गुगल र अल्फाबेटका प्रमुख कार्यकारी अधिकृतका रूपमा सुन्दर पिचाई विश्वको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण प्रविधि कम्पनी चलाउँछन्।
तर, अन्य प्रविधि क्षेत्रका प्रमुखहरूजस्तो उनी हल्ला र चर्चामा रमाउँदैनन्। उनको शैली नम्र र स्थिर छ। यसैले कहिलेकाहीँ मानिसहरूले उनलाई कम आँकलन गर्छन्।
तर उनको नेतृत्वले कम्पनीलाई नयाँ उचाइमा पुर्याएको छ।
सुन्दर पिचाईको जन्म सन् १९७२ मा दक्षिण भारतको एउटा साधारण घरमा भएको थियो। सानोमा चेन्नईको घरमा उनी र भाइ भुइँमै सुत्थे।
उनको परिवारले धेरै पछि मात्रै पानी तताउने उपकरण, फ्रिज र टेलिफोन जस्ता सुविधाहरू पाएको थियो।
तर उनको परिवारलाई यी सुविधा पाउन धेरै समय लाग्यो। पाँच वर्षको धेरै लामो समय प्रतीक्षापछि बल्ल सरकारी स्वीकृतिमा उनको परिवारले टेलिफोन पायो।
यसले उनलाई प्रविधि छिटो उपलब्ध हुनुपर्ने रहेछ भन्ने भावना पलायो। चेन्नईको गर्मी र भीडभाडबीच हुर्किएका पिचाईले सानैदेखि प्रविधिको शक्ति देखेका थिए।
घरमा नयाँ उपकरण आउँदा परिवारको खुसीले उनको मनमा गहिरो छाप छोड्थ्यो। उनी सोच्थे– यस्ता सुविधाहरू सबैलाई सजिलै उपलब्ध हुनुपर्छ।
पछि यो सोच नै उनको कामको आधार बन्यो। आर्थिक उन्नति र धेरैभन्दा धेरै मानिसलाई उपयोगी उपकरण पुर्याउने चाहना उनको व्यक्तित्वको अभिन्न अंग हो।
चेन्नईबाट अमेरिकासम्मको यात्रा
अध्ययनका लागि उनी सन् १९९३ मा अमेरिका पुगे। स्ट्यानफोर्ड र व्हार्टनबाट विज्ञान र व्यापारमा स्नातकोत्तर गरेपछि सन् २००४ मा गुगलमा उत्पादन व्यवस्थापनको काम सुरु गरे।
त्यही महिना जीमेल सुरु भएको थियो।
उनको महत्त्वाकांक्षा, मेहनत र प्रयोगकर्ताले के चाहन्छन् भन्ने सहज बुझाइले छिटै उनको स्तरोन्नति पनि छिटो भयो। सहकर्मीहरूका अनुसार उनीसँग नेतृत्व क्षमता राम्रो छ।
क्रोम र ड्राइभ जस्ता गुगलका परियोजना विकासमा पनि उनले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले। धेरैले शंका गरे पनि उनले ती परियोजना अघि बढाए।
एक जना पूर्व कार्यकारीले भनेका छन्, “उत्पादनलाई दिमागमा पूरा सिमुलेट गरेर प्रयोगकर्ताले कसरी प्रयोग गर्नेछन् भन्ने कुरा बुझ्ने क्षमता पिचाईमा छ। फोटोको पिक्सेलदेखि आवाजमा समेत उनको ध्यान जान्छ।”
पिचाईले सधैं प्रयोगकर्ताको अनुभवलाई प्राथमिकता दिन्थे। उनी उत्पादनको सानोतिनो विवरणमा समेत ध्यान दिन्थे।
आवाजको टोन कस्तो हुनुपर्छ, बटनको प्रतिक्रिया कसरी महसुस हुनुपर्छ भन्ने कुरामा उनी गहिरो चासो राख्थे। यसले गुगलका धेरै उत्पादनहरूलाई प्रयोगकर्तामैत्री बनायो।
गुगललाई एआईको बाटोमा मोड्ने निर्णय
सन् २०१५ मा सहसंस्थापक ल्यारी पेजबाट प्रमुख कार्यकारीको जिम्मेवारी लिएपछि उनको योजना स्पष्ट थियो।
