सन् १९७५ को कुरा हो, अमेरिकाको क्यालिफोर्नियामा अध्ययन गरिरहेका १७ वर्षीय मासायोशी सनले एउटा पत्रिकामा सानो तस्वीर देखे, त्यो कुनै ठूलो भवन, महँगो मेसिन वा चर्चित कम्पनीको तस्वीर थिएन, एउटा सानो विद्युतीय चिपको तस्वीर थियो ।
अरूका लागि सामान्य देखिने त्यही चिपले सनको कल्पनामा भने भविष्यको एउटा विशाल संसार खोलिदियो, कम्प्युटरले मानिसको जीवन बदल्नेछ भन्ने विश्वास उनको मनमा त्यही समय गहिरियो र उनले प्रविधिको क्षेत्रमा आफ्नो भविष्य खोज्ने निर्णय गरे ।
त्यतिबेला उनीसँग ठूलो पूँजी थिएन, आफ्नै कम्पनी थिएन र संसारका ठूला व्यवसायीसँग कुनै पहुँच पनि थिएन ।
उनी सामान्य परिवारबाट आएका एक किशोर थिए, जसले जापानबाट अमेरिका पुगेर नयाँ संसार बुझ्ने प्रयास गरिरहेका थिए । तर भविष्यमा कुन प्रविधिले संसार बदल्न सक्छ भन्ने अनुमान गर्ने उनको क्षमता त्यही उमेरदेखि देखिन थालिसकेको थियो ।
आज त्यही मासायोशी सन विश्वका प्रभावशाली प्रविधि व्यवसायीमध्ये एक हुन् ।
सन् १९८१ मा स्थापना गरेको सफ्टवेयर वितरण गर्ने सानो कम्पनी सफ्टबैंकलाई उनले क्रमशः कम्प्युटर, इन्टरनेट, दूरसञ्चार, मोबाइल, चिप प्रविधि र विश्वव्यापी प्रविधि लगानीको विशाल समूहमा विस्तार गरे ।
उनको नेतृत्वमा सफ्टबैंकले याहू जापानदेखि अलिबाबा, मोबाइल सञ्चारदेखि एआरएम र पछिल्लो समय कृत्रिम बौद्धिकतासम्मका क्षेत्रमा ठूलो दाउ लगाएको छ ।
यो यात्रा भने निरन्तर सफलताको मात्र कथा होइन ।
डटकमको प्रविधि उन्मादपछि आएको बजार पतनले उनलाई ठूलो धक्का दियो, केही ठूला लगानीले अर्बौं डलर गुमाए र वीवर्कजस्ता लगानीले उनको रणनीतिमाथि गम्भीर प्रश्नसमेत उठाए । त्यसका बाबजुद सनले प्रविधिको भविष्यप्रतिको आफ्नो विश्वास छाडेनन् । एउटा क्षेत्रबाट अर्को क्षेत्रमा सर्दै उनले आफ्नो व्यवसायलाई समयसँगै बदलिरहे ।
अहिले उनको सबैभन्दा ठूलो ध्यान कृत्रिम बौद्धिकतातर्फ छ । खुला कृत्रिम बौद्धिकता कम्पनीमा सफ्टबैंकको अर्बौं डलरको लगानीदेखि चिप र कृत्रिम बौद्धिकता पूर्वाधार निर्माणसम्म उनको नयाँ रणनीति फैलिएको छ ।
पाँच दशकअघि एउटा पत्रिकामा देखेको सानो चिपको तस्वीरबाट सुरु भएको उनको सपना आज विश्वकै ठूलो प्रविधि दाउमध्ये एक बनेको छ ।
सामान्य परिवारदेखि अमेरिकासम्म
मासायोशी सनको जन्म सन् १९५७ अगस्ट ११ मा जापानको सागा प्रिफेक्चरमा भएको हो । उनी कोरियाली मूलको परिवारमा हुर्किए ।
उनको परिवार आर्थिक रूपमा सम्पन्न थिएन । उनका बुबाले विभिन्न साना व्यवसाय सञ्चालन गरेका थिए र परिवारले जापानमा सामाजिक तथा आर्थिक कठिनाइसमेत भोगेको थियो ।
