काठमाडौं । पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल सञ्चालनमा आएको साढे तीन वर्षपछि नियमित अन्तर्राष्ट्रिय उडानको बाटो खुलेसँगै पोखराको पर्यटन व्यवसायमा नयाँ आशा देखिएको छ।
संयुक्त अरब इमिरेट्सको फ्लाई दुबईले आगामी ७ असोज अर्थात् २३ सेप्टेम्बरदेखि दुबई-पोखरा-दुबई दैनिक उडान सुरु गर्ने भएपछि होटल, रेस्टुरेन्ट, पदयात्रा, साहसिक पर्यटन, यातायात र भ्रमण व्यवसायीले विदेशी पर्यटकलाई आकर्षित गर्न मूल्य छुटदेखि निःशुल्क आतिथ्यसम्मका प्याकेज घोषणा गरेका छन्।
पोखराका व्यवसायीले पहिलो उडानबाट आउने पर्यटकलाई लक्षित गर्दै होटलमा २५ प्रतिशतसम्म, रेस्टुरेन्टमा १५ देखि २० प्रतिशत, बेगनास क्षेत्रका होटल तथा रेस्टुरेन्टमा २५ प्रतिशत, पदयात्रामा १५ देखि २० प्रतिशत र अल्ट्रालाइट उडानमा १० प्रतिशतसम्म छुट दिने भएका छन्।
केही होटलले पहिलो उडानका यात्रुलाई एक रात बस्ने र खाने सुविधा निःशुल्क दिने तयारीसमेत गरेका छन्।
यसको अर्थ पोखराले अब केवल अन्तर्राष्ट्रिय उडानको स्वागत गर्ने होइन, विमानबाट आउने प्रत्येक पर्यटकलाई शहरमा बढी समय बसाउने र बढी खर्च गराउने प्रतिस्पर्धा सुरु गरेको छ।
दैनिक उडानले खुल्यो नयाँ ढोका
फ्लाई दुबईले २३ सेप्टेम्बरदेखि पोखरामा दैनिक उडान गर्ने घोषणा गरेको छ। दुबई अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको टर्मिनल ३ बाट सञ्चालन हुने यो सेवा फ्लाई दुबईको नेपालमा दोस्रो गन्तव्य हुनेछ।
कम्पनीले सन् २००९ देखि नेपालमा काठमाडौं उडान गर्दै आएको छ र हालसम्म नेपालमा करिब ४० लाख यात्रु ओसारिसकेको जनाएको छ।
नयाँ पोखरा उडानलाई उसले संयुक्त अरब इमिरेट्ससँगै खाडी, मध्यपूर्व र युरोपका बजारबाट पोखरा जोड्ने माध्यमका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।
फ्लाई दुबईको उडान एमिरेट्ससँगको कोडसेयर तथा अन्य साझेदारी सञ्जालसँग जोडिने भएकाले पोखराका लागि यसको अर्थ दुबईसम्मको सीधा हवाई सम्पर्क मात्र होइन।
दुबई विश्वकै ठूलो अन्तर्राष्ट्रिय हवाई ट्रान्जिट केन्द्रमध्ये एक भएकाले त्यहाँबाट जोडिने गन्तव्यले पोखरालाई थप अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पहुँच दिन सक्छ।
नेपाल पर्यटन बोर्डले पनि नयाँ उडानले पर्यटक आगमनसँगै गण्डकी प्रदेशको पर्यटन, व्यापार र लगानीमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरेको छ।
उडानको प्रारम्भिक तालिकाअनुसार दुबईबाट विमान साँझ करिब ६ः१५ बजे पोखरा आइपुग्ने र करिब ७ः१५ बजे पोखराबाट दुबई फर्कने व्यवस्था छ।
