भारतको व्यावसायिक क्षेत्रमा एउटा यस्तो कथा छ, जसले उद्यमशीलता सुरु गर्न उमेरले छेक्दैन भन्ने उदाहरण स्थापित गरेको छ।

लामो समयसम्म बैंकिङ क्षेत्रमा काम गरेर उच्च व्यवस्थापकीय तहमा पुगेकी एक महिलाले जीवनको पाँचौँ दशकमा सुरक्षित जागिर छाडिन् र नयाँ व्यवसाय सुरु गर्ने जोखिम उठाइन्।

त्यतिबेला उनीसँग व्यवस्थापनको अनुभव थियो, वित्तीय बजारको गहिरो ज्ञान थियो र ठूला कम्पनीलाई पुँजी बजारमा प्रवेश गराउने व्यावसायिक दक्षता पनि थियो। तर उनले रोजेको क्षेत्र भने उनको पुरानो करिअरसँग प्रत्यक्ष सम्बन्धित थिएन।

उनले रोजिन्, सौन्दर्य सामग्रीको व्यापार।

भारतको परम्परागत बजारमा सौन्दर्य सामग्रीको कारोबार हुँदै आएको थियो। तर गुणस्तरीय अन्तर्राष्ट्रिय ब्रान्ड, वास्तविक उत्पादनको सुनिश्चितता, उपभोक्तालाई सही छनोट गर्न सघाउने जानकारी र एउटै स्थानबाट धेरै ब्रान्ड खरिद गर्न सकिने सुविधाको अभाव थियो।

यही बजारको खाली ठाउँलाई व्यावसायिक अवसरका रूपमा पहिचान गर्ने महिला थिइन्, फाल्गुनी नायर। उनले सन् २०१२ मा स्थापना गरेको कम्पनी हो, न्याका।

आज न्याका भारतको सौन्दर्य तथा व्यक्तिगत स्याहार उद्योगको महत्त्वपूर्ण व्यावसायिक शक्तिका रूपमा स्थापित छ। अनलाइन बिक्रीबाट सुरु भएको कम्पनीले भौतिक स्टोर, आफ्नै उत्पादन ब्रान्ड, फेसन व्यवसाय, थोक वितरण र अन्तर्राष्ट्रिय बजारसम्म आफ्नो उपस्थिति विस्तार गरेको छ।

यसको यात्रा केवल एउटा सफल ई-कमर्स कम्पनीको कथा होइन। परम्परागत बैंकिङ करिअरबाट बाहिरिएर नयाँ बजार पहिचान गर्ने, उपभोक्ताको व्यवहार बुझ्ने र प्रविधिलाई खुद्रा व्यापारसँग जोड्ने उद्यमशील सोचको कथा पनि हो।

नायरको सफलताको अर्को विशेष पक्ष उनको उमेर हो। धेरैजसो प्रविधि तथा स्टार्टअप व्यवसायमा युवा संस्थापकको चर्चा हुने समयमा उनले ४९ वर्षको उमेरमा कम्पनी सुरु गरिन्। उनको निर्णयले उद्यमशीलता युवा उमेरमै सुरु गर्नुपर्छ भन्ने स्थापित धारणालाई चुनौती दिएको छ।

सुरक्षित करिअर छाडेर नयाँ बाटो

फाल्गुनी नायरको जन्म सन् १९६३ मा भारतको मुम्बईमा भएको हो। उनी गुजराती व्यावसायिक परिवारमा हुर्किइन्। उनका बुबाको सानो बेयरिङ उत्पादनसम्बन्धी व्यवसाय थियो।

घरमा व्यापार, लगानी र बजारको विषयमा हुने छलफलले उनको व्यावसायिक सोच विकास गर्न सहयोग पुर्‍यायो। परिवारको व्यवसाय नजिकबाट देखेकी उनले सानैदेखि व्यापारिक गतिविधिप्रति रुचि राखिन्।

उनले मुम्बईस्थित सिडेनह्याम कलेज अफ कमर्स एन्ड इकोनोमिक्सबाट वाणिज्यशास्त्रमा स्नातक अध्ययन पूरा गरिन्। त्यसपछि भारतको प्रतिष्ठित व्यवस्थापन शिक्षण संस्था इन्डियन इन्स्टिच्युट अफ म्यानेजमेन्ट अहमदाबादबाट व्यवस्थापनमा स्नातकोत्तर उपाधि हासिल गरिन्। वित्तीय व्यवस्थापन उनको अध्ययनको मुख्य क्षेत्र थियो।

शिक्षा पूरा गरेपछि उनले सन् १९८५ मा एएफ फर्गुसन एन्ड कम्पनीबाट व्यवस्थापन परामर्शदाताका रूपमा व्यावसायिक यात्रा सुरु गरिन्। त्यसपछि सन् १९९० को दशकको सुरुवाततिर कोटक महिन्द्रा समूहमा आबद्ध भइन्। यही संस्थामा उनले आफ्नो व्यावसायिक क्षमताको बलियो परिचय बनाइन्।

कोटक महिन्द्रा बैंक तथा त्यससँग सम्बन्धित लगानी बैंकिङ व्यवसायमा काम गर्दा उनले अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चालन, संस्थागत इक्विटी र लगानी बैंकिङको जिम्मेवारी सम्हालिन्। लन्डन र न्युयोर्कमा कम्पनीको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चालन विस्तार गर्ने काममा पनि उनको भूमिका थियो। पछि उनी कोटक महिन्द्रा क्यापिटल कम्पनीको व्यवस्थापकीय निर्देशक तथा लगानी बैंकिङ व्यवसायको नेतृत्व तहमा पुगिन्।

उनको जिम्मेवारी सामान्य बैंकिङ सेवामा सीमित थिएन। ठूला कम्पनीलाई पुँजी बजारमा प्रवेश गराउने, कम्पनी खरिद तथा बिक्रीसम्बन्धी कारोबारमा सघाउने र ठूला लगानीकर्तासँग व्यावसायिक सम्बन्ध विस्तार गर्ने काममा उनी सक्रिय थिइन्। भारतको लगानी बैंकिङ क्षेत्रमा उनको पहिचान स्थापित भइसकेको थियो।

उनले करिब १८ वर्ष कोटक समूहमा काम गरिन्। यो अवधिमा उनले ठूला व्यावसायिक कारोबार, पुँजी बजार र कम्पनी व्यवस्थापनका विभिन्न पक्षमा अनुभव हासिल गरिन्। उनको व्यावसायिक यात्रामा हचिसनको भारतीय दूरसञ्चार व्यवसाय भोडाफोनलाई बिक्री गर्ने प्रक्रिया तथा भारती र वालमार्टबीचको संयुक्त उद्यमसम्बन्धी कारोबार पनि उल्लेखनीय थिए।

यति लामो समयको अनुभवपछि उनीसँग उच्च पद, प्रतिष्ठा, आर्थिक सुरक्षा र भविष्यको स्थिरता थियो। तर यही अवस्थामा उनले आफूलाई नयाँ क्षेत्रमा परीक्षण गर्ने निर्णय गरिन्।

सन् २०१२ मा उनले कोटक महिन्द्रा क्यापिटलको सुरक्षित र प्रतिष्ठित जागिर छाडिन्। त्यसबेला उनको उमेर ४९ वर्ष थियो।

