काठमाडौं। दरबारमार्गस्थित याक एन्ड यति होटल कम्प्लेक्समा रहेको विश्व बैंकको नेपाल कार्यालय भूकम्पीय सुरक्षाको विषय उठेपछि अन्यत्र सार्ने तयारीमा पुगेको छ। कार्यालयमा कार्यरत सम्पूर्ण कर्मचारीलाई तत्कालका लागि ‘वर्क फ्रम होम’ मा पठाएर विश्व बैंकले नयाँ कार्यालयको खोजी थालेको हो।
विश्व बैंकको नेपालस्थित कार्यालयमा कार्यरत कर्मचारीका लागि गत सातादेखि घरबाटै काम गर्ने व्यवस्था लागू गरिएको स्रोतले बताएको छ। अमेरिकी मुख्यालयबाट गराइएको भूकम्पीय सुरक्षा परीक्षणका क्रममा कार्यालय रहेको भवनमा तत्काल कर्मचारी राखेर काम गर्न सुरक्षित नदेखिएपछि यस्तो निर्णय गरिएको स्रोतको दाबी छ।
विश्व बैंकसँगै विश्व बैंक समूहअन्तर्गतको निजी क्षेत्र लगानी संस्था अन्तर्राष्ट्रिय वित्त निगमका कर्मचारीसमेत अहिले घरबाटै काम गरिरहेका छन्। प्रारम्भिक रूपमा तीन महिनाका लागि ‘वर्क फ्रम होम’ व्यवस्था गरिएको छ। यही अवधिमा कार्यालयका लागि वैकल्पिक स्थान खोज्ने प्रक्रिया अघि बढाइएको स्रोतले जनाएको छ।
विश्व बैंकको नेपाल कार्यालयको आधिकारिक ठेगाना अझै याक एन्ड यति होटल कम्प्लेक्स, दरबारमार्ग, काठमाडौं नै उल्लेख छ।
तेस्रो चरणको परीक्षणपछि कार्यालयमै जोखिम देखियो
विश्व बैंकको कार्यालय भवनको भूकम्पीय सुरक्षा परीक्षण केही समयदेखि चरणबद्ध रूपमा भइरहेको थियो। पहिलो र दोस्रो चरणको परीक्षण सम्पन्न भइसकेपछि तेस्रो चरणको परीक्षण सुरु गर्ने तयारीका क्रममा भवनको सुरक्षासम्बन्धी विषय गम्भीर रूपमा उठेको स्रोतले बताएको छ।
स्रोतका अनुसार तेस्रो चरणको परीक्षणका क्रममा भवनमा बसेर नियमित काम सञ्चालन गर्दा कर्मचारीको सुरक्षामा जोखिम हुन सक्ने निष्कर्ष व्यवस्थापनलाई जानकारी गराइएको थियो। त्यसपछि तत्काल कर्मचारीलाई कार्यालयमा नबोलाउने र घरबाटै काम गराउने निर्णय गरिएको हो।
“अहिले तीन महिनाका लागि वर्क फ्रम होम गरिएको हो। तेस्रो चरणको परीक्षणको विस्तृत प्रतिवेदन आएपछि कार्यालय यही भवनबाट सञ्चालन गर्ने कि अन्यत्र सार्ने भन्ने अन्तिम निर्णय हुन्छ,” स्रोतले भन्यो।
यद्यपि, विश्व बैंकले नेपाल कार्यालय सार्ने विषयमा औपचारिक निर्णय सार्वजनिक गरिसकेको छैन। त्यसैले अहिलेको अवस्था कार्यालय स्थायी रूपमा स्थानान्तरण भइसकेको भन्दा पनि वैकल्पिक कार्यालयको खोजी र सम्भावित स्थानान्तरणको तयारीका रूपमा बुझिएको छ।
विश्व बैंकको नेपालस्थित स्रोतका अनुसार नयाँ कार्यालयका लागि काठमाडौंका विभिन्न होटल तथा व्यावसायिक कम्प्लेक्सबाट कोटेसन लिने कामसमेत भइरहेको छ। कार्यालय सञ्चालनका लागि आवश्यक सुरक्षा, संरचना, पहुँच, भाडा, सुविधा तथा अन्य प्राविधिक मापदण्ड हेरेर सम्भावित स्थानको मूल्यांकन भइरहेको स्रोतले बताएको छ।
यसको अर्थ विश्व बैंकले तत्कालै एउटा निश्चित नयाँ भवनमा कार्यालय सार्ने निर्णय गरिसकेको छैन। अहिले विभिन्न सम्भावित स्थानको लागत र पूर्वाधारको तुलना गर्ने चरणमा रहेको स्रोतको भनाइ छ।
यता याक एन्ड यति परिसरमा विश्व बैंकको कार्यालय लामो समयदेखि सञ्चालनमा छ। विश्व बैंकका पुराना आधिकारिक दस्तावेजहरूमा समेत नेपाल कन्ट्री अफिसको ठेगाना याक एन्ड यति होटल कम्प्लेक्स, दरबारमार्ग उल्लेख गरिएको छ।