बाल्यकालदेखि नै सनले आफू वरिपरिको संसारलाई फरक ढंगले हेर्न थाले । जापानमा कोरियाली मूलका मानिसले भोग्नुपरेको सामाजिक विभेदले उनको बाल्यकाल प्रभावित गर्यो । किशोर अवस्थामा उनी अमेरिकातर्फ आकर्षित भए, जहाँ उनलाई नयाँ अवसर, प्रविधि र व्यवसायको फरक संसार देखिन थाल्यो ।
उनी करिब १६ वर्षको उमेरमा अमेरिका पुगे । क्यालिफोर्नियामा अध्ययन गर्दै उनले अंग्रेजी भाषा सिके र पछि क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालय, बर्कलीमा अर्थशास्त्र अध्ययन गरे ।
विश्वविद्यालयको वातावरणले उनको सोचलाई झनै फराकिलो बनायो । विज्ञान, प्रविधि र व्यवसायलाई जोडेर नयाँ सम्भावना खोज्ने उनको बानी त्यही समय बलियो हुँदै गयो ।
विश्वविद्यालयमा पढ्दै गर्दा उनले एउटा विद्युतीय अनुवाद उपकरण बनाउने योजना बनाए । उनले प्राध्यापकहरूको सहयोग लिएर त्यसको नमुना तयार पारे र पछि जापानी कम्पनीलाई बिक्री गरे । त्यसबाट उनले पहिलो ठूलो व्यावसायिक आम्दानी हात पारे ।
विश्वविद्यालयमा अध्ययन गर्दागर्दै उनले खेल खेल्ने विद्युतीय मेसिनको व्यवसायबाट पनि आम्दानी गरेका थिए ।
यी प्रारम्भिक प्रयासले उनलाई एउटा महत्वपूर्ण कुरा सिकाए, नयाँ प्रविधि आफैँमा पर्याप्त हुँदैन, त्यसलाई मानिसको आवश्यकता र बजारसँग जोड्न सक्ने क्षमता नै व्यवसायको आधार हो ।
त्यसपछि उनले विद्युतीय अनुवाद उपकरणको नमुना तयार पार्दै त्यसलाई पेटेन्ट गराए र जापानी कम्पनीलाई बिक्री गरेर पहिलो ठूलो व्यावसायिक सफलता हात पारे ।
विश्वविद्यालयको अध्ययनसँगै प्रविधिको सम्भावना बुझ्दै उनले कम्प्युटरका लागि सफ्टवेयर वितरण गर्ने व्यवसाय सुरु गरे, जुन विस्तार हुँदै सूचना प्रविधिको क्षेत्रमा उनको पहिलो बलियो आधार बन्यो ।
इन्टरनेटको सम्भावना देखिएपछि उनले त्यस क्षेत्रमा आक्रामक लगानी सुरु गरे र जापानमा याहूको सेवा विस्तार गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेले । त्यसपछि चीनको उदीयमान विद्युतीय व्यापार कम्पनी अलिबाबामा लगानी गर्दै उनले आफ्नो व्यवसायलाई जापानको सीमाबाट बाहिर पुर्याए ।
मोबाइल प्रविधिको विस्तारसँगै उनले जापानको दूरसञ्चार बजारमा प्रवेश गरे र भोडाफोनको जापानी व्यवसाय खरिद गर्दै मोबाइल सञ्चार क्षेत्रमा आफ्नो पकड बलियो बनाए ।
अमेरिकी दूरसञ्चार कम्पनी स्प्रिन्टमा ठूलो लगानीमार्फत उनले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा आफ्नो उपस्थितिलाई अझ फराकिलो बनाए भने बेलायतको चिप डिजाइन कम्पनी एआरएम खरिद गरेर भविष्यको कम्प्युटिङ र प्रविधि पूर्वाधारमा आफ्नो दाउ थप गहिरो बनाए ।