बैंकिङ क्षेत्रमा अझै लामो समय काम गर्न सक्ने अवस्थामा रहेकी उनले सौन्दर्य सामग्रीको अनलाइन व्यापार सुरु गर्ने निर्णय गरिन्। उनको निर्णयलाई सामान्य करिअर परिवर्तनका रूपमा मात्रै हेर्न मिल्दैन। स्थापित व्यावसायिक पहिचान छाडेर बिल्कुल नयाँ उद्योगमा प्रवेश गर्ने ठूलो जोखिम थियो।

तर नायरले बजारमा सम्भावना देखेकी थिइन्। भारतमा सौन्दर्य सामग्रीको माग बढिरहेको थियो। उपभोक्ताले अन्तर्राष्ट्रिय ब्रान्डका उत्पादन खोजिरहेका थिए। बजारमा नक्कली उत्पादनको जोखिम थियो। उत्पादनबारे पर्याप्त जानकारी नहुँदा ग्राहकलाई सही सामग्री छनोट गर्न कठिनाइ भइरहेको थियो। यही समस्या समाधान गर्न सकिने उनको विश्वास थियो।

उनले सुरु गरेको कम्पनीको नाम राखिन्, न्याका। संस्कृतको ‘नायिका’ शब्दबाट प्रेरित यो नामले आफूलाई प्राथमिकतामा राख्ने, आत्मविश्वासका साथ अघि बढ्ने र आफ्नै पहिचान बनाउने महिलाको भाव बोकेको छ।

बजारमा देखिएको खाली ठाउँ नै व्यावसायिक अवसर

न्याका सुरु गर्नुअघि भारतको सौन्दर्य सामग्री बजारमा धेरै समस्या थिए। ठूला सहरका महँगा पसलमा केही अन्तर्राष्ट्रिय ब्रान्ड उपलब्ध भए पनि साना सहर र मध्यम आय भएका उपभोक्ताका लागि त्यस्ता उत्पादन सहजै उपलब्ध थिएनन्। सौन्दर्य सामग्रीको बजार ठूलो भए पनि यसको बिक्री प्रणाली व्यवस्थित र उपभोक्तामैत्री थिएन।

ग्राहकले आफूलाई चाहिएको सामग्री खोज्न विभिन्न पसल धाउनुपर्ने अवस्था थियो। कतिपय उत्पादनको वास्तविकता र गुणस्तरबारे पर्याप्त जानकारी हुँदैनथ्यो। कुन उत्पादन कुन छालाका लागि उपयुक्त हुन्छ, कुन ब्रान्डको सामग्री कस्तो हुन्छ र त्यसको प्रयोग कसरी गर्ने भन्ने जानकारी पनि सहजै पाइँदैनथ्यो।

नायरले यसलाई बजारको कमजोरी मात्र ठानिनन्। उनले यसलाई नयाँ व्यवसाय निर्माण गर्ने अवसरका रूपमा लिइन्।

त्यतिबेला भारतमा अनलाइन किनमेल विस्तार हुँदै थियो। मोबाइल र इन्टरनेटको पहुँच बढ्दै थियो। युवा पुस्ता डिजिटल माध्यमबाट सामान खरिद गर्न अभ्यस्त हुँदै थियो। तर सौन्दर्य सामग्रीको अनलाइन कारोबारमा उपभोक्ताको विश्वास जित्न कठिन थियो। विशेषगरी छाला र शरीरमा प्रयोग हुने सामग्री भएकाले ग्राहकले नक्कली वा कमसल उत्पादन पाउने जोखिमलाई गम्भीर रूपमा लिन्थे।

नायरले यही विश्वासको समस्यालाई आफ्नो व्यवसायको केन्द्रमा राखिन्। न्याकाले सुरुमा सबै प्रकारका सामग्री बेच्ने सामान्य अनलाइन बजार बन्ने बाटो रोजेन। उसले सौन्दर्य र व्यक्तिगत स्याहारका उत्पादनलाई प्राथमिकता दियो। ग्राहकलाई वास्तविक उत्पादन उपलब्ध गराउने, ब्रान्ड छनोटमा विश्वसनीयता कायम गर्ने र उत्पादनबारे पर्याप्त जानकारी दिने रणनीति अपनायो।

यो निर्णय महत्त्वपूर्ण थियो। किनभने ई-कमर्समा केवल वेबसाइट बनाएर सामान बिक्री गर्नु दीर्घकालीन प्रतिस्पर्धाको आधार बन्न सक्दैनथ्यो। ग्राहकलाई बारम्बार त्यही प्लेटफर्ममा फर्काउने कारण आवश्यक थियो। न्याकाले गुणस्तर, विश्वास, जानकारी र सुविधालाई आफ्नो व्यावसायिक पहिचान बनायो।

सन् २०१२ को सुरुवातमा कम्पनी स्थापना गरेपछि त्यही वर्ष डिसेम्बरमा न्याका डटकम सञ्चालनमा आयो।

प्रारम्भिक चरणमा करिब ३०० प्रमुख ब्रान्डलाई एउटै डिजिटल प्लेटफर्ममा उपलब्ध गराउने लक्ष्य राखिएको थियो। छोटो समयमै कम्पनीले भारतको अनलाइन सौन्दर्य सामग्री बजारमा बलियो उपस्थिति बनाउन थाल्यो।

न्याका सुरु हुँदा धेरै लगानीकर्ता र बजार विश्लेषकलाई सौन्दर्य सामग्री अनलाइनबाट उल्लेख्य रूपमा बिक्री हुन सक्छ भन्ने विश्वास थिएन। उपभोक्ताले यस्तो सामग्री किन्नुअघि प्रत्यक्ष हेर्न र प्रयोग गरेर बुझ्न चाहने उनीहरूको धारणा थियो। अनलाइन कारोबारमा नक्कली उत्पादनको जोखिम पनि उठाइएको थियो।

तर नायरले बजारको भविष्य डिजिटल माध्यममा रहेको विश्वास गरिन्। उनले ग्राहकलाई केवल सामान बिक्री गर्नेभन्दा पनि सौन्दर्य सामग्रीबारे जानकारी दिने र खरिद निर्णयमा सहयोग गर्ने प्रणाली विकास गर्न जोड दिइन्।

यसका लागि कम्पनीले तीनवटा आधारभूत पक्षलाई प्राथमिकता दियो। पहिलो, वास्तविक र गुणस्तरीय उत्पादनको छनोट। दोस्रो, सौन्दर्यसम्बन्धी जानकारी र सामग्रीमार्फत ग्राहकलाई शिक्षित बनाउने काम। तेस्रो, सहज खरिद अनुभव र समयमै सामान पुर्‍याउने व्यवस्था।

यसरी न्याकाले अनलाइन खुद्रा व्यापारलाई केवल बिक्रीको माध्यम नबनाएर उपभोक्तासँग दीर्घकालीन सम्बन्ध बनाउने व्यवसायका रूपमा विकास गर्न थाल्यो।

सामान बेच्नेभन्दा विश्वास जित्ने रणनीति

न्याका स्थापनाको सुरुवाती चरणमा कम्पनीको सबैभन्दा ठूलो चुनौती ग्राहकको विश्वास जित्नु थियो। भारतमा सौन्दर्य सामग्रीको कारोबार नयाँ थिएन। तर अनलाइनबाट त्यस्ता उत्पादन खरिद गर्ने बानी व्यापक रूपमा स्थापित भएको थिएन।

