चितवन। बाढी तथा पहिरोमा परी मृत्यु भएका व्यक्तिको शव व्यवस्थापन र पहिचानका लागि भरतपुर अस्पतालमा चार वटा फरेन्सिक विशेषज्ञ टोली परिचालन गरिएको छ । विभिन्न जिल्लाबाट ल्याइएका शवको पोस्टमार्टमसँगै पहिचानका लागि डिएनए नमुना सङ्कलन भइरहेको छ ।
भरतपुर अस्पतालका प्रमुख मेडिकल सुपरिन्टेन्डेन्ट डा. विश्वबन्धु बगालेका अनुसार फरेन्सिक विशेषज्ञ डा. कश्यप श्रेष्ठ र डा. सुरज शर्माको नेतृत्वमा चार समूह बनाएर पोस्टमार्टम तथा शव पहिचानको काम भइरहेको छ । शव व्यवस्थापनका लागि प्रहरीसँग निरन्तर समन्वय भइरहेको उहाँले बताउनुभयो ।
शवको चाप बढेपछि फरेन्सिक जनशक्ति थप गरिएको छ । लुम्बिनी प्रादेशिक अस्पताल र भेरी अस्पतालबाट फरेन्सिक विशेषज्ञ बोलाएर परिचालन गरिएको छ भने नेपाल मेडिकल कलेजबाट पनि थप विशेषज्ञ ल्याइएको अस्पतालले जनाएको छ ।
डा. बगालेका अनुसार प्रत्येक शवको पोस्टमार्टमसँगै पहिचानका लागि आवश्यक डिएनए नमुना सङ्कलन भइरहेको छ । हालसम्म ५० शवको डिएनए नमुना सङ्कलन गरिएको छ । सङ्कलित नमुना आवश्यक परेको अवस्थामा शव पहिचानका लागि प्रयोग गरिनेछ ।
भरतपुर अस्पतालको शव राख्ने क्षमता सीमित भएपछि पोस्टमार्टम सकिएका शवलाई अन्य सरकारी भवनमा सुरक्षित रूपमा राख्न थालिएको छ । त्यसका लागि सरकारी भवनमा ¥याक निर्माणसमेत भइरहेको अस्पतालले जनाएको छ ।
आफन्तले कुनै शव आफ्नो परिवारका सदस्यको भएको दाबी गरेमा आवश्यक कानुनी तथा प्राविधिक प्रक्रिया पूरा गरी पहिचान पुष्टि भएपछि शव बुझाउने गरिएको छ ।
चितवनमा मात्रै २३० भन्दा बढी शव
बाढीमा बगेर आएका शव रसुवा, नुवाकोट, धादिङ, चितवन तथा नवलपरासीका नदी किनारमा फेला परेका छन् । ठूलो सङ्ख्यामा शव भेटिएपछि प्रभावित जिल्लाका अस्पताल तथा शवगृहमा ठाउँको अभाव हुन थालेको छ ।
चितवनका प्रमुख जिल्ला अधिकारी गणेश अर्यालका अनुसार जिल्लामा मात्रै २३० भन्दा बढी शव फेला परिसकेका छन् । तीमध्ये हालसम्म दुई शव मात्र पहिचान भई आफन्तको जिम्मा लगाइएको छ ।
“एउटा सरकारी भवनलाई चिसो बनाएर शव राखिरहेका छौँ,” अर्यालले भन्नुभयो ।
शव सुरक्षित राख्ने ठाउँको अभावसँगै पहिचानका लागि आफन्त सम्पर्कमा नआउँदा व्यवस्थापन थप जटिल बनेको उहाँले बताउनुभयो । भरतपुर अस्पतालमा एकपटकमा २४ शव राख्न सक्ने क्षमता रहेको छ ।
नवलपरासीमा १३४ शव
पूर्वी नवलपरासीमा हालसम्म १३४ शव प्राप्त भएको छ । शव राख्ने ठाउँको अभाव भएपछि केही शव अन्य जिल्लामा पठाइएको छ ।
प्राप्त शवमध्ये ४१ वटा पोखरा पठाइएको छ भने आठ वटा जिल्ला अस्पतालमा राखिएको छ । गैँडाकोट नगरपालिकाअन्तर्गतका स्वास्थ्य संस्थामा ३६, मध्यविन्दु प्रादेशिक अस्पतालमा ४१ र मध्यविन्दु नगर अस्पतालमा पाँच शव राखिएको छ । घटनास्थलमा अझै तीन शव रहेको जनाइएको छ ।
पूर्वी नवलपरासी विपत् व्यवस्थापन शाखाका आशिष श्रेष्ठका अनुसार उपलब्ध स्वास्थ्य संस्था र अस्पतालको क्षमताअनुसार शव व्यवस्थापन गरिएको हो । ठाउँको अभाव भएपछि गण्डकी अस्पताल पोखरा तथा विभिन्न पालिकाका अस्पतालमा समेत शव पठाइएको उहाँले बताउनुभयो ।
जिल्ला आपत्कालीन कार्यसञ्चालन केन्द्रका अनुसार शव राख्ने पर्याप्त स्थान नभएकाले उपलब्ध खाली भवन तथा अस्पतालमा अस्थायी व्यवस्थापन गर्नुपरेको हो ।
पोखरामा पनि बढ्दो चाप
बाढी प्रभावित विभिन्न जिल्लाबाट ल्याइएका शवका कारण पोखरामा पनि शव व्यवस्थापनको चाप बढेको छ ।
गण्डकी प्रदेशका गोरखा, नवलपुर र तनहुँलगायत जिल्लामा फेला परेका शवमध्ये ठूलो सङ्ख्या पोखरा ल्याइएको छ । कास्कीका सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी चित्राङ्गत बरालका अनुसार विभिन्न जिल्लाबाट हालसम्म १०२ शव कास्की ल्याइएको छ ।
उहाँका अनुसार नवलपरासी, गोरखा, तनहुँ र धादिङलगायत जिल्लाबाट ल्याइएका शव पोखरा स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानमा पोस्टमार्टमका लागि राखिएको छ । हालसम्म एक शवको मात्र पहिचान भएको उहाँले जानकारी दिनुभयो ।
पहिचान र अभिलेखीकरणमा समन्वयको चुनौती
बाढी प्रभावित क्षेत्रमा शवको सङ्ख्या बढ्दै गएपछि सुरक्षित चिस्यानयुक्त स्थानको व्यवस्था, शवको अभिलेखीकरण, डिएनएलगायत आवश्यक नमुना सङ्कलन र आफन्तसँग समन्वयलाई तत्काल प्राथमिकता दिनुपर्ने अधिकारीहरूले बताएका छन् ।
प्रमुख जिल्ला अधिकारी अर्यालका अनुसार पहिचान र कानुनी प्रक्रिया पूरा भएपछि मात्र शवको अन्तिम संस्कार गर्नुपर्ने भएकाले ठूलो सङ्ख्यामा शव पहिचानविहीन रहनु चुनौतीपूर्ण बनेको छ ।
प्रहरी, जिल्ला प्रशासन, अस्पताल, स्वास्थ्य संस्था र स्थानीय तहबीच प्रभावकारी समन्वयबिना शवको सुरक्षित संरक्षण, वैज्ञानिक पहिचान र कानुनी प्रक्रिया पूरा गर्न कठिन हुने उहाँको भनाइ छ ।
बाढीपछि उद्धारको चरणसँगै अब शवको सुरक्षित संरक्षण, वैज्ञानिक पहिचान र परिवारलाई हस्तान्तरण अर्को ठूलो मानवीय चुनौती बनेको छ ।
