप्त हुँदैन। त्यसको ब्रान्ड, डिजाइन र बजार पहिचान पनि सुरक्षित गर्न सक्नुपर्छ।
सफलताको बीचमा देखिएका चुनौती
सोलरिबेल्सको यात्रा सफलताका उदाहरणले मात्र बनेको छैन। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा उत्पादन पुर्याउने, नियमित आपूर्ति कायम राख्ने, गुणस्तर नियन्त्रण गर्ने र प्रतिस्पर्धी मूल्यमा उत्पादन बेच्ने चुनौती पनि यससँग जोडिएका छन्।
जुत्ता उद्योग विश्वव्यापी रूपमा अत्यन्त प्रतिस्पर्धी क्षेत्र हो। चीन, भियतनाम, इन्डोनेसिया, भारत र अन्य उत्पादन केन्द्रले ठूलो परिमाणमा जुत्ता उत्पादन गर्दै आएका छन्। यस्ता बजारसँग प्रतिस्पर्धा गर्न साना उत्पादकले आफ्नो उत्पादनलाई फरक पहिचान दिनुपर्ने हुन्छ।
सोलरिबेल्सले यही चुनौतीको समाधान मौलिक डिजाइन, हस्तनिर्मित उत्पादन र स्थानीय कच्चा पदार्थको प्रयोगबाट खोज्यो। ठूलो परिमाणमा एउटै डिजाइन उत्पादन गरेर मूल्यमा प्रतिस्पर्धा गर्नेभन्दा फरक स्वाद र पहिचान भएका उत्पादन तयार पार्ने रणनीति अपनायो।
तर हस्तनिर्मित उत्पादनको आफ्नै सीमा हुन्छ। कारीगरको सीप, समय र उत्पादन प्रक्रियामा निर्भर रहने भएकाले ठूलो परिमाणमा एकरूप गुणस्तर कायम राख्नु चुनौतीपूर्ण हुन सक्छ।
अन्तर्राष्ट्रिय ग्राहकले एउटै डिजाइनको जुत्ता पटकपटक खरिद गर्दा पनि आकार, बनावट र गुणस्तरमा समानता खोज्छन्। यसका लागि उत्पादन प्रक्रिया व्यवस्थित गर्नुपर्छ।
बेथलेहेमले पनि उत्पादन विस्तारका क्रममा परम्परागत हस्तकला र आधुनिक उत्पादन प्रणालीबीच सन्तुलन कायम गर्ने प्रयास गरिन्।
सन् २०१७ मा कम्पनीले हस्तनिर्मित उत्पादनको परम्परा कायम राख्दै स्वचालित उत्पादन प्रणालीसमेत जोड्ने उद्देश्यले ठूलो कारखाना निर्माणको योजना सार्वजनिक गरेको थियो।
करिब २ करोड अमेरिकी डलर लागतको कारखाना निर्माण भइरहेको र त्यसले उत्पादन क्षमता बढाउने कम्पनीको दाबी थियो। तर त्यसबेला सार्वजनिक गरिएको योजना र त्यसको पछिल्लो वास्तविक कार्यान्वयनलाई एउटै तथ्यका रूपमा प्रस्तुत गर्न मिल्दैन।
यसले कम्पनीको विस्तारमा अर्को महत्त्वपूर्ण प्रश्न पनि उठाउँछ। हस्तनिर्मित उत्पादनको मौलिकता कायम राख्दै उत्पादन क्षमता कसरी बढाउने?