त्यसबेलासम्म धेरै मानिसहरू आफैँ सोच्न सक्ने मेसिनलाई विज्ञान कथा मात्र ठान्थे। तर सन् २०१६ मा गुगलले अब मोबाइलको अनुभवभन्दा कृत्रिम बुद्धिमत्ता अर्थात् एआईलाई प्राथमिकता दिने उनले घोषणा गरेका थिए।
त्यसले धेरैलाई अचम्ममा पारेको थियो। कम्पनीको आन्तरिक छलफलमा उनले भनेका थिए, “यसले गुगलका लागि आगामी दस वर्षसम्म नयाँ बाटो खुलाउँछ।”
तर त्यसबेला उनको भनाइमा सबै जना सहमत भने थिएनन्। त्यसबेला एआईका लागि समय अझै अनुकूल नभइसकेको धेरैको सोच थियो।
कृत्रिम बुद्धिमत्ताबारे चालीस वर्षदेखि कुरा हुँदै आएको भए पनि तत्काल त्यसका लागि कम्पनी तयार नरहेको धेरैको विश्लेषण थियो। तर पिचाईले एआई विशेषज्ञहरूसँग लामो समय छलफल गरेपछि बल्ल कम्पनीको बैठकमा कुरा राखेका थिए।
डिपमाइन्डदेखि आफ्नै चिपसम्म
हुन त डेमिस हसाबिसको डिपमाइन्ड नामक कम्पनीलाई गुगलले सन् २०१४ मा अधिग्रहण गरेको थियो। त्यसबेला एआई अझै कमजोर थियो। त्यसबेलाका उन्नत एआई मोडेलले कुकुरको अनुहार र ब्लूबेरी मफिन छुट्याउन समेत गाह्रो मान्थे।
तर पिचाईले यसलाई गुगलका उत्पादनमा जोड्न जोड दिए। सुरुवाती चरणमा एआईलाई उनले गुगल फोटोजमा प्रयोग गर्न थाले। कम्पनीको वार्षिक डेभलपर कन्फ्रेन्समा खोजको भविष्य दृश्यात्मक हुनेछ भन्नेमा जोड दिए।
सोहीअनुसार उनले गुगल लेन्समा अगाडि बढाए। त्यसपछि आफ्नै सिलिकन चिप्स टीपीयू र वेमोमार्फत स्वचालित गाडीजस्ता ठूला लगानीमा जोड दिए। यी परियोजनाहरूबाट छिटो आम्दानीको आशा कम थियो तर उनले दीर्घकालीन दृष्टि राखे। उनको करियरको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण निर्णयहरूमध्ये एक डिपमाइन्डलाई कम्पनीभित्रै राख्नु थियो।
हसाबिसले स्वतन्त्र कम्पनी बनाउने विचार राखेका थिए तर पिचाईले एक टोलीका रूपमा काम गर्नुपर्छ भन्ने दृढ विश्वास राखे।
“मलाई बलियो विश्वास थियो कि हामी एक टिम भएर मात्र प्रगति गर्न सक्छौँ। यो कम्पनीको केन्द्रमा थियो,” टाइम म्यागजिनसँगको कुराकानीमा उनी भन्छन्। उनले टीपीयूमा लगानी गरे, यसले कम्पनीलाई पूर्वाधार बनाउन सहज बनायो। कम्पनीसँग खोज तथ्याङ्क र युट्युबबाट ठूलो डाटा थियो। नगदको अभाव थिएन।
उनले डिपमाइन्ड र ब्रेनलाई एकसाथ जोडे। कर्मचारीहरूले रातदिन काम गर्नुपर्यो। तर विस्तारै नतिजा पनि आउन थाल्यो।
पिचाईको नेतृत्व शैली शान्त तर दृढ छ। एक जना पुराना सहकर्मीले पिचाईबारे भनेका छन्, “यदि उनी केही गर्न चाहन्छन् भने तपाईं उनलाई रोक्न सक्नुहुन्न। उनी अत्यन्त राम्रो तरिकाले गर्छन्। र त्यसपछि उनी अडिग रहन्छन्।”
च्याटजीपीटी आएपछि पनि शान्त नेतृत्व