ग्राहकले आफूले अर्डर गरेको सामग्री वास्तविक हो भन्ने सुनिश्चितता खोज्थे। विशेषगरी अन्तर्राष्ट्रिय ब्रान्डका उत्पादनमा नक्कली सामग्रीको जोखिम थियो। त्यसैले न्याकाले उत्पादनको स्रोत, ब्रान्डसँगको सम्बन्ध र वितरण प्रणालीलाई महत्त्व दियो।

कम्पनीले अनियन्त्रित रूपमा सबै प्रकारका सामग्री प्लेटफर्ममा राख्नेभन्दा छनोट गरिएका ब्रान्ड र उत्पादनलाई प्राथमिकता दियो। यसलाई व्यवसायको भाषामा क्युरेसन भनिन्छ। ग्राहकलाई हजारौँ उत्पादनको भीडमा अलमल्याउनुको सट्टा आवश्यकताअनुसार गुणस्तरीय सामग्री उपलब्ध गराउने उद्देश्य यसमा थियो।

न्याका स्थापनाको सुरुवाती रणनीतिलाई तीनवटा अंग्रेजी शब्दले व्याख्या गर्न सकिन्छ। क्युरेसन, कन्टेन्ट र कन्भिनियन्स। अर्थात् उत्पादनको छनोट, जानकारीमूलक सामग्री र सहज खरिद अनुभव।

पहिलो पक्षमा कम्पनीले विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय तथा भारतीय ब्रान्डसँग सम्बन्ध विस्तार गर्‍यो। दोस्रो पक्षमा सौन्दर्य सामग्रीको प्रयोग, छालाको हेरचाह, मेकअप र व्यक्तिगत स्याहारसम्बन्धी जानकारी डिजिटल माध्यमबाट उपलब्ध गराउन थाल्यो। तेस्रो पक्षमा अनलाइन अर्डर, भुक्तानी र डेलिभरीलाई सहज बनाउने काम गर्‍यो।

यसले न्याकालाई सामान्य अनलाइन पसलभन्दा फरक बनायो। ग्राहकले कुनै सामग्री खरिद गर्नुअघि त्यसको विशेषता, प्रयोग विधि र उपयुक्तताबारे जानकारी पाउन थाले। भिडियो ट्युटोरियल, ब्लग र उत्पादन समीक्षाले ग्राहकलाई खरिद निर्णय गर्न सहयोग पुर्‍यायो।

सौन्दर्य सामग्रीको व्यापारमा ग्राहकको अनुभव अत्यन्त महत्त्वपूर्ण हुन्छ। एउटै उत्पादन सबैका लागि उपयुक्त नहुन सक्छ।

छालाको प्रकार, उमेर, मौसम, रुचि र व्यक्तिगत आवश्यकताअनुसार उत्पादनको छनोट फरक हुन्छ। न्याकाले यही व्यवहारलाई बुझेर सामग्री र कारोबारलाई एकअर्कासँग जोड्यो।

कम्पनीले ग्राहकलाई केवल सामान किन्ने व्यक्ति होइन, निरन्तर जानकारी र नयाँ उत्पादन खोज्ने उपभोक्ताका रूपमा बुझ्यो। यसले ग्राहकलाई प्लेटफर्ममा लामो समयसम्म जोडिराख्न मद्दत गर्‍यो।

नायरको अर्को महत्त्वपूर्ण निर्णय थियो, ब्रान्डसँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध विकास गर्नु। अन्तर्राष्ट्रिय तथा स्थापित भारतीय ब्रान्डका उत्पादन उपलब्ध गराएर कम्पनीले आफ्नो विश्वसनीयता बढायो। ग्राहकले विभिन्न पसल धाउनुपर्ने अवस्थाको अन्त्य गर्दै एउटै प्लेटफर्मबाट धेरै ब्रान्डका सामग्री खरिद गर्न सक्ने वातावरण बन्यो।

कम्पनीको विस्तारसँगै उत्पादनको संख्या र ब्रान्डको विविधता पनि बढ्दै गयो। न्याका अब केवल मेकअप सामग्रीमा सीमित रहेन। छालाको हेरचाह, कपालको स्याहार, सुगन्धित सामग्री, व्यक्तिगत स्वच्छता र स्वास्थ्य तथा सौन्दर्यसँग सम्बन्धित विभिन्न उत्पादन यसमा समेटिए।

यसले कम्पनीको बजार विस्तारमा सहयोग पुर्‍यायो। एउटा ग्राहकले मेकअप सामग्री खरिद गर्न प्लेटफर्म प्रयोग गरे पनि पछि छालाको स्याहार, कपालको सामग्री वा सुगन्धित उत्पादनका लागि पनि त्यही प्लेटफर्ममा फर्किन सक्ने अवस्था बन्यो।

न्याका स्थापना गर्दा लगानीकर्ताले उठाएको मुख्य प्रश्न अनलाइनबाट सौन्दर्य सामग्री बिक्री सम्भव छ कि छैन भन्ने थियो। नायरले त्यसको जवाफ केवल प्रचारबाट दिइनन्। उनले ग्राहकको व्यवहार परिवर्तन गर्ने व्यावसायिक प्रणाली विकास गरिन्। यही प्रणाली न्याकाको प्रारम्भिक प्रतिस्पर्धात्मक शक्ति बन्यो।

अनलाइन पसलबाट भौतिक बजारसम्म

डिजिटल माध्यमबाट सुरु भएको न्याकाको व्यवसाय विस्तार हुँदै जाँदा कम्पनीले एउटा महत्त्वपूर्ण व्यावसायिक सत्य बुझ्यो। अनलाइन व्यापारको सफलता केवल वेबसाइटमा सीमित रहँदैन। विशेषगरी सौन्दर्य सामग्रीको बजारमा ग्राहकले उत्पादन प्रत्यक्ष हेर्न, परीक्षण गर्न र विशेषज्ञसँग परामर्श लिन पनि चाहन्छन्।

त्यसैले कम्पनीले अनलाइन र भौतिक बजारलाई जोड्ने रणनीति अपनायो। यसलाई ओम्नीच्यानल व्यवसाय मोडल भनिन्छ। ग्राहकले अनलाइनबाट उत्पादन खोज्न, जानकारी लिन र अर्डर गर्न सक्ने तथा आवश्यक परे भौतिक स्टोरमा पुगेर सामग्री हेर्न र खरिद गर्न सक्ने व्यवस्था यसमा पर्छ।

न्याका अहिले अनलाइन प्लेटफर्मसँगै आफ्ना भौतिक स्टोर विस्तारमा पनि केन्द्रित छ। कम्पनीका स्टोरहरूमा विभिन्न ब्रान्डका सौन्दर्य सामग्री उपलब्ध छन्। ग्राहकले उत्पादन प्रत्यक्ष हेर्न, परीक्षण गर्न र आफ्नो आवश्यकताअनुसार छनोट गर्न सक्छन्।

यो रणनीति विशेषगरी सौन्दर्य सामग्रीको बजारमा प्रभावकारी छ। अनलाइन माध्यमले उत्पादनको पहुँच विस्तार गर्छ भने भौतिक स्टोरले ग्राहकको विश्वास र खरिद अनुभव बलियो बनाउँछ। दुवै माध्यम एकअर्काका प्रतिस्पर्धी नभई परिपूरक बन्न सक्छन्।