यदि उत्पादन पूर्ण रूपमा यान्त्रिक बनाइयो भने त्यसको परम्परागत पहिचान कमजोर हुन सक्छ। अर्कोतर्फ, पूर्ण रूपमा हातको सीपमा निर्भर रहँदा ठूलो बजारको माग पूरा गर्न कठिन हुन्छ। त्यसैले दुवै प्रणालीबीच उचित सन्तुलन आवश्यक हुन्छ।
सोलरिबेल्सको अर्को चुनौती अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारको वातावरणसँग जोडिएको थियो। इथियोपियाबाट अमेरिकालगायतका बजारमा जुत्ता निर्यात गर्दा व्यापार सुविधा, भन्सार व्यवस्था, ढुवानी लागत र राजनीतिक अवस्थाले प्रत्यक्ष प्रभाव पार्न सक्छ।
अमेरिकी बजारमा प्रवेशका लागि अफ्रिकी देशलाई उपलब्ध गराइएको अफ्रिकन ग्रोथ एन्ड अपरच्युनिटी एक्ट अर्थात् एजीओए व्यापार सुविधा इथियोपियाको जुत्ता उद्योगका लागि महत्त्वपूर्ण थियो। यसले योग्य उत्पादनलाई अमेरिकी बजारमा भन्सार सुविधासहित प्रवेश गर्ने अवसर दिएको थियो।
तर सन् २०२१ मा अमेरिकी सरकारले इथियोपियालाई एजीओएको योग्य देशको सूचीबाट हटाउने घोषणा गर्यो। त्यससँगै इथियोपियाको जुत्ता उद्योगले अमेरिकी बजारमा पाउँदै आएको व्यापारिक सुविधामा असर परेको थियो।
अमेरिकी अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार आयोगको सन् २०२२ को अध्ययनअनुसार इथियोपियाबाट अमेरिकामा हुने जुत्ता आयातको मूल्य सन् २०१८ मा ३ करोड ४८ लाख अमेरिकी डलर पुगेको थियो।
सन् २०१९ मा यो २ करोड ४७ लाख डलरमा झर्यो भने सन् २०२० मा थप घटेर १ करोड २८ लाख डलरमा सीमित भयो। अध्ययनले श्रमिक असन्तुष्टि, कोरोना महामारीका कारण आपूर्ति शृङ्खलामा आएको अवरोध र राजनीतिक द्वन्द्वलाई उद्योगको गिरावटका प्रमुख कारणका रूपमा औँल्याएको छ।
यी तथ्यांक समग्र इथियोपियाली जुत्ता उद्योगका हुन्, सोलरिबेल्सको बिक्रीमा भएको गिरावटका प्रत्यक्ष तथ्यांक होइनन्। तर कम्पनी सञ्चालन भइरहेको देशको व्यापारिक वातावरणले निर्यातमुखी व्यवसायमा कति ठूलो प्रभाव पार्न सक्छ भन्ने बुझाउँछन्।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा निर्भर कम्पनीका लागि एउटा देशको व्यापार नीति परिवर्तन हुँदा पनि बजार रणनीति बदल्नुपर्ने हुन सक्छ। कुनै एउटै देश वा व्यापारिक साझेदारमा अत्यधिक निर्भर हुनु जोखिमपूर्ण हुन्छ।
त्यसैले सोलरिबेल्सको सुरुवाती सफलताबाट बजार विविधीकरणको महत्त्व पनि देखिन्छ। अमेरिकासँगै युरोप र एसियाका बजारमा पहुँच विस्तार गर्ने रणनीति दीर्घकालीन जोखिम व्यवस्थापनका दृष्टिले महत्त्वपूर्ण थियो।
