एजेन्सी । मध्यपूर्वको युद्ध अब केवल इरान, अमेरिका र इजरायलको सैन्य टकरावमा सीमित छैन। यसको प्रत्यक्ष असर विश्व ऊर्जा बजारमा देखिन थालेको छ। विश्वकै सबैभन्दा ठूलो तेल उत्पादक कम्पनी साउदी अरामकोले फेब्रुअरीदेखि सुरु भएको युद्धपछि विश्व बजारले २.६ अर्ब ब्यारलभन्दा बढी तेल गुमाइसकेको जनाएको छ।

कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) अमिन नासेरका अनुसार तेलको आपूर्ति वैकल्पिक मार्गबाट केही हदसम्म निरन्तर राखिए पनि विश्वव्यापी भण्डार तीव्र गतिमा रित्तिँदै गएको छ।

नासेरका अनुसार अहिले नै हर्मुज जलडमरूमध्य पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा फर्किए पनि विश्व बजारमा घटेको तेलको भण्डार पूर्ति गर्न दैनिक औसत २१ लाख ब्यारलका दरले करिब १८ महिना लाग्नेछ। उनका अनुसार अहिलेको अवस्था केवल आपूर्ति अवरोधको विषय मात्र होइन, विश्व ऊर्जा सुरक्षामाथिको गम्भीर चुनौती पनि हो।

हर्मुज जलडमरूमध्यको अवरोधले विश्व आपूर्ति प्रणालीमा दबाब

हर्मुज जलडमरूमध्य विश्व ऊर्जा आपूर्तिको सबैभन्दा संवेदनशील समुद्री मार्ग मानिन्छ। सामान्य अवस्थामा विश्वको करिब पाँचौं हिस्सा कच्चा तेल यही मार्ग हुँदै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पुग्ने गर्छ। युद्ध सुरु भएपछि यो मार्ग बारम्बार अवरुद्ध हुँदा तेल ढुवानीमा ठूलो असर परेको छ।

साउदी अरब, संयुक्त अरब इमिरेट्स, इराक, कुवेत र इरानबाट हुने तेल निर्यात अहिले पनि युद्धअघिको अवस्थाभन्दा करिब ४० प्रतिशत कम रहेको अन्तर्राष्ट्रिय तथ्यांकले देखाएको छ। केही निर्यात पूर्व-पश्चिम पाइपलाइन तथा अन्य समुद्री मार्गबाट मोडिए पनि त्यसले हर्मुजको क्षति पूर्ण रूपमा पूर्ति गर्न सकेको छैन। उता लालसागर र बाब-अल-मन्देब क्षेत्रमा बढेका आक्रमणले ढुवानी जोखिम झन् बढाएको छ।

ऊर्जा विश्लेषकहरूका अनुसार विश्व बजारमा अहिले तेलको भण्डार नै मुख्य सुरक्षा कवच बनेको छ। तर लगातार भण्डारबाट आपूर्ति गरिँदा ती भण्डार पनि तीव्र गतिमा घटिरहेका छन्। यही कारण भविष्यमा कुनै नयाँ आपूर्ति अवरोध आए त्यसलाई धान्ने क्षमता कमजोर बन्दै गएको चेतावनी दिइएको छ।

संकटबीच अरामकोको नाफामा ४४ प्रतिशत उछाल

विश्व बजारमा आपूर्ति संकट गहिरिँदै गए पनि साउदी अरामकोले भने उल्लेखनीय वित्तीय लाभ हासिल गरेको छ। कम्पनीले जुन ३० मा समाप्त तीन महिनाको अवधिमा ३२.६९ अर्ब अमेरिकी डलर खुद नाफा कमाएको जनाएको छ, जुन अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको तुलनामा ४४ प्रतिशत बढी हो।

अरामकोका अनुसार कच्चा तेल, प्रशोधित इन्धन तथा पेट्रोकेमिकल उत्पादनको मूल्य वृद्धि, वैकल्पिक निर्यात मार्गको प्रयोग र आपूर्ति व्यवस्थापनका कारण कम्पनीको आम्दानी उल्लेखनीय रूपमा बढेको हो। युद्धका कारण विश्व बजारमा तेलको मूल्य तीव्र रूपमा बढ्दा कम्पनीले त्यसको प्रत्यक्ष लाभ उठाएको विश्लेषण गरिएको छ।

यद्यपि कम्पनीले विश्व ऊर्जा प्रणाली अझै जोखिममुक्त नभएको चेतावनी दिएको छ। रिफाइनरी प्रणालीमा अतिरिक्त क्षमता सीमित रहेकाले नयाँ अवरोध सिर्जना भए त्यसको प्रभाव मूल्यदेखि आपूर्तिसम्म व्यापक हुने अरामकोको निष्कर्ष छ।

ऊर्जा बजारका विश्लेषकहरूका अनुसार मध्यपूर्वको तनाव लामो समय कायम रहे तेलको मूल्यमा थप उतारचढाव आउन सक्छ। विशेषगरी आयातमा निर्भर मुलुकहरूले इन्धन खर्च, ढुवानी लागत र महँगीमा थप दबाब झेल्नुपर्ने अवस्था आउन सक्ने उनीहरूको आकलन छ। विश्व अर्थतन्त्र महामारीपछि सामान्य लयमा फर्किने प्रयास गरिरहेकै बेला मध्यपूर्वको यो संकटले ऊर्जा सुरक्षा फेरि एकपटक विश्वको सबैभन्दा ठूलो चिन्ताको विषय बनेको देखिएको छ।