एजेन्सी । भारतका प्रमुख व्यावसायिक घरानाको संयुक्त सम्पत्ति १४.६ खर्ब अमेरिकी डलर पुगेको छ । यो आकार साउदी अरब, स्विट्जरल्यान्ड, पोल्यान्डलगायतका देशको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (जीडीपी) भन्दा ठूलो रहेको बार्कलेज प्राइभेट क्लायन्ट्स हुरुन इन्डियाको पछिल्लो रिपोर्टले देखाएको छ ।
अगस्ट ११ मा सार्वजनिक गरिएको ‘बार्कलेज प्राइभेट क्लायन्ट्स हुरुन इन्डिया मोस्ट भ्यालुएबल फ्यामिली बिजनेसेस’ सूचीअनुसार मुकेश अम्बानीको परिवार भारतकै सबैभन्दा मूल्यवान व्यावसायिक घरानाका रूपमा शीर्ष स्थानमा छ । अम्बानी परिवारको कुल सम्पत्ति २५.८ लाख करोड भारतीय रुपैयाँ पुगेको छ । यद्यपि पछिल्लो वर्ष परिवारको सम्पत्ति ८.५ प्रतिशतले घटेको छ ।
पहिलो पुस्ताका उद्यमीमध्ये गौतम अडानीको परिवार सबैभन्दा अगाडि देखिएको छ । अडानी परिवारसँग १९.६ लाख करोड भारतीय रुपैयाँ बराबरको सम्पत्ति रहेको रिपोर्टमा उल्लेख छ ।
एक वर्षमै थपियो ३० लाख करोड
रिपोर्टअनुसार भारतका प्रमुख व्यावसायिक घरानाले सन् २०२४ को सूचीपछि आफ्नो संयुक्त सम्पत्तिमा करिब ३० लाख करोड भारतीय रुपैयाँ थपेका छन् । यस हिसाबले उनीहरूको सम्पत्ति दैनिक औसत करिब ४ हजार ७६ करोड रुपैयाँ बराबरले बढेको देखिन्छ ।
सन् २०२४ यता यी घरानाको संयुक्त सम्पत्ति २७.५ प्रतिशतले बढेको छ । यो अवधिमा निफ्टी ५० र सेन्सेक्सको वृद्धिदरभन्दा उनीहरूको सम्पत्ति वृद्धिदर उच्च रहेको रिपोर्टले जनाएको छ ।
हुरुन इन्डियाका संस्थापक तथा मुख्य अनुसन्धानकर्ता अनस रहमान जुनैदका अनुसार यी व्यावसायिक घरानाको कुल मूल्यलाई एउटा देशको अर्थतन्त्रका रूपमा गणना गर्ने हो भने यो विश्वको १८औँ ठूलो अर्थतन्त्र बन्नेछ ।
उनका अनुसार यस्तो सम्पत्तिको आकार नेदरल्यान्ड्स, साउदी अरब, स्विट्जरल्यान्ड र पोल्यान्डको जीडीपीभन्दा समेत ठूलो छ ।
अम्बानीपछि अडानी, मित्तल र बिर्ला
सूचीमा भारती एयरटेलका प्रवर्द्धक सुनिल भारती मित्तल १२.१ लाख करोड भारतीय रुपैयाँ सम्पत्तिसहित तेस्रो स्थानमा छन् । पहिलो पुस्ताका उद्यमीको सूचीमा भने उनी अडानीपछि दोस्रो स्थानमा छन् ।
कुमार मंगलम बिर्ला ८.१४ लाख करोड भारतीय रुपैयाँ सम्पत्तिसहित चौथो स्थानमा छन् ।
तीन वर्षको अवधिमा सबैभन्दा तीव्र सम्पत्ति वृद्धि गर्ने परिवारमा शाही एक्सपोर्ट्सको आहुजा परिवार अगाडि देखिएको छ । उसको सम्पत्ति ३५२ प्रतिशतले बढेर ३७ हजार ५०० करोड भारतीय रुपैयाँ पुगेको छ ।
गरवारे हाई–टेक फिल्म्सका शशिकान्त भालचन्द्र गरवारे परिवारले पनि उल्लेख्य प्रगति गरेको छ । तीन वर्षमा परिवारको सम्पत्ति तीन गुणाले बढेर १५ हजार ६०० करोड रुपैयाँ पुगेको छ । यससँगै उक्त परिवारको वरीयता ६१ स्थान माथि उक्लिएको छ ।
जिन्दल परिवारले भने तीन वर्षमा निरपेक्ष रूपमा सबैभन्दा धेरै सम्पत्ति सिर्जना गरेको छ । परिवारको सम्पत्ति ३.३ लाख करोड रुपैयाँले बढेर ८.०२ लाख करोड रुपैयाँ पुगेको छ । यो करिब ७० प्रतिशतको वृद्धि हो ।
दोस्रो पुस्ताको नेतृत्वमा ७० प्रतिशत व्यवसाय
रिपोर्टले भारतीय पारिवारिक व्यवसायमा पुस्तान्तरणसँगै व्यावसायिक सुशासन र संस्थागत अभ्यास बढ्दै गएको पनि देखाएको छ ।
हाल सूचीमा रहेका करिब ७० प्रतिशत व्यवसाय दोस्रो पुस्ताले नेतृत्व गरिरहेका छन् । त्यस्तै ५७ वटा व्यवसाय तेस्रो पुस्ताको नेतृत्वमा र २० वटा व्यवसाय चौथो पुस्तासम्म पुगेका छन् ।
पुस्ता हस्तान्तरणसँगै पारिवारिक व्यवसायमा उत्तराधिकार योजना, व्यावसायिक व्यवस्थापन, संस्थागत सुशासन र आधुनिक अभ्यासको प्रयोग बढिरहेको रिपोर्टले उल्लेख गरेको छ ।
यी व्यावसायिक घरानाको आर्थिक प्रभाव सम्पत्तिमा मात्रै सीमित छैन । रिपोर्टअनुसार उनीहरूले कुल ५६ लाख करोड भारतीय रुपैयाँ बराबरको राजस्व सिर्जना गरेका छन् र १.९ लाख करोड रुपैयाँ कर तिरेका छन् । यो भारतको कुल संस्थागत कर संकलनको करिब १७ प्रतिशत बराबर हो ।