उडान दैनिक हुने भएकाले पोखराको पर्यटन व्यवसायका लागि सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्ष यसको नियमितता हो। चार्टर उडान वा सिजनअनुसार हुने सीमित अन्तर्राष्ट्रिय उडानभन्दा दैनिक निर्धारित उडानले विदेशी यात्रुले यात्रा योजना बनाउन सहज हुने अपेक्षा गरिएको छ।
विमानस्थलको परीक्षा अब सुरु
पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल २०७९ पुस १७ मा सञ्चालनमा आएको थियो।
विमानस्थल बनेपछि नियमित अन्तर्राष्ट्रिय उडानमार्फत पोखरालाई सीधै विदेशी पर्यटकको प्रवेशद्वार बनाउने अपेक्षा गरिएको थियो। तर लामो समयसम्म विमानस्थल मुख्यतः आन्तरिक उडानमै सीमित रह्यो।
विमानस्थलको तथ्यांकले यो समस्या कति ठूलो थियो भन्ने देखाउँछ। सन् २०२५ मा पोखरा विमानस्थलबाट कुल ९ लाख ४६ हजार ७४५ यात्रुले यात्रा गरेका थिए।
त्यसमध्ये विदेशी यात्रुको संख्या १ लाख ७६ हजार ५६७ पुगे पनि अन्तर्राष्ट्रिय यात्रु भने २ हजार ८८० मात्रै थिए। विमानस्थल सञ्चालन भएयता सीमित चार्टर उडान र केही अन्तर्राष्ट्रिय सेवाबाहेक नियमित अन्तर्राष्ट्रिय उडानको अभाव रहँदै आएको थियो।
२०२५ को मध्यसम्म विमानस्थलबाट जम्मा ४२ अन्तर्राष्ट्रिय उडान भएको तथ्यांकसमेत सार्वजनिक भएको थियो। त्यस अवधिसम्म अन्तर्राष्ट्रिय उडानमार्फत करिब २ हजार ९१० यात्रुले मात्रै यात्रा गरेका थिए।
यसले विमानस्थलको पूर्वाधार तयार हुनु र त्यसलाई व्यावसायिक रूपमा उपयोग गर्नुबीच कति ठूलो अन्तर छ भन्ने देखाएको थियो।
अहिले फ्लाई दुबईको दैनिक उडानले यही समस्याको परीक्षण गर्न लागेको छ। विमानस्थलमा जुलाई २०२६ मा पनि अन्तर्राष्ट्रियतर्फ एक आगमन र एक प्रस्थान मात्र रेकर्ड भएको थियो।
त्यसपछि नियमित दैनिक उडान सुरु हुन लागेको हो। अब विमानस्थलको उपयोग, यात्रु सेवा, अध्यागमन, भन्सार, सुरक्षा, ग्राउन्ड ह्यान्डलिङ र अन्य सेवा संरचनाको वास्तविक परीक्षण हुनेछ।
छुटमा व्यवसायीको ठूलो दाउ
पोखराका पर्यटन व्यवसायीले पहिलो उडानलाई बजार प्रवर्द्धनको अवसरका रूपमा लिएका छन्। होटल संघ पोखराले फ्लाई दुबईबाट आउने यात्रुलाई होटल सेवामा २५ प्रतिशतसम्म छुट दिने घोषणा गरेको छ।
पहिलो उडानका पर्यटकलाई एक रात बस्ने र खाने सुविधा निःशुल्क उपलब्ध गराउने विषयमा समेत व्यवसायी सकारात्मक छन्।
रेवान पोखराले रेस्टुरेन्टको मेनुमा १५ देखि २० प्रतिशतसम्म छुट दिने भएको छ। बेगनास क्षेत्रका होटल तथा रेस्टुरेन्टले २५ प्रतिशतसम्म छुट दिने तयारी गरेका छन्।
पर्यटकलाई पोखरा सहरमा मात्रै सीमित नगरी बेगनास, ताल आसपास र अन्य पर्यटकीय क्षेत्रमा लैजाने उद्देश्यले छुटको दायरा फराकिलो पारिएको छ।