कम्पनीको सन् २०२४/२५ को वार्षिक प्रतिवेदनअनुसार आर्थिक वर्षको अन्त्यसम्म न्याकाका २३७ वटा सौन्दर्य स्टोर सञ्चालनमा थिए। ती स्टोर भारतका ७९ सहरमा फैलिएका थिए।

आर्थिक वर्ष २०२४/२५ मा मात्रै कम्पनीले ५० नयाँ स्टोर थपेको थियो। भौतिक स्टोरबाट भएको कारोबारको कुल व्यापारिक मूल्य पनि अघिल्लो वर्षको तुलनामा ३१ प्रतिशत बढेको कम्पनीले जनाएको छ।

यस विस्तारले न्याकाको व्यावसायिक मोडललाई नयाँ स्वरूप दियो। अब कम्पनी केवल अनलाइनबाट सामान बिक्री गर्ने व्यवसाय थिएन।

यसले भौतिक खुद्रा व्यापार, डिजिटल सेवा, उत्पादनको आपूर्ति र ब्रान्ड व्यवस्थापनलाई एउटै व्यावसायिक संरचनामा जोड्दै लग्यो।

भौतिक स्टोर विस्तार गर्नुको अर्को उद्देश्य नयाँ ग्राहकसम्म पुग्नु पनि थियो। भारतका ठूला सहरमा मात्रै नभई मध्यम तथा साना सहरमा समेत सौन्दर्य सामग्रीको माग बढ्दै गएको थियो। अनलाइन पहुँच विस्तार भए पनि धेरै ग्राहकका लागि भौतिक स्टोर अझै महत्त्वपूर्ण खरिद केन्द्र हुन्।

न्याका यी दुवै बजारलाई समेटेर अघि बढ्यो। डिजिटल माध्यमबाट ग्राहकको पहुँच बढाउने र भौतिक स्टोरबाट ब्रान्डको उपस्थिति बलियो बनाउने रणनीतिले कम्पनीलाई प्रतिस्पर्धी बजारमा फरक पहिचान दिन सहयोग पुर्‍यायो।

आफ्नै ब्रान्ड निर्माण गर्ने रणनीति

न्याका विस्तार हुँदै जाँदा फाल्गुनी नायरले अर्को महत्त्वपूर्ण व्यावसायिक निर्णय गरिन्। अरू कम्पनीका उत्पादन बिक्री गर्ने प्लेटफर्ममा मात्र सीमित नरहेर आफ्नै ब्रान्डका सामग्री उत्पादन तथा बिक्री गर्ने रणनीति अपनाइयो।

यसले कम्पनीलाई खुद्रा व्यापारबाट उत्पादन ब्रान्ड निर्माणको क्षेत्रमा समेत प्रवेश गरायो।

न्याका कस्मेटिक्स, न्याका नेचुरल्स, के बाइ क्याट्रिना, डट एन्ड की, अर्थ रिदमलगायत ब्रान्ड कम्पनीको उत्पादन पोर्टफोलियोमा समेटिएका छन्। यी ब्रान्डमार्फत कम्पनीले बजारमा आफ्नै उत्पादनको पहिचान स्थापित गर्ने प्रयास गरेको छ।

अरू ब्रान्डका उत्पादन बिक्री गर्दा कम्पनीले वितरण र खुद्रा कारोबारबाट आम्दानी गर्छ। तर आफ्नै ब्रान्ड हुँदा उत्पादनको अवधारणा, बजार रणनीति, मूल्य निर्धारण र ग्राहकसँगको सम्बन्धमा थप नियन्त्रण प्राप्त हुन्छ। सफल आफ्नै ब्रान्डले कम्पनीको व्यावसायिक आम्दानी र नाफामा समेत महत्त्वपूर्ण योगदान दिन सक्छ।

न्याका कस्मेटिक्सले मेकअप सामग्रीको बजारमा आफ्नो उपस्थिति विस्तार गरेको छ। डट एन्ड कीले छालाको स्याहारसम्बन्धी उत्पादनमा ध्यान दिएको छ। के बाइ क्याट्रिना बलिउड अभिनेत्री क्याट्रिना कैफसँगको सहकार्यमा विकास गरिएको ब्रान्ड हो।

यी उत्पादनले कम्पनीलाई केवल विदेशी ब्रान्डको वितरक वा विक्रेताका रूपमा सीमित रहन दिएनन्। कम्पनी आफैँ पनि सौन्दर्य सामग्रीको ब्रान्ड निर्माण र बजार विस्तारमा सक्रिय भयो।

आर्थिक वर्ष २०२४/२५ मा न्याकाका आफ्नै सौन्दर्य ब्रान्डहरूको कुल व्यापारिक मूल्य ५५ प्रतिशतले बढेर १ हजार ६९५ करोड भारतीय रुपैयाँ पुगेको थियो। यो कम्पनीको सौन्दर्य व्यवसायको कुल व्यापारिक मूल्यको १४.४ प्रतिशत थियो। अघिल्लो आर्थिक वर्षमा यसको हिस्सा १२.१ प्रतिशत थियो।

यसले कम्पनीको आफ्नै उत्पादन ब्रान्ड विस्तारको रणनीति प्रभावकारी बन्दै गएको देखाउँछ। तर यस क्षेत्रमा प्रतिस्पर्धा पनि उत्तिकै छ। नयाँ ब्रान्डलाई बजारमा स्थापित गर्न गुणस्तर, मूल्य, उपभोक्ताको विश्वास र निरन्तर नवप्रवर्तन आवश्यक हुन्छ।

नायरले यही कारण न्याकालाई बहुब्रान्ड प्लेटफर्मका रूपमा मात्र नभई आफ्नै उत्पादन पोर्टफोलियो भएको उपभोक्ता व्यवसायका रूपमा विकास गर्न खोजेकी छन्।

सौन्दर्यबाट फेसन बजारसम्मको विस्तार

सौन्दर्य सामग्रीको बजारमा बलियो उपस्थिति बनाइसकेपछि न्याकाले आफ्नो व्यवसायलाई अर्को क्षेत्रमा विस्तार गर्ने निर्णय गर्‍यो। कम्पनीले फेसन बजारमा प्रवेश गर्दै न्याका फेसन सञ्चालनमा ल्यायो। यससँगै पुरुष उपभोक्तालाई लक्षित न्याका म्यान र खुद्रा विक्रेतालाई लक्षित सुपरस्टोर बाइ न्याकाजस्ता व्यवसाय पनि विस्तार गरिए।

फेसन व्यवसायमा प्रवेश गर्नुको उद्देश्य कम्पनीको ग्राहक आधारलाई फराकिलो बनाउनु थियो। सौन्दर्य सामग्री खरिद गर्ने ग्राहकको जीवनशैलीसँग जोडिएका अन्य उत्पादन पनि एउटै डिजिटल प्लेटफर्ममा उपलब्ध गराउने रणनीति यसमा देखिन्छ।

न्याका फेसनमार्फत महिला तथा पुरुषका पहिरन, जुत्ता, झोला, गहना र अन्य जीवनशैलीसम्बन्धी सामग्री उपलब्ध गराइन्छ।