यसरी एउटा सानो सफ्टवेयर व्यवसायबाट सुरु भएको उनको यात्रा क्रमशः इन्टरनेट, विद्युतीय व्यापार, मोबाइल सञ्चार, चिप प्रविधि र विश्वव्यापी प्रविधि लगानीसम्म फैलिँदै गयो ।
सानो सफ्टवेयर व्यवसायको सुरुवात
सन् १९८० मा विश्वविद्यालयबाट स्नातक गरेपछि सन जापान फर्किए । त्यसको एक वर्षपछि उनले निहोन सफ्टबैंक स्थापना गरे । कम्पनीको प्रारम्भिक व्यवसाय कम्प्युटर सफ्टवेयर वितरण थियो ।
आजको तुलनामा त्यो समय कम्प्युटर उद्योग निकै प्रारम्भिक अवस्थामा थियो । घरघरमा कम्प्युटर पुगेका थिएनन्, इन्टरनेट सर्वसाधारणको पहुँचमा थिएन र सफ्टवेयर उद्योग पनि सानो थियो । धेरै व्यवसायी तत्कालको बजार हेरेर अघि बढिरहेका थिए ।
सन भने आगामी दशकमा प्रविधि कहाँ पुग्न सक्छ भन्ने अनुमानमा केन्द्रित थिए ।
उनले कम्प्युटरलाई केवल एउटा विद्युतीय उपकरणका रूपमा हेरेनन् । उनको नजरमा कम्प्युटर भविष्यको सूचना संसारको आधार थियो । त्यसैले सफ्टवेयर वितरणबाट सुरु भएको व्यवसायलाई उनले प्रविधिको बढ्दो संसारसँग जोड्दै लगे ।
कम्पनीले विस्तार गर्दै जाँदा सफ्टबैंक जापानको कम्प्युटर उद्योगमा चिनिन थाल्यो । सनले पत्रिका प्रकाशन, सफ्टवेयर वितरण र प्रविधि व्यवसायमा आफ्नो प्रभाव बढाउँदै लगे । उनको उद्देश्य एउटै क्षेत्रमा सीमित कम्पनी बनाउनु थिएन, सूचना प्रविधिको परिवर्तनसँगै आफूलाई बदल्न सक्ने समूह निर्माण गर्नु थियो ।
यही सोचले उनलाई इन्टरनेटतर्फ पुर्यायो ।
इन्टरनेटमा देखेको विशाल बजार
१९९० को दशकको मध्यतिर इन्टरनेटको प्रयोग तीव्र रूपमा बढ्न थालेको थियो । विश्वभरका धेरै मानिसले यसलाई नयाँ सञ्चार माध्यमका रूपमा बुझिरहेका थिए । सनले भने यसलाई भविष्यको व्यापार र सूचना प्रणालीको आधारका रूपमा हेरे ।
सन् १९९५ मा सफ्टबैंकले अमेरिकी इन्टरनेट कम्पनीहरूमा लगानी गर्न थाल्यो । त्यसमध्ये याहू सबैभन्दा चर्चित बन्यो । सफ्टबैंकले याहूमा ठूलो लगानी गर्यो र जापानमा याहूको सेवा विस्तार गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्यो ।
यो निर्णयले सनको व्यवसायलाई नयाँ मोड दियो । सफ्टवेयर बेच्ने कम्पनी अब इन्टरनेट कम्पनीमा लगानी गर्ने संस्थामा परिणत हुँदै गयो ।
त्यतिबेला इन्टरनेटसँग जोडिएका कम्पनीको वास्तविक भविष्य कस्तो हुन्छ भन्ने निश्चित थिएन । बजारमा उत्साह भने तीव्र थियो । नयाँ नयाँ कम्पनीहरू स्थापना भइरहेका थिए र लगानीकर्ताहरू प्रविधिको सम्भावनामा ठूलो रकम लगानी गरिरहेका थिए ।
सनले पनि त्यही सम्भावनामा ठूलो दाउ लगाए । सन् १९९० को दशकको अन्त्यसम्म सफ्टबैंकले विश्वका धेरै इन्टरनेट कम्पनीमा लगानी गरिसकेको थियो । उनको सम्पत्ति र कम्पनीको बजार मूल्य पनि तीव्र रूपमा बढ्यो । तर बजारको यो चमक लामो समय टिकेन ।