यसका अतिरिक्त कच्चा पदार्थको उपलब्धता, उत्पादन लागत, अन्तर्राष्ट्रिय ढुवानी, विदेशी मुद्रा विनिमय र अनलाइन बिक्रीसँग सम्बन्धित खर्चले पनि नाफामा प्रभाव पार्न सक्छन्। विशेषगरी हस्तनिर्मित जुत्ताको मूल्य निर्धारण गर्दा कारीगरको श्रम, सामग्रीको गुणस्तर र ढुवानी खर्च सबैलाई ध्यान दिनुपर्छ।
यस्ता चुनौतीका बीच कम्पनीको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष विश्वसनीयता हो।
अन्तर्राष्ट्रिय ग्राहकले उत्पादनको मौलिकता मात्र होइन, श्रमिकको अवस्था, वातावरणीय प्रभाव र उत्पादन प्रक्रियाको पारदर्शितासमेत हेर्न थालेका छन्।
सोलरिबेल्सले आफ्नो ब्रान्डलाई उचित व्यापार, वातावरणमैत्री उत्पादन र स्थानीय रोजगारीसँग जोडेको छ। विश्व उचित व्यापार संगठनको प्रणालीले पनि कुनै उत्पादनलाई मात्र होइन, उद्यमको समग्र व्यापार अभ्यास, आपूर्ति शृङ्खला र श्रमिकसँगको व्यवहारलाई महत्त्व दिन्छ। त्यसैले उचित व्यापारसम्बन्धी प्रमाणपत्र वा मान्यतालाई सामान्य उत्पादनको गुणस्तर प्रमाणपत्रका रूपमा बुझ्नु हुँदैन।
यही कारण सामाजिक उत्तरदायित्वलाई केवल प्रचार सामग्रीमा सीमित नराखी व्यवहारमा लागू गर्नुपर्ने चुनौती सोलरिबेल्सजस्ता ब्रान्डका लागि निरन्तर रहन्छ।
आम्दानीभन्दा ठूलो ब्रान्डको मूल्य
सोलरिबेल्सको सफलताको चर्चा गर्दा एउटा महत्त्वपूर्ण पक्ष छुटाउन मिल्दैन। कम्पनीको वास्तविक आम्दानी, नाफा, सम्पत्ति र बजार मूल्यबारे पछिल्लो स्वतन्त्र लेखापरीक्षित विवरण सार्वजनिक रूपमा सहजै उपलब्ध छैन।
विभिन्न समयमा कम्पनीका प्रतिनिधिले बिक्री, उत्पादन क्षमता, रोजगारी र विस्तारसम्बन्धी तथ्यांक सार्वजनिक गरेका छन्। तर तीमध्ये धेरै विवरण निश्चित वर्षका हुन्। तिनलाई अहिलेको आर्थिक अवस्थाको प्रतिनिधि तथ्यांक मान्न मिल्दैन।
विश्व बौद्धिक सम्पत्ति संगठनले सन् २००९/१० को आर्थिक वर्षमा कम्पनीको अनुमानित आम्दानी ५ लाखदेखि १० लाख अमेरिकी डलरबीच रहेको उल्लेख गरेको थियो। त्यस्तै सन् २०१२ मा कम्पनीले सन् २०१५ सम्म वार्षिक १ करोड ५० लाख अमेरिकी डलर आम्दानी पुर्याउने लक्ष्य सार्वजनिक गरेको थियो। लक्ष्य र वास्तविक आम्दानी फरक कुरा हुन्।
सन् २०१४ मा कम्पनीले ६० लाख अमेरिकी डलर बराबरको अनलाइन बिक्री गर्ने अपेक्षा सार्वजनिक गरेको विवरण पनि आएको थियो। तर त्यसलाई वास्तविक लेखापरीक्षित बिक्रीको तथ्यांकका रूपमा लिन सकिँदैन।
त्यसैले बेथलेहेमलाई अर्बपति उद्यमी वा कम्पनीलाई अर्बौं डलरको साम्राज्य भनेर प्रस्तुत गर्नुभन्दा उनको वास्तविक उपलब्धि र व्यवसायको संरचनामा केन्द्रित हुनु उचित हुन्छ।