भूकम्पीय सुरक्षाका विषयमा याक एन्ड यति परिसरमा यसअघि पनि प्राविधिक अध्ययन र संरचनागत काम भएको सार्वजनिक विवरण भेटिन्छ। संरचनागत इन्जिनियरिङसम्बन्धी संस्थाको परियोजना विवरणमा याक एन्ड यतिको स्टाफ तथा एमेनिटिज भवनको भूकम्पीय सुदृढीकरण डिजाइन र मुख्य भवनका विभिन्न संरचनाको भूकम्पीय जोखिम मूल्यांकन तथा रेट्रोफिट डिजाइनसमेत उल्लेख छ।
भूकम्पपछि पनि हुँदै आएको थियो परीक्षण
२०७२ सालको गोरखा भूकम्पपछि पनि याक एन्ड यति परिसरमा रहेको विश्व बैंक कार्यालयको भूकम्पीय सुरक्षा परीक्षण गरिएको थियो। त्यसपछि नियमित रूपमा कार्यालय सञ्चालन हुँदै आएको थियो।
तर पछिल्लो चरणमा गरिएको विस्तृत परीक्षणका क्रममा कर्मचारीलाई कार्यालयमै राखेर काम गराउन तत्काल जोखिम हुन सक्ने निष्कर्ष आएको स्रोतले बताएको छ। यसअघि पनि समय–समयमा भूकम्पीय सुरक्षा परीक्षण हुँदै आए पनि कर्मचारीलाई पूर्ण रूपमा घरबाट काम गर्नुपर्ने अवस्था सिर्जना भएको थिएन।
यसपटक भने परीक्षणको तेस्रो चरणसँगै व्यवस्थापनले जोखिमलाई गम्भीर रूपमा लिएको हो।
विश्व बैंक आफैंले नेपाललाई भूकम्पीय जोखिम र संरचनागत सुरक्षाका विषयमा लामो समयदेखि काम गर्दै आएको छ। २०१५ को भूकम्पपछि नेपालमा भवनको भूकम्पीय जोखिम, संरचनागत इन्जिनियरिङ र सुरक्षित पुनर्निर्माणको क्षमता बढाउन विश्व बैंकले विभिन्न कार्यक्रमसमेत सञ्चालन गरेको थियो।
यही पृष्ठभूमिमा विश्व बैंककै कार्यालय भवनको पछिल्लो सुरक्षा परीक्षणबाट कर्मचारीलाई अस्थायी रूपमा कार्यालयबाट बाहिर राख्ने अवस्था आउनुले काठमाडौंका पुराना तथा ठूला व्यावसायिक संरचनाको भूकम्पीय सुरक्षाबारे फेरि बहस उठ्ने अवस्था बनेको छ।
तर पछिल्लो परीक्षणको विस्तृत प्राविधिक प्रतिवेदन सार्वजनिक नभएकाले भवनलाई संरचनागत रूपमा असुरक्षित नै घोषणा गरिएको हो वा निश्चित चरणमा कर्मचारीको नियमित उपस्थिति रोक्नुपर्ने अवस्था मात्र आएको हो भन्ने विषय स्पष्ट हुन बाँकी छ।
विश्व बैंकको नेपाल कार्यालय देशका ठूला विकास साझेदार संस्थामध्ये एक हो। विश्व बैंकले नेपालमा ऊर्जा, यातायात, शिक्षा, स्वास्थ्य, सामाजिक सुरक्षा, कृषि, रोजगारी, वित्तीय क्षेत्र, डिजिटल विकास तथा विपद् र जलवायु उत्थानशीलतासहित विभिन्न क्षेत्रमा सरकारसँग सहकार्य गर्दै आएको छ। विश्व बैंक समूहअन्तर्गतको आईएफसीले निजी क्षेत्र, वित्तीय संस्था तथा पूर्वाधारका क्षेत्रमा लगानी गर्दै आएको छ।
त्यसैले कार्यालय स्थानान्तरण भएमा त्यसको प्रभाव केवल एउटा संस्थाको कार्यालय व्यवस्थापनमा सीमित रहने छैन। दरबारमार्गमा लामो समयदेखि रहेको कार्यालयको नयाँ स्थान छनोट गर्दा कर्मचारी सुरक्षा, पहुँच, भूकम्पीय मापदण्ड, सञ्चालन लागत र अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाको सुरक्षा प्रोटोकल सबैलाई आधार बनाइनेछ।
अहिलेका लागि भने विश्व बैंकका कर्मचारी घरबाटै काम गरिरहेका छन्। याक एन्ड यति परिसरमै कार्यालय सञ्चालन गर्ने वा नयाँ स्थानमा सार्ने भन्ने अन्तिम निर्णय भने तेस्रो चरणको भूकम्पीय परीक्षणको विस्तृत निष्कर्ष र वैकल्पिक कार्यालयको मूल्यांकनपछि मात्रै हुने देखिएको छ।
