आचार्य चाणक्यले आफ्नो नीति ग्रन्थमा आर्थिक समृद्धिका लागि धन कमाउने उपायसँगै व्यवहार र संस्कारलाई पनि महत्वपूर्ण मानेका छन्। उनका अनुसार धन टिकाउन र समृद्धि कायम राख्न घरको वातावरणदेखि बोलीचाली, कार्यस्थलको सम्बन्ध र अरूप्रतिको व्यवहारसम्मले प्रभाव पार्छ।
पारिवारिक मेलमिलाप
शान्त, सुखी र सद्भावपूर्ण पारिवारिक वातावरणलाई चाणक्यले समृद्धिको आधार मानेका छन्। परिवारका सदस्यबीच प्रेम, विश्वास र आपसी सम्मान भएको घरमा आर्थिक उन्नतिको वातावरण बन्ने उनको धारणा छ। विशेषगरी पति–पत्नीबीच सुमधुर सम्बन्ध रहेको परिवारमा सुख, शान्ति र समृद्धि कायम रहने चाणक्यको नीति छ।
मिठो बोली
बोलीले व्यक्तिको सम्बन्ध मात्र होइन, उसको प्रगतिको बाटोसमेत प्रभावित गर्छ। चाणक्यका अनुसार कठोर र कटु बोली बोल्ने मानिसले अरूको विश्वास गुमाउँछ। यस्तो व्यवहारले व्यक्तिगत सम्बन्धदेखि व्यापार र जागिरसम्म नकारात्मक असर पार्न सक्छ। त्यसैले आर्थिक उन्नतिका लागि सभ्य, संयमित र मधुर भाषा प्रयोग गर्नुपर्ने उनको सुझाव छ।
सहकर्मीसँग राम्रो सम्बन्ध
कार्यस्थलमा सहकर्मीसँगको सम्बन्ध पनि सफलताको महत्वपूर्ण आधार हो। सहकर्मीको सम्मान गर्ने, उनीहरूसँग सहज समन्वय गर्ने र अधिकार तथा हितको कदर गर्ने व्यक्तिले आफ्नो काममा राम्रो वातावरण बनाउन सक्छ। चाणक्यका अनुसार सहयोगी र सम्मानजनक व्यवहारले व्यक्तिको कार्यक्षमता र प्रगतिका अवसर बढाउँछ।
दानमा उदारता
सम्पन्नता केवल आफूमा सीमित राख्ने विषय होइन भन्ने चाणक्यको धारणा छ। अभावमा रहेका मानिसलाई आफ्नो क्षमताअनुसार सहयोग गर्नु पुण्यकर्म हो। आवश्यक परेका व्यक्तिलाई सहयोग गर्ने र आफ्नो सामर्थ्यअनुसार दान गर्ने मानिसप्रति समाजको विश्वास पनि बढ्छ। त्यसैले समृद्धिसँगै सहयोगी र उदार बन्नुपर्ने चाणक्यको नीति छ।