उनको प्रमुख उपलब्धि भनेको एउटा स्थानीय उत्पादनलाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा चिनिने ब्रान्डमा रूपान्तरण गर्ने प्रयास हो। इथियोपियाको परम्परागत जुत्ता बनाउने सीपलाई आधुनिक डिजाइनसँग जोडेर विश्वका ग्राहकसम्म पुर्याउनु आफैँमा महत्त्वपूर्ण व्यावसायिक उपलब्धि हो।
कम्पनीको हालको आधिकारिक वेबसाइटमा पनि अदिस अबाबास्थित कार्यशालामा हस्तनिर्मित जुत्ता उत्पादन गर्ने र विश्वका विभिन्न देशमा पठाउने उल्लेख छ। कम्पनीले पुरुष र महिलाका लागि फरक सङ्ग्रह, शाकाहारी सामग्रीबाट बनेका उत्पादन र आधुनिक जुत्ताका डिजाइन सार्वजनिक गरिरहेको छ।
यसले ब्रान्डले आफ्नो मूल पहिचानलाई पूर्ण रूपमा छाडेको छैन भन्ने देखाउँछ। पुनःप्रयोग गरिएका सामग्री, स्थानीय सीप र आधुनिक डिजाइनलाई जोड्ने आधार अझै कम्पनीको परिचयमा समावेश छ।
सोलरिबेल्सको अर्को उपलब्धि इथियोपियाली उत्पादनलाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा फरक ढङ्गले प्रस्तुत गर्नु हो। अफ्रिकाको चर्चा गर्दा प्रायः कच्चा पदार्थ, गरिबी, वैदेशिक सहायता र विकासका चुनौती अगाडि आउने गर्छन्। तर बेथलेहेमले त्यही भूगोलबाट सिर्जनशील उत्पादन र विश्वव्यापी ब्रान्ड निर्माण गर्न सकिने सम्भावना देखाइन्।
उनको व्यावसायिक सोचले स्थानीय उत्पादनलाई विश्वस्तरीय बनाउन बाहिरबाट सबै कुरा आयात गर्नुपर्छ भन्ने मान्यता पनि चुनौती दिएको छ। आफ्नै समुदायमा उपलब्ध सीप, कच्चा पदार्थ र सांस्कृतिक सम्पत्तिलाई व्यावसायिक मूल्य दिन सकिन्छ भन्ने उनको अभ्यासले देखाएको छ।
यस अर्थमा सोलरिबेल्सको मूल्य केवल कति जोर जुत्ता बिक्री भयो भन्ने तथ्यमा सीमित छैन। यसले स्थानीय उत्पादनको पहिचान, कारीगरको सीप र देशको अन्तर्राष्ट्रिय व्यावसायिक छविमा योगदान पुर्याएको छ।
नेपालका उद्यमीले सिक्नुपर्ने पाठ
बेथलेहेम तिलाहुन आलेमुको व्यावसायिक यात्राले नेपालका उद्यमीका लागि पनि धेरै व्यावहारिक पाठ दिन्छ। नेपालमा हस्तकला, अल्लो, ढाका, ऊन, छाला, बाँस, जुट, काठ र प्राकृतिक रेसाबाट विभिन्न वस्तु उत्पादन गर्ने परम्परा छ। तर ती उत्पादनलाई आधुनिक डिजाइन, गुणस्तर र अन्तर्राष्ट्रिय बजारसँग जोड्ने काम अझै पर्याप्त हुन सकेको छैन।
नेपालका धेरै उत्पादन स्थानीय बजारमा सीमित छन्। कतिपय वस्तु पर्यटकलाई लक्षित गरेर बिक्री गरिन्छन्। केही उत्पादन निर्यात भए पनि तिनको आफ्नै विश्वव्यापी ब्रान्ड निर्माण गर्ने प्रयास कमजोर छ।
बेथलेहेमको मोडलले यही समस्यालाई फरक ढङ्गले हेर्न सिकाउँछ।
नेपालमा पनि परम्परागत उत्पादनलाई आधुनिक बजारमा रूपान्तरण गर्न सकिने प्रशस्त सम्भावना छ। उदाहरणका लागि, ढाका कपडालाई परम्परागत पहिरनमा मात्र सीमित नराखी आधुनिक फेसनका सामग्री बनाउन सकिन्छ।