कम्पनीले भारतीय तथा अन्तर्राष्ट्रिय ब्रान्डलाई प्लेटफर्ममा जोड्दै फेसन बजारमा आफ्नो स्थान बनाउन खोजेको छ।

तर सौन्दर्य सामग्री र फेसनको व्यवसाय एउटै प्रकृतिको हुँदैन। सौन्दर्य सामग्रीमा ब्रान्डप्रतिको विश्वास र उत्पादनको गुणस्तर महत्त्वपूर्ण हुन्छ भने फेसनमा डिजाइन, आकार, मूल्य, रुचि र मौसमी मागको प्रभाव बढी हुन्छ। त्यसैले फेसन बजारमा प्रवेशसँगै कम्पनीले नयाँ प्रकारको प्रतिस्पर्धा पनि सामना गर्नुपर्‍यो।

यस क्षेत्रमा माइन्ट्रा, अमेजन, फ्लिपकार्ट र अन्य स्थापित अनलाइन बजारसँग प्रतिस्पर्धा गर्नुपर्ने अवस्था थियो। त्यसमाथि भारतका ठूला खुद्रा व्यवसायी पनि डिजिटल फेसन बजारमा सक्रिय थिए।

न्याका फेसनले आफूलाई सामान्य अनलाइन बजारभन्दा फरक देखाउन प्रिमियम र छनोट गरिएका ब्रान्डमा जोड दियो। उपभोक्तालाई धेरै विकल्प दिनुभन्दा पनि गुणस्तरीय र आकर्षक उत्पादनको छनोट उपलब्ध गराउने रणनीति अपनाइयो।

कम्पनीले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा समेत आफ्नो व्यवसाय विस्तार गर्न थालेको छ। मध्यपूर्वमा न्यासा ब्रान्डमार्फत प्रवेश गर्नु त्यसैको उदाहरण हो। दुबईस्थित अपेरल ग्रुपसँगको संयुक्त उद्यममार्फत कम्पनीले सन् २०२४ मा मध्यपूर्वको बजारमा प्रवेश गरेको थियो। यसले न्याकाको व्यावसायिक महत्वाकाङ्क्षा भारतीय बजारमा मात्रै सीमित नरहेको देखाउँछ।

साना खुद्रा विक्रेतासम्म पुग्ने अर्को व्यवसाय

न्याका विस्तारको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष सुपरस्टोर बाइ न्याका हो। यो व्यवसायले कम्पनीलाई सामान्य उपभोक्ताबाट खुद्रा विक्रेता र साना पसलसम्म पुर्‍याएको छ।

भारतको सौन्दर्य तथा व्यक्तिगत स्याहार सामग्रीको बजारमा ठूला ब्रान्डसँगै हजारौँ साना खुद्रा पसलको भूमिका छ। ती पसलले स्थानीय ग्राहकलाई सामग्री उपलब्ध गराउँदै आएका छन्। तर उनीहरूलाई विभिन्न ब्रान्डबाट सामान खरिद गर्ने, आपूर्ति व्यवस्थापन गर्ने र नयाँ उत्पादनबारे जानकारी प्राप्त गर्ने काममा कठिनाइ थियो।

न्याकाले यही समस्या पहिचान गरेर सन् २०२१ को सेप्टेम्बरमा सुपरस्टोर बाइ न्याका सुरु गर्‍यो। यसले साना खुद्रा विक्रेतालाई डिजिटल माध्यमबाट विभिन्न ब्रान्डका सामग्री खरिद गर्ने सुविधा दिन्छ।

यसको अर्थ कम्पनीले आफ्नो व्यवसायलाई उपभोक्तासँग प्रत्यक्ष जोडिएको खुद्रा कारोबारमा मात्रै सीमित राखेको छैन। उसले अन्य व्यवसायलाई समेत सामग्री उपलब्ध गराउने आपूर्ति सञ्जाल विकास गरेको छ।

आर्थिक वर्ष २०२४/२५ मा सुपरस्टोर बाइ न्याकाको कुल व्यापारिक मूल्य ९४१ करोड भारतीय रुपैयाँ पुगेको कम्पनीको वार्षिक प्रतिवेदनमा उल्लेख छ। त्यस अवधिसम्म प्लेटफर्ममा कारोबार गर्ने खुद्रा विक्रेताको संख्या २ लाख ७६ हजार पुगेको थियो। कम्पनीका अनुसार कारोबार गर्ने खुद्रा विक्रेताको संख्या दुई वर्षको अवधिमा १५ गुणाले बढेको थियो।

यो विस्तारले न्याकालाई भारतीय सौन्दर्य बजारको आपूर्ति प्रणालीमा थप प्रभावशाली बनाउने सम्भावना देखाएको छ। कम्पनीले एकातिर उपभोक्तालाई सामग्री बिक्री गरिरहेको छ भने अर्कोतिर साना पसललाई पनि आपूर्ति तथा वितरण सेवामार्फत जोडिरहेको छ।

व्यवसायको यो संरचनाले न्याकाको आम्दानीका स्रोत विविध बनाएको छ। कम्पनीको दीर्घकालीन विस्तारका लागि यो महत्त्वपूर्ण पक्ष हो।

सेयर बजारमा प्रवेश र ऐतिहासिक उपलब्धि

न्याका स्थापनाको करिब नौ वर्षपछि फाल्गुनी नायरले आफ्नो कम्पनीलाई भारतको सेयर बजारमा प्रवेश गराउने निर्णय गरिन्। सन् २०२१ मा कम्पनीले प्रारम्भिक सार्वजनिक निष्कासन अर्थात् आईपीओ जारी गर्‍यो।

नोभेम्बर २०२१ मा न्याकाको आईपीओ सार्वजनिक भयो। कम्पनीले करिब ५ हजार ३५२ करोड भारतीय रुपैयाँ बराबरको आईपीओ जारी गरेको थियो। यसको निष्कासन मूल्य प्रतिकित्ता १ हजार १२५ भारतीय रुपैयाँ तोकिएको थियो।

आईपीओमा लगानीकर्ताको आकर्षण निकै उच्च रह्यो। कम्पनीको सार्वजनिक निष्कासन ८१ गुणाभन्दा बढी आवेदनसहित ओभरसब्सक्राइब भयो। नोभेम्बर १०, २०२१ मा कम्पनीको सेयर बजारमा कारोबार सुरु हुँदा सेयर मूल्य निष्कासन मूल्यभन्दा उल्लेख्य रूपमा माथि पुगेको थियो।

यसले न्याका र फाल्गुनी नायरलाई भारतको व्यावसायिक क्षेत्रमा नयाँ चर्चाको विषय बनायो। कम्पनीलाई सार्वजनिक बजारमा प्रवेश गराउँदा नायर आफैँ पनि भारतका सबैभन्दा चर्चित स्वनिर्मित महिला उद्यमीमध्ये एक बनिन्।

यसको विशेष पक्ष के थियो भने नायर आफैँ लामो समयसम्म लगानी बैंकिङ क्षेत्रमा काम गरेकी थिइन्। अरू कम्पनीलाई आईपीओ जारी गर्न सघाउने उनको अनुभव थियो।