ट्रेकिङ एजेन्सिज एसोसिएसन अफ नेपाल गण्डकीले पदयात्राका पूर्ण प्याकेजमा १५ देखि २० प्रतिशतसम्म छुट दिने जनाएको छ।
पहिलो उडानबाट आउने पर्यटकलाई काडे, अस्ट्रेलियन क्याम्प हुँदै धम्पुससम्मको एकदिने पदयात्राका लागि आवश्यक गाडीको व्यवस्था गर्ने तयारीसमेत छ।
अल्ट्रालाइट सेवामा १० प्रतिशत छुट र भ्रमण प्याकेजमा समेत छुट दिने तयारी गरिएको छ।
गुडविल, रानीवन अर्किड र टीका रिसोर्टले दुईवटा कोठा तीन महिनासम्म निःशुल्क उपलब्ध गराउने तयारी गरेका छन्।
व्यवसायीको यस्तो सामूहिक पहलले एउटा उडानलाई मात्र स्वागत गर्नेभन्दा पनि पोखरालाई अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटकका लागि नयाँ मूल्य प्रस्तावसहित बजारमा प्रस्तुत गर्ने प्रयास देखाएको छ।
पोखरामा पैसा रोक्ने चुनौती
अन्तर्राष्ट्रिय उडान सुरु भएपछि सबैभन्दा ठूलो आर्थिक प्रश्न पर्यटक संख्या मात्र होइन, उनीहरूले पोखरामा कति खर्च गर्छन् भन्ने हो।
विमानबाट पर्यटक आएर एक रात मात्रै बसेर अर्को गन्तव्यतर्फ गए भने त्यसको आर्थिक प्रभाव सीमित हुन्छ। होटल, रेस्टुरेन्ट, पदयात्रा, साहसिक खेल, यातायात, किनमेल र स्थानीय सेवासम्म खर्च विस्तार गर्न सके मात्र उडानले स्थानीय अर्थतन्त्रमा ठूलो प्रभाव पार्न सक्छ।
पोखरा आफैंमा विविध पर्यटकीय उत्पादन भएको गन्तव्य हो।
फेवा, बेगनास र रूपा ताल, अन्नपूर्ण क्षेत्र, पदयात्रा, प्याराग्लाइडिङ, अल्ट्रालाइट, पर्वतीय संग्रहालय, गुफा, धार्मिक तथा सांस्कृतिक स्थलले पर्यटकलाई धेरै दिन रोक्न सक्ने आधार दिन्छन्।
नेपाल पर्यटन बोर्डले पनि पोखरालाई अन्नपूर्ण क्षेत्रको प्रवेशद्वारका रूपमा प्रवद्र्धन गर्दै आएको छ।
यही कारण अहिले व्यवसायीले होटलको कोठा सस्तो बनाउने मात्र होइन, पदयात्रा, रेस्टुरेन्ट, साहसिक गतिविधि र भ्रमण प्याकेजसम्म छुट विस्तार गरेका हुन्। पर्यटकलाई एउटै सेवाबाट अर्को सेवामा जोड्न सकेमा एउटै अन्तर्राष्ट्रिय यात्रुको खर्च धेरै व्यवसायमा फैलिन सक्छ।
यसको प्रभाव होटलको कोठा भरिने दरमा मात्र सीमित हुँदैन।
विमानस्थलबाट होटलसम्मको यातायात, स्थानीय भ्रमण, गाइड, रेस्टुरेन्ट, ट्रेकिङ, पर्वतीय गतिविधि, हस्तकला, पसल, ट्याक्सी तथा अन्य सेवामा माग सिर्जना हुन्छ।
त्यसैले पोखराका व्यवसायीले अहिले घोषणा गरेको छुटलाई तत्कालीन आम्दानी घटाउने निर्णयभन्दा पनि नयाँ बजार निर्माण गर्ने लगानीका रूपमा हेरेका छन्।
दैनिक उडान टिकाउने दबाब
फ्लाई दुबईको उडान सुरु हुनु अवसर हो, तर यसको निरन्तरता अर्को ठूलो चुनौती हो। कुनै अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा नियमित उडान सुरु हुनु र लामो समयसम्म व्यावसायिक रूपमा टिक्नु फरक विषय हुन्।