अल्लो र भाङ्ग्रोबाट बनेका कपडालाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारको मागअनुसार डिजाइन गर्न सकिन्छ। नेपाली हस्तकलालाई घर सजावट, जीवनशैली र उपहार सामग्रीका रूपमा विश्व बजारमा पुर्याउन सकिन्छ।
तर यसका लागि उत्पादन बनाउनु मात्र पर्याप्त हुँदैन।
ब्रान्ड निर्माण, प्याकेजिङ, गुणस्तर नियन्त्रण, अनलाइन बिक्री, अन्तर्राष्ट्रिय भुक्तानी र ढुवानी व्यवस्थापनमा पनि लगानी गर्नुपर्छ।
बेथलेहेमले पाँच जना कारीगरबाट सुरु गरेको व्यवसायमा पहिलो दिनदेखि नै विश्वबजारको सोच राखेकी थिइन्। नेपालका उद्यमीले पनि व्यवसाय सुरु गर्दा स्थानीय बजारको आकार मात्र होइन, उत्पादन अन्तर्राष्ट्रिय ग्राहकले किन्ने आधार के हुन सक्छ भन्ने सोच्न आवश्यक छ।
अर्को पाठ स्थानीय स्रोतको अधिकतम उपयोग हो। नेपालमा कृषि तथा वनजन्य स्रोतबाट प्राप्त हुने कच्चा पदार्थको व्यावसायिक उपयोग सीमित छ। उत्पादन प्रक्रियामा खेर जाने सामग्रीलाई नयाँ वस्तु बनाउन प्रयोग गर्न सकिन्छ। यसले उत्पादन लागत घटाउने, वातावरणीय प्रभाव कम गर्ने र नयाँ बजार सिर्जना गर्ने अवसर दिन सक्छ।
तेस्रो पाठ स्थानीय सीपलाई व्यावसायिक मूल्य दिनु हो। परम्परागत सीप भएका मानिसलाई उत्पादन प्रक्रियामा सहभागी गराउँदा रोजगारी मात्र सिर्जना हुँदैन, मौलिक ज्ञान र संस्कृति पनि जोगिन्छ। तर कारीगरलाई उचित ज्याला, नियमित काम र सीप विकासको अवसर दिन सक्नुपर्छ।
चौथो पाठ डिजिटल बजारको उपयोग हो। नेपालका साना उद्यमीले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रवेश गर्न महँगो पसल खोल्नैपर्छ भन्ने छैन। व्यवस्थित वेबसाइट, अनलाइन भुक्तानी, अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारिक मञ्च र सामाजिक सञ्जालमार्फत ग्राहकसम्म पुग्न सकिन्छ। तर त्यसका लागि भरपर्दो उत्पादन र समयमै आपूर्ति गर्ने क्षमता आवश्यक हुन्छ।
पाँचौँ पाठ ब्रान्डको स्वामित्व र बौद्धिक सम्पत्तिको संरक्षण हो। नेपालका मौलिक उत्पादन विदेशी बजारमा पुग्दा तिनको नाम, डिजाइन र पहिचान सुरक्षित राख्नुपर्छ। उत्पादनको मौलिकता अरूले प्रयोग गर्ने तर त्यसबाट सिर्जना हुने व्यावसायिक लाभ उत्पादकले प्राप्त नगर्ने अवस्था आउन दिनु हुँदैन।
यसका लागि राज्यले पनि नीतिगत सहयोग गर्नुपर्छ। साना उत्पादकलाई निर्यात प्रक्रिया सरल बनाउने, उत्पादनको गुणस्तर प्रमाणीकरणमा सहयोग गर्ने, अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारिक मेलामा पहुँच दिने र डिजिटल व्यापारका लागि आवश्यक पूर्वाधार विकास गर्ने काम महत्त्वपूर्ण छन्।