यो गुणले कम्पनीलाई ठूला अस्थिरता पार गर्न सहयोग गर्यो। सन् २०२२ को अन्त्यतिर च्याटजीपीटी आएपछि धेरैले गुगललाई पछाडि परेको ठाने। तर पिचाई शान्त रहे।
उनले दस वर्षदेखि यसै क्षणको प्रतीक्षा गरेका थिए। टीपीयूमा गुगलको लगानीले कम्पनीलाई पूर्वाधार बनाउन सहज बनायो।
उनले डिपमाइन्डलाई कम्पनीको केन्द्रमा राखे र टोलीलाई प्रेरित गरे। “यो तिम्रो जीवनको काम हो र अब अर्बौँ मानिससम्म पुर्याउने मौका छ,” उनले भने।
सुरुका प्रयासहरूमा केही गल्तीहरू भए तर पिचाई चिन्तित भएनन्। “गल्ती भए पनि हामी धेरै सही कुरा गरिरहेका छौँ भन्ने मैले देखें। मेरो काम एक वर्षपछि राम्रो अवस्थामा हुने सुनिश्चित गर्नु थियो,” उनी भन्छन्।
क्रोम सुरु गर्दा एक वर्षपछि पनि बजार हिस्सा एक प्रतिशत मात्र थियो। गुगल कहिल्यै पहिलो नभए पनि वितरण, स्रोत र प्रतिभाले छिटै अन्तर पूरा गर्छ।
सहसंस्थापक सेर्गेई ब्रिन पनि फर्केर प्राविधिक सुधारमा लागे। टोलीले प्रि–ट्रेनिङ स्केलिङ र चेन–अफ–थट रिजनिङ जस्ता महत्त्वपूर्ण प्रगति गर्यो। पछिल्ला वर्षहरूमा प्रगति निरन्तर रह्यो। जेमिनीका नयाँ संस्करणहरूले विभिन्न मापदण्डमा अगाडि बढे।
जेमिनीदेखि वेमो र युट्युबसम्म
दुई अर्बभन्दा बढी प्रयोगकर्ता मासिक रूपमा गुगलका कृत्रिम बुद्धिमत्तायुक्त खोज सुविधाहरू प्रयोग गर्छन्। आम्दानी बढ्यो। कम्पनीले वार्षिक चार सय अर्ब डलरभन्दा बढी आम्दानी गर्यो।
खोज, जीमेल, क्यालेन्डर, म्याप्स, डक्स र फोटोजमा कृत्रिम बुद्धिमत्ता जोडियो।
यसरी धेरै मानिसले खोजेर नभई स्वाभाविक रूपमा यसलाई प्रयोग गर्न थाले। यो कुरा प्रविधिभन्दा बढी महत्त्वपूर्ण हुन सक्छ किनकि मानिसहरू व्यवहार परिवर्तन गर्न दश गुणा राम्रो कुरा चाहन्छन्।
तर, गुगलको सुविधा राम्रो छ। सबैभन्दा राम्रो नभए पनि पर्याप्त छ।
नोटबुकएलएम जस्ता नयाँ उपकरणहरू लोकप्रिय भए। लाखौँ प्रयोगकर्ताले यसलाई जानकारी संश्लेषण गर्न प्रयोग गर्छन्।
वेमोका स्वचालित गाडीहरू शहरका सडकमा सामान्य बन्न थाले। युट्युब ठूलो आम्दानी स्रोत बन्यो र वार्षिक साठी अर्ब डलरभन्दा बढी कमाउन थाल्यो। युट्युबका प्रमुख नील मोहन भन्छन्, “उनका अन्तर्दृष्टि ठूला प्रवृत्तिहरू देखाउँछन्। तर अत्यन्त सटीक हुन्छन्।”
पिचाईले युट्युबका सिर्जनाकर्ताहरूका लागि नयाँ कृत्रिम बुद्धिमत्ता उपकरणहरू विकास गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले। विकासकर्ताहरूले पनि जेमिनी र नानो बनाना जस्ता उपकरणहरू प्रयोग गरेर नयाँ उत्पादन बनाइरहेका छन्।
एक जना विकासकर्ता भन्छन्, “उनीहरूसँग अहिले उत्कृष्ट छवि मोडेल छ। मलाई लाग्छ कृत्रिम बुद्धिमत्ताको यो प्रतिस्पर्धामा गुगल मुख्य विजेता हुनेछ। उनीहरूसँग पूँजी छ, डाटा छ। उनीहरूलाई केवल अगाडि बढाउने मान्छे चाहिन्थ्यो।”