एयरलाइन्सले यात्रु माग, आम्दानी, सञ्चालन लागत र बजार सम्भावनाका आधारमा उडान निरन्तरता निर्धारण गर्छ।
गण्डकी प्रदेशका मुख्यमन्त्री सुरेन्द्रराज पाण्डेले पनि सुरुका छ महिनाको दैनिक उडानलाई सफल बनाउने विषयलाई प्राथमिकतामा राखेका छन्।
प्रदेश सरकारले सम्बन्धित सरकारी निकाय र निजी क्षेत्रलाई समेटेर समिति बनाएर उडानलाई व्यवस्थित गर्ने तयारी गरेको छ। उनका अनुसार सरकारले गर्नुपर्ने काम सरकार र व्यवसायीले गर्नुपर्ने काम निजी क्षेत्रले मिलेर गर्ने गरी अघि बढ्नुपर्नेछ।
यो दबाब केवल सरकार वा एयरलाइन्सको होइन, पोखराको पर्यटन उद्योगकै हो। विमान भरिएर आउने यात्रुलाई आकर्षक सेवा दिन नसकिएमा उडानको माग कमजोर हुन सक्छ।
त्यस्तै, पर्यटक आए पनि महँगो वा कमजोर सेवा, असंगठित यातायात, सीमित रात्रीकालीन गतिविधि, सडकको अवस्था, सूचना अभाव वा गन्तव्य व्यवस्थापन कमजोर भयो भने प्रत्यक्ष हवाई सम्पर्कको लाभ अपेक्षित रूपमा स्थानीय व्यवसायमा पुग्न सक्दैन।
नेपालमा २०२५ मा करिब ११ लाख ५० हजार विदेशी पर्यटक आएका थिए, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा करिब १ प्रतिशत मात्रै बढी थियो।
यही समयमा पोखरा विमानस्थलबाट यात्रा गर्ने कुल यात्रु पनि २०२४ को करिब १० लाख २० हजारबाट २०२५ मा करिब ९ लाख ४७ हजारमा झरेका थिए।
यसले पर्यटन बजारमा प्रतिस्पर्धा बढिरहेको अवस्थामा नयाँ अन्तर्राष्ट्रिय गन्तव्य थपिनुको महत्व देखाउँछ।
दैनिक दुबई उडानले पोखरालाई खाडी मुलुकसँग मात्र जोड्ने होइन, दुबई हुँदै अन्य अन्तर्राष्ट्रिय बजारसम्म पहुँच विस्तार गर्ने अवसर पनि दिन्छ।
फ्लाई दुबईले यसलाई युएई, खाडी, मध्यपूर्व, युरोप र अन्य बजारसँग जोडिने सेवाका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। नेपाल पर्यटन बोर्डले पनि यही कारण नयाँ हवाई सम्पर्कलाई पर्यटन, व्यापार र लगानी विस्तारको अवसरका रूपमा व्याख्या गरेको छ।
अब पोखराको अगाडि दुईवटा स्पष्ट काम छन्। पहिलो, दैनिक उडानमा पर्याप्त यात्रु सुनिश्चित गर्नु र दोस्रो, विमानबाट आएका पर्यटकलाई पोखरामा बढी दिन र बढी खर्च गर्ने वातावरण बनाउनु।
होटलदेखि पदयात्रा, रेस्टुरेन्टदेखि साहसिक पर्यटन र स्थानीय यातायातदेखि किनमेलसम्म एउटै पर्यटन उत्पादनका रूपमा विकास गर्न सकेमा फ्लाई दुबईको उडान पोखराको पर्यटन व्यवसायका लागि नयाँ बजारको आधार बन्न सक्छ।
विमानस्थल बनेको वर्षौंसम्म अन्तर्राष्ट्रिय यात्रुको अभाव झेलेको पोखराका लागि अब चुनौती विमान आउने होइन, आएका पर्यटकलाई पोखरामै रोक्ने र त्यसबाट स्थानीय अर्थतन्त्रमा वास्तविक आम्दानी सिर्जना गर्ने हो।