अन्ततः उनले आफ्नै कम्पनीलाई पनि त्यही प्रक्रियाबाट सार्वजनिक बजारमा पुर्‍याइन्।

नायरका लागि यो केवल पुँजी जुटाउने माध्यम थिएन।

कम्पनीको व्यावसायिक मोडललाई सार्वजनिक बजारमा परीक्षण गर्ने र आगामी विस्तारका लागि थप वित्तीय आधार तयार गर्ने अवसर पनि थियो।

न्याकाको मातृ कम्पनी एफएसएन ई-कमर्स भेन्चर्स लिमिटेड हो। कम्पनीको नाममा रहेको एफएसएन नायरको नामसँग सम्बन्धित छ। सार्वजनिक कम्पनी बनेपछि न्याकाले आफ्नो वित्तीय अवस्था, व्यवस्थापन, व्यावसायिक रणनीति र लगानीसम्बन्धी विवरण नियमित रूपमा सार्वजनिक गर्नुपर्ने व्यवस्था पनि पूरा गर्नुपर्छ।

नायरले कम्पनी स्थापना गर्दा ठूलो संस्थागत पुँजीमा निर्भर हुनुभन्दा व्यवसायको विस्तारसँगै पुँजी परिचालन गर्ने बाटो रोजेकी थिइन्। सार्वजनिक बजारमा प्रवेश गर्दा कम्पनीको मूल्याङ्कन र भविष्यको सम्भावनाले लगानीकर्ताको ध्यान खिच्यो।

यसले भारतीय स्टार्टअप क्षेत्रमा अर्को सन्देश पनि दियो। प्रविधि कम्पनीको सफलता केवल तीव्र विस्तार वा ठूलो लगानीमा निर्भर हुँदैन। उपभोक्ताको वास्तविक आवश्यकता पूरा गर्ने, आम्दानीको स्रोत विकास गर्ने र दीर्घकालीन रूपमा व्यवसाय टिकाउने क्षमता पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

एक अर्ब डलरभन्दा माथिको कारोबार

न्याका अहिले आफ्नो सुरुवाती अवस्थाभन्दा धेरै ठूलो व्यावसायिक संरचनामा पुगेको छ। कम्पनीको विस्तार, ग्राहकको संख्या, ब्रान्डको विविधता र वित्तीय कारोबारले यसको व्यावसायिक आकार देखाउँछन्।

कम्पनीको आर्थिक वर्ष २०२४/२५ को एकीकृत वार्षिक प्रतिवेदनअनुसार कुल आम्दानी ७ हजार ९५० करोड भारतीय रुपैयाँ पुगेको थियो। अघिल्लो आर्थिक वर्षको तुलनामा यो २४ प्रतिशतको वृद्धि थियो। कम्पनीको कुल व्यापारिक मूल्य अर्थात् ग्रस मर्चेन्डाइज भ्यालु (जीएमभी) १५ हजार ६०४ करोड भारतीय रुपैयाँ पुगेको थियो। यो अघिल्लो वर्षको तुलनामा २५ प्रतिशत बढी हो।

कम्पनीको सञ्चालन नाफा अर्थात् एबिट्डा ४७४ करोड भारतीय रुपैयाँ पुगेको थियो। खुद नाफा ७२ करोड भारतीय रुपैयाँ थियो। अघिल्लो आर्थिक वर्षको तुलनामा खुद नाफामा ८१ प्रतिशत वृद्धि भएको कम्पनीले जनाएको छ।

सौन्दर्य व्यवसाय न्याकाको सबैभन्दा बलियो क्षेत्रका रूपमा स्थापित छ। आर्थिक वर्ष २०२४/२५ मा यस व्यवसायको कुल व्यापारिक मूल्य ११ हजार ७७५ करोड भारतीय रुपैयाँ पुगेको थियो। अघिल्लो वर्षको तुलनामा ३० प्रतिशत वृद्धि भएको थियो।

यस अवधिमा कम्पनीले सौन्दर्य तथा व्यक्तिगत स्याहार सामग्रीका ४ हजार २०० भन्दा बढी ब्रान्ड उपलब्ध गराएको थियो। भौतिक स्टोरको विस्तारले पनि यस व्यवसायलाई थप बलियो बनाएको थियो।

फेसन व्यवसायको कुल व्यापारिक मूल्य पनि ३ हजार ८०४ करोड भारतीय रुपैयाँ पुगेको थियो। अघिल्लो वर्षको तुलनामा १२ प्रतिशत वृद्धि भएको थियो। तर फेसन व्यवसायमा नाफाको दबाब कायम थियो। कम्पनीले सञ्चालन दक्षता बढाएर घाटा घटाउने रणनीति अघि सारेको थियो।

यी तथ्यले न्याकाको विस्तार केवल बिक्रीको परिमाणमा सीमित नरहेको देखाउँछन्। कम्पनीले नाफा, सञ्चालन लागत र पुँजीको प्रभावकारी प्रयोगमा पनि ध्यान दिन थालेको छ।

कम्पनीको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष ग्राहक आधार हो। न्याकाको आधिकारिक विवरणअनुसार यसले ५२ करोड होइन, ५ करोड २० लाखभन्दा बढी ग्राहकसम्म आफ्नो पहुँच विस्तार गरेको छ। कम्पनीको प्लेटफर्ममा ४ हजारभन्दा बढी ब्रान्ड उपलब्ध छन् र भारतका विभिन्न सहरमा भौतिक स्टोर सञ्चालनमा छन्।

यसरी एउटा अनलाइन सौन्दर्य सामग्री पसलबाट सुरु भएको कम्पनी अहिले सौन्दर्य, फेसन, व्यक्तिगत स्याहार, आफ्नै ब्रान्ड, थोक वितरण र अन्तर्राष्ट्रिय कारोबार समेट्ने व्यावसायिक समूहमा विकसित भएको छ।

प्रतिस्पर्धा र नयाँ चुनौती

न्याका सफलताको कथा भए पनि कम्पनीको व्यावसायिक यात्रा चुनौतीरहित छैन। बजारमा प्रारम्भिक अग्रता हासिल गर्नु र त्यसलाई लामो समयसम्म कायम राख्नु फरक कुरा हुन्।

भारतको सौन्दर्य सामग्री बजारमा अहिले प्रतिस्पर्धा तीव्र हुँदै गएको छ। रिलायन्स रिटेलको टिरा, माइन्ट्रा, अमेजन, फ्लिपकार्ट तथा अन्य अनलाइन प्लेटफर्मले सौन्दर्य सामग्रीको बिक्री विस्तार गरिरहेका छन्। ब्लिन्किट र जेप्टोजस्ता क्विक कमर्स कम्पनीले समेत केही सौन्दर्य सामग्री छिटो डेलिभरी गर्ने सेवा विस्तार गरेका छन्।

यसले न्याकाको परम्परागत प्रतिस्पर्धात्मक लाभमा चुनौती थपेको छ। कुनै समय अन्तर्राष्ट्रिय ब्रान्डको ठूलो छनोट र अनलाइन उपलब्धताका कारण न्याका ग्राहकको पहिलो रोजाइ बन्न सफल भएको थियो। अहिले तीमध्ये धेरै ब्रान्ड अन्य प्लेटफर्ममा समेत उपलब्ध हुन थालेका छन्।