बेथलेहेमको उदाहरणबाट अर्को कुरा पनि बुझ्न सकिन्छ। सामाजिक उद्देश्य भएको व्यवसाय पनि नाफामूलक हुन सक्छ। रोजगारी सिर्जना, वातावरण संरक्षण र स्थानीय सीपको विकासलाई व्यवसायको केन्द्रमा राख्दै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रतिस्पर्धा गर्न सकिन्छ। तर त्यसका लागि सामाजिक उद्देश्यसँगै व्यावसायिक अनुशासन र बजारको माग बुझ्ने क्षमता आवश्यक हुन्छ।
नेपालमा पनि स्थानीय उत्पादनलाई विश्वबजारमा स्थापित गर्न सक्ने उद्यमीको अभाव छैन। समस्या धेरैजसो उत्पादनको पहिचान, बजार पहुँच, लगानी, प्रविधि र दीर्घकालीन व्यावसायिक रणनीतिमा देखिन्छ।
बेथलेहेमको यात्राले स्थानीय उत्पादनलाई सानो, सामान्य वा परम्परागत भनेर कम मूल्याङ्कन गर्नु हुँदैन भन्ने देखाएको छ। सही सोच, डिजाइन, गुणस्तर र बजार रणनीति भए स्थानीय स्रोतबाटै विश्वस्तरीय व्यवसाय निर्माण गर्न सकिन्छ।
टायरको तलुवाबाट बनेको पहिचान
अदिस अबाबाको एउटा सामान्य कार्यशालाबाट सुरु भएको सोलरिबेल्सले इथियोपियाको स्थानीय सीपलाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा चिनाउने प्रयास गर्यो। पुराना टायरबाट बनाइने जुत्तालाई आधुनिक डिजाइनमा प्रस्तुत गर्दै कम्पनीले परम्परागत उत्पादनलाई नयाँ व्यावसायिक पहिचान दिन सकिने उदाहरण स्थापित गर्यो।
बेथलेहेम तिलाहुन आलेमुको सफलताको मुख्य पक्ष यही हो। उनले अरूले बेवास्ता गरेको स्थानीय सीप र स्रोतभित्र व्यवसायको सम्भावना देखिन्। त्यसलाई उत्पादनमा रूपान्तरण गरिन्, उत्पादनलाई ब्रान्ड बनाइन् र ब्रान्डलाई अन्तर्राष्ट्रिय ग्राहकसम्म पुर्याउने प्रयास गरिन्।
उनको कथा केवल पाँच जना कारीगरबाट सुरु भएको कम्पनी विस्तारको विवरण होइन।
यो स्थानीय स्रोतको मूल्य पहिचान गर्ने, समुदायको सीपलाई बजारसँग जोड्ने र आफ्नै देशबाट विश्वस्तरीय ब्रान्ड निर्माण गर्न सकिन्छ भन्ने व्यावसायिक दृष्टिकोणको कथा हो।
सोलरिबेल्सले विश्वका ठूला जुत्ता कम्पनीलाई उत्पादन परिमाणमा उछिनेको दाबी गर्न सकिँदैन। तर उसले प्रतिस्पर्धाको एउटा फरक बाटो देखाएको छ। ठूलो उद्योग, विशाल पुँजी र सस्तो श्रम मात्र सफलताको आधार होइनन्।
मौलिक उत्पादन, स्पष्ट पहिचान, ग्राहकको आवश्यकता बुझ्ने क्षमता र स्थानीय स्रोतको सिर्जनात्मक उपयोग पनि व्यवसाय विस्तारका बलिया आधार बन्न सक्छन्।
अन्ततः बेथलेहेमको व्यावसायिक यात्राले एउटा स्पष्ट सन्देश दिन्छ। विश्वबजारमा पुग्न सधैँ नयाँ वस्तु आविष्कार गर्नुपर्दैन। कहिलेकाहीँ आफ्नै समाजमा वर्षौंदेखि प्रयोग हुँदै आएको वस्तुलाई नयाँ सोच, नयाँ डिजाइन र नयाँ बजारसँग जोड्नु नै ठूलो व्यावसायिक अवसर बन्न सक्छ।