डटकमको पतन र ठूलो धक्का
सन् २००० को आसपास इन्टरनेट कम्पनीको मूल्य अस्वाभाविक रूपमा बढिसकेको थियो । लगानीकर्ताहरूले इन्टरनेटसँग जोडिएका कम्पनीको भविष्यलाई अत्यधिक मूल्य दिन थालेका थिए । अन्ततः बजारमा ठूलो गिरावट आयो ।
धेरै इन्टरनेट कम्पनीको मूल्य ढल्यो । लगानीकर्ताको अर्बौं डलर गुम्यो । सफ्टबैंक पनि त्यसबाट अछुतो रहेन ।
सनको व्यक्तिगत सम्पत्तिमा समेत ठूलो गिरावट आयो । केही समयका लागि उनको व्यवसायिक साम्राज्य संकटमा परेको जस्तो देखियो । तर उनले इन्टरनेटको सम्भावना गलत भएको निष्कर्ष निकालेनन् ।
उनको दृष्टिमा समस्या प्रविधिमा थिएन, बजारको अत्यधिक उत्साह र गलत मूल्यांकनमा थियो । यही सोचले उनलाई अर्को ठूलो लगानीतर्फ पुर्यायो ।
चीनको एउटा सानो कम्पनीमा ठूलो विश्वास
सन् २००० मा सनले चीनका उद्यमी ज्याक मालाई भेटे । हाङ्झाउमा सञ्चालन भइरहेको अलिबाबा त्यतिबेला आजको जस्तो विशाल कम्पनी थिएन । कम्पनीले विद्युतीय व्यापारको प्रारम्भिक सम्भावना खोजिरहेको थियो ।
सनले ज्याक माको सोच र चीनको विशाल बजारमा इन्टरनेटको सम्भावना देखे । उनले अलिबाबामा करिब दुई करोड अमेरिकी डलर लगानी गरे । त्यो लगानी पछि सफ्टबैंकको इतिहासकै सबैभन्दा चर्चित लगानीमध्ये एक बन्यो ।
अलिबाबा तीव्र गतिमा विस्तार भयो । चीनमा विद्युतीय व्यापार बढ्दै गयो र कम्पनी विश्वकै ठूलो विद्युतीय व्यापार समूहमा पुग्यो । सफ्टबैंकको प्रारम्भिक लगानीको मूल्य पनि असाधारण रूपमा बढ्यो ।
यस घटनाले सनको लगानी शैलीलाई विश्वभर चर्चित बनायो । उनी पहिले नै ठूलो भइसकेको कम्पनी खोज्ने लगानीकर्ता थिएनन् । भविष्यमा ठूलो बन्न सक्ने सम्भावना भएको कम्पनी खोजेर त्यसमा सुरुवाती चरणमै ठूलो रकम लगाउने उनको शैली थियो ।
यही शैली पछि सफ्टबैंकको सबैभन्दा महत्वपूर्ण पहिचान बन्यो ।
मोबाइलमा प्रवेशको ठूलो दाउ
इन्टरनेटपछि सनले मोबाइल सञ्चारमा भविष्य देखे । मानिसले कम्प्युटरबाट मात्र इन्टरनेट चलाउने समय लामो नहुने उनको अनुमान थियो । सूचना मानिसको हातमा पुग्नेछ भन्ने उनको विश्वास थियो ।
सन् २००६ मा सफ्टबैंकले जापानको भोडाफोनको व्यवसाय खरिद गर्ने सम्झौता गर्यो । करिब एक खर्ब ७५ अर्ब जापानी येनको यो कारोबारले सफ्टबैंकलाई जापानको प्रमुख मोबाइल सञ्चार कम्पनीमध्ये एक बनायो ।
मोबाइल सेवा, इन्टरनेट र डिजिटल सामग्रीलाई एउटै प्रणालीमा जोड्ने रणनीति अघि बढाइयो । स्मार्टफोनको विस्तारसँगै यो रणनीतिले थप गति पायो ।
सन् २००८ मा जापानमा आइफोन उपलब्ध गराउने प्रमुख कम्पनीका रूपमा सफ्टबैंक अगाडि आयो । त