ग्राहकले मूल्य, डेलिभरीको समय, छुट र सुविधाका आधारमा विभिन्न प्लेटफर्म तुलना गर्न सक्छन्। त्यसैले न्याकाले आफ्नो ग्राहक आधार जोगाउन निरन्तर नयाँ रणनीति अपनाउनुपर्ने अवस्था छ।

कम्पनीका लागि फेसन व्यवसाय अर्को चुनौतीपूर्ण क्षेत्र हो। सौन्दर्य सामग्रीको बजारमा बनाएको पहिचानलाई फेसनमा पनि दोहोर्‍याउन सजिलो छैन। फेसनमा ग्राहकको रुचि छिटो परिवर्तन हुन्छ। उत्पादनको आकार र डिजाइनअनुसार फिर्ता तथा साटफेरको समस्या पनि बढी हुन्छ। यसले सञ्चालन लागत बढाउन सक्छ।

न्याकाले फेसन व्यवसायमा प्रिमियम ब्रान्ड, छनोट गरिएका उत्पादन र अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारीलाई प्राथमिकता दिएको छ। पछिल्लो समय कम्पनीले यस क्षेत्रमा नाफा सुधार गर्न लागत नियन्त्रण र सञ्चालन दक्षता बढाउने काम गरिरहेको छ।

अर्को चुनौती आफ्नै ब्रान्डको विस्तारसँग सम्बन्धित छ। न्याका आफैँ उत्पादन ब्रान्डको मालिक र अन्य ब्रान्डको विक्रेता दुवै हो। यस्तो अवस्थामा बजारमा आफ्नै ब्रान्डलाई प्राथमिकता दिँदा अन्य ब्रान्डसँगको सम्बन्ध र उपभोक्ताको छनोट स्वतन्त्रता कायम राख्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

कम्पनीले आफ्नो विस्तारसँगै आपूर्ति शृङ्खला, भण्डारण, ढुवानी, ग्राहक सेवा र प्रविधिमा पनि निरन्तर लगानी गर्नुपर्छ। डिजिटल बजारमा ग्राहकको अपेक्षा तीव्र गतिमा परिवर्तन भइरहेको छ। समयमै उत्पादन पुर्‍याउन नसक्ने वा ग्राहकको गुनासो सम्बोधन गर्न नसक्ने कम्पनीले बजार हिस्सा गुमाउन सक्छ।

यसर्थ न्याकाको आगामी सफलता केवल नयाँ ब्रान्ड थप्ने वा स्टोर विस्तार गर्ने कुरामा निर्भर रहने छैन। कम्पनीले ग्राहकको विश्वास, उत्पादनको गुणस्तर, मूल्य प्रतिस्पर्धा र नाफाको सन्तुलन कायम गर्नुपर्नेछ।

पछिल्लो उपलब्धि : नाफा र बजार विस्तारमा नयाँ गति

न्याकाको पछिल्लो वित्तीय प्रदर्शनले कम्पनीको विस्तारसँगै नाफा बढाउने रणनीतिले पनि गति लिएको देखाउँछ। सन् २०२६ नोभेम्बर ४ मा सार्वजनिक गरिएको आर्थिक वर्ष २०२६/२७ को दोस्रो त्रैमासिक वित्तीय विवरणअनुसार कम्पनीको सञ्चालन आम्दानी अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको तुलनामा २८ प्रतिशतले बढेर ३ हजार ६ करोड भारतीय रुपैयाँ पुगेको छ।

त्यस्तै, कुल व्यापारिक मूल्य ३० प्रतिशतले बढेर ६ हजार १५१ करोड भारतीय रुपैयाँ पुगेको छ। कम्पनीको एबिट्डा ६५ प्रतिशतले बढेर २६३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ भने खुद नाफा २०७ प्रतिशतले बढेर १०१ करोड भारतीय रुपैयाँ पुगेको छ।

यो प्रदर्शनले कम्पनीको व्यवसाय विस्तार र नाफाको क्षमतामा सुधार भइरहेको संकेत गर्छ। विशेषगरी सौन्दर्य सामग्रीको बिक्रीमा आएको वृद्धि र फेसन व्यवसायको सञ्चालन सुधारले समग्र वित्तीय प्रदर्शनमा योगदान पुर्‍याएको छ।

कम्पनीले फेसन व्यवसायमा समेत नाफाको अवस्था सुधार गरेको छ। रोयटर्सका अनुसार आर्थिक वर्ष २०२६/२७ को दोस्रो त्रैमासिकमा फेसन व्यवसायको एबिट्डा अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको घाटाबाट सुधारिएर नाफामा पुगेको छ।

कम्पनीले प्रिमियम ब्रान्डसँगको साझेदारी, कृत्रिम बौद्धिकतामा आधारित ग्राहक लक्षित बजार रणनीति र सञ्चालन लागत नियन्त्रणलाई प्राथमिकता दिएको छ।

त्यसैगरी कम्पनीले आफ्नो सौन्दर्य स्टोर सञ्जाललाई आगामी वर्षमा अझ विस्तार गर्ने योजना बनाएको छ। नोभेम्बर २०२६ सम्म कम्पनीका सौन्दर्य स्टोरको संख्या ३३८ पुगेको छ। आगामी केही वर्षमा यसलाई करिब ६०० पुर्‍याउने लक्ष्य राखिएको रोयटर्सले जनाएको छ।

न्याकाले व्यावसायिक विस्तारसँगै नयाँ ब्रान्डमा लगानी गर्ने रणनीति पनि अघि बढाएको छ। नोभेम्बर २०२६ मा कम्पनीले भारतीय व्यावसायिक मेकअप ब्रान्ड सिम्प्ली नाममा बहुमत स्वामित्व खरिद गर्ने निर्णय सार्वजनिक गरेको थियो। यसले सौन्दर्य सामग्रीको आफ्नै ब्रान्ड पोर्टफोलियो विस्तार गर्ने कम्पनीको रणनीति देखाउँछ।

उमेर होइन, अवसर पहिचान गर्ने क्षमता

फाल्गुनी नायरको सफलताको कथालाई केवल एक महिलाले व्यवसायमा हासिल गरेको उपलब्धिका रूपमा मात्रै हेर्नु पर्याप्त हुँदैन। यो स्थापित करिअरबाट बाहिरिएर नयाँ बजारमा प्रवेश गर्ने, उपभोक्ताको आवश्यकता पहिचान गर्ने र त्यसलाई दीर्घकालीन व्यवसायमा रूपान्तरण गर्ने क्षमताको उदाहरण हो।

उनले व्यवसाय सुरु गर्दा प्रविधि क्षेत्रमा युवाको वर्चस्व थियो। स्टार्टअपको चर्चा हुँदा प्रायः २० देखि ३० वर्ष उमेर समूहका संस्थापकलाई अगाडि राखिन्थ्यो। यस्तो अवस्थामा ४९ वर्षको उमेरमा नयाँ व्यवसाय सुरु गर्नु आफैँमा चुनौतीपूर्ण निर्णय थियो।

तर नायरसँग एउटा महत्त्वपूर्ण पुँजी थियो, अनुभव। उनलाई वित्तीय बजारको ज्ञान थियो। कम्पनीको पुँजी परिचालन कसरी हुन्छ भन्ने थाहा थियो। लगानीकर्ताको सोच, बजारको प्रतिस्पर्धा र संस्थागत व्यवस्थापनबारे उनको बुझाइ बलियो थियो। उनले यही अनुभवलाई नयाँ उद्योगमा प्रयोग गरिन्।