भविष्यका प्रविधिमा पनि ठूलो दाउ
पिचाई प्रयोगकर्तालाई केन्द्रमा राखेर काम गर्छन्। उनको ध्यान सधैँ उपयोगी चीजहरू धेरैभन्दा धेरै मानिससम्म पुर्याउनेमा छ। कम्पनीले अनुसन्धान, चिप्स, क्लाउड, सफ्टवेयर र हार्डवेयर सबै तहमा नियन्त्रण गरेको छ।
विश्लेषकहरू भन्छन्, विद्यमान सार्वजनिक कम्पनीहरूमध्ये गुगल सबैभन्दा राम्रो स्थितिमा छ किनकि उनीहरूसँग अरूभन्दा बढी टुक्राहरू छन्। कम्पनीसँग ठूलो नगद छ र पूँजीगत खर्च दोब्बर गर्ने योजना पनि छ।
अब उनी कम्पनीलाई नयाँ दिशामा अघि बढाउने तयारी गर्दै छन्। ड्रोनमार्फत डेलिभरी, होलोग्रामजस्ता भिडियो कल र कृत्रिम बुद्धिमत्तायुक्त चस्माहरूको प्रदर्शन कम्पनी परिसरमा भइरहेका छन्।
यी सबैले एउटा व्यक्तिगत सहायकको रूपरेखा देखाउँछन् जसले फोन, ल्यापटप, टिभी, घडी र चस्मा सबैतिर सहयोग गर्छ।
अझ पर मानव आकारका रोबोट, अन्तरिक्षमा डाटा सेन्टर र क्वान्टम कम्प्युटिङ जस्ता लक्ष्यहरू छन्। यसले क्यान्सर उपचार र जलवायु मोडलिङमा प्रगति ल्याउन सक्छ।
एक दशकअघि एआईलाई प्राथमिकता दिने उनको घोषणालाई पनि धेरैले कल्पना मात्र ठानेका थिए। तर प्रयोगकर्तामा ध्यान केन्द्रित गरिरहे कम्पनी सही बाटोमा रहन्छ भन्नेमा उनी विश्वस्त छन्।
उनी भन्छन्, “मानिसहरू र प्रविधि प्रयोग गर्न तथा अनुकूलन गर्न सक्ने उनीहरूको क्षमतामा मेरो धेरै विश्वास छ। हामीलाई पहिले कहिल्यै नभएका रूपरेखाहरू चाहिन्छ। तर म आशा गर्छु मानवता यस क्षणमा उठ्नेछ।”
सुन्दर पिचाईको यात्रा चेन्नईको साधारण घरबाट सुरु भएर विश्वकै प्रभावशाली प्रविधि कम्पनीको नेतृत्वसम्म पुगेको छ।
जस्तोसुकै कठिनाइमा शान्त र नम्र रहने उनको बानीले कम्पनीलाई ठूला परिवर्तनहरू पार गर्न सहयोग गर्यो। यो सफलताको कथा केवल एक व्यक्तिको मात्र होइन, धैर्य, दूरदर्शिता र निरन्तर प्रयासको पनि हो।
उनले सधैँ उपयोगी प्रविधि बनाउने र यसलाई सकेसम्म धेरै मानिससम्म पुर्याउने लक्ष्य राखेका छन्। उनको शान्त नेतृत्वले कम्पनीलाई चुनौतीहरू पार गर्दै नयाँ उचाइमा पुर्याएको छ। आज गुगलका उत्पादनहरू विश्वभरका मानिसहरूको जीवन सजिलो बनाउँदै छन्।
खोजबाट सुरु भएर फोटो, भिडियो, अनुवाद, अनुसन्धान र यातायातसम्म कृत्रिम बुद्धिमत्ता जोडिएको छ। यसले नयाँ सिर्जनाकर्ताहरूलाई पनि अवसर दिएको छ।
प्रविधि मानिसको लागि हो र मानिसहरू यसलाई अझै सदुपयोग गर्नसक्ने पिचाईको विश्वास छ। यो विश्वास नै उनको सफलताको आधार हो। भविष्यमा अझ धेरै नयाँ आविष्कार आउनेछन् र उनको नेतृत्वमा गुगल ती सबैमा अगाडि रहनेछ भन्ने आशा धेरैले गरेका छन्।