उनको यात्राबाट देखिने अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष बजारको समस्या पहिचान गर्ने क्षमता हो। उनले नयाँ उत्पादन आविष्कार गरेकी थिइनन्। भारतमा सौन्दर्य सामग्रीको बजार पहिलेदेखि नै थियो। तर त्यस बजारमा उपभोक्ताले भोगिरहेको समस्या पहिचान गरेर नयाँ वितरण र बिक्री प्रणाली विकास गरिन्।

यहीँ उनको व्यावसायिक सोचको विशेषता देखिन्छ। धेरै व्यवसायीले बजारमा नयाँ उत्पादन ल्याएर प्रतिस्पर्धा गर्छन्। नायरले भने बजारमा उपलब्ध उत्पादनलाई ग्राहकसम्म पुर्‍याउने तरिका परिवर्तन गरिन्। उत्पादनको छनोट, जानकारी, विश्वसनीयता र सहज खरिद अनुभवलाई एउटै प्रणालीमा जोडिन्।

उनको अर्को उपलब्धि महिला उद्यमशीलताको क्षेत्रमा पनि महत्त्वपूर्ण छ। भारतमा महिलाले नेतृत्व गरेका व्यवसायले ठूला बजारमा प्रतिस्पर्धा गर्न सक्छन् भन्ने उदाहरण न्याकाले प्रस्तुत गरेको छ। महिला उपभोक्तालाई लक्षित गरेर सुरु गरिएको व्यवसायले लाखौँ ग्राहकलाई सेवा दिँदै हजारौँ ब्रान्डसँग कारोबार गर्ने स्तर हासिल गरेको छ।

नायरलाई सन् २०२१ मा अर्न्स्ट एन्ड यङको ‘इन्टरप्रेनर अफ द इयर’ सम्मान प्रदान गरिएको थियो। यसअघि सन् २०१९ मा पनि उनले स्टार्टअप विधामा यही संस्थाको सम्मान प्राप्त गरेकी थिइन्। विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय व्यावसायिक सूचीमा समेत उनको नाम समेटिएको छ।

नेपालका उद्यमीका लागि पनि एउटा पाठ

फाल्गुनी नायरको व्यावसायिक यात्राले नेपालका उद्यमीलाई पनि केही महत्त्वपूर्ण सन्देश दिन्छ। पहिलो, व्यवसाय सुरु गर्न सधैँ नयाँ उत्पादन आविष्कार गर्नुपर्दैन। बजारमा पहिलेदेखि रहेको समस्याको समाधान पनि ठूलो व्यावसायिक अवसर बन्न सक्छ।

नेपालमा सौन्दर्य सामग्री, फेसन, व्यक्तिगत स्याहार र जीवनशैलीसम्बन्धी उत्पादनको बजार विस्तार हुँदै गएको छ। तर गुणस्तरीय उत्पादनको पहुँच, वास्तविक सामग्रीको सुनिश्चितता, उपभोक्तालाई सही जानकारी र व्यवस्थित वितरण प्रणालीमा अझै सुधारको आवश्यकता छ।

यस्तो अवस्थामा न्याकाको व्यावसायिक मोडल अध्ययन गर्न सकिन्छ। कम्पनीले केवल अनलाइन पसल खोलेर सफलता हासिल गरेको होइन। उसले उत्पादनको छनोट, ब्रान्डसँगको सम्बन्ध, ग्राहकलाई जानकारी दिने प्रणाली, भौतिक स्टोर र आफ्नै उत्पादन ब्रान्डलाई एकीकृत गरेको छ।

दोस्रो, ग्राहकको विश्वास नै दीर्घकालीन व्यवसायको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण आधार हो। छोटो समयका लागि छुट र प्रचारबाट ग्राहक आकर्षित गर्न सकिएला। तर गुणस्तरीय उत्पादन, विश्वसनीय सेवा र सहज खरिद अनुभव दिन नसके ग्राहक टिकाउन सकिँदैन।

तेस्रो, व्यवसाय विस्तार गर्दा आम्दानी र नाफाबीच सन्तुलन कायम गर्नुपर्छ। ठूलो कारोबार देखिनु मात्रै व्यवसायको सफलता होइन। सञ्चालन लागत नियन्त्रण, पुँजीको प्रभावकारी प्रयोग र दीर्घकालीन नाफा पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

चौथो, व्यवसाय सुरु गर्न उमेरले छेक्दैन। नायरले आफ्नो स्थापित करिअरको उत्कर्षमा नयाँ बाटो रोजिन्। उनको उदाहरणले अनुभवलाई नयाँ व्यवसायको आधार बनाउन सकिने देखाएको छ।

नेपालमा पनि लामो समय बैंकिङ, व्यवस्थापन, सरकारी सेवा वा निजी क्षेत्रमा काम गरेका अनुभवी व्यक्तिले आफ्नो ज्ञान र अनुभवलाई उद्यमशीलतामा रूपान्तरण गर्न सक्छन्।

तर त्यसका लागि बजार अध्ययन, जोखिम मूल्याङ्कन र व्यावसायिक योजना आवश्यक हुन्छ।

फाल्गुनी नायरको कथा यही सन्देशमा केन्द्रित छ। सुरक्षित जागिर छाड्नु मात्रै उनको सफलताको कारण थिएन। बजारको आवश्यकता पहिचान गर्ने, त्यसलाई सम्बोधन गर्ने र ग्राहकको विश्वास जित्ने प्रणाली निर्माण गर्ने क्षमताले उनलाई सफल बनाएको हो।

मुम्बईबाट सुरु भएको एउटा अनलाइन सौन्दर्य सामग्री पसल आज भारतको ठूलो सौन्दर्य तथा जीवनशैली व्यवसायमध्ये एक बनेको छ। यसको पछाडि प्रविधि, बजारको अध्ययन, उपभोक्ताको व्यवहार, ब्रान्ड व्यवस्थापन र व्यावसायिक जोखिम उठाउने साहस जोडिएको छ।

नायरले ५० वर्षको उमेर आसपास सुरु गरेको व्यवसायले एउटा स्पष्ट सन्देश दिएको छ। उद्यमशीलताको अवसर कुनै निश्चित उमेर, पेसा वा पृष्ठभूमिमा सीमित हुँदैन। बजार बुझ्ने दृष्टि, अवसर पहिचान गर्ने क्षमता र त्यसलाई व्यवसायमा रूपान्तरण गर्ने दृढताले नयाँ व्यावसायिक यात्रा सुरु गर्न सकिन्छ।

सुरक्षित करिअर छाडेर सौन्दर्य सामग्रीको अनलाइन व्यापार सुरु गरेकी फाल्गुनी नायरले न्याकामार्फत भारतको खुद्रा व्यापारमा नयाँ प्रतिस्पर्धा सिर्जना गरेकी छन्।

उनको यात्रा एउटा कम्पनीको विस्तार मात्रै होइन, अनुभवलाई उद्यमशीलतामा बदल्ने र स्थानीय बजारको सम्भावनालाई ठूलो व्यावसायिक अवसरमा रूपान्तरण गर्ने उदाहरणका रूपमा स्थापित भएको छ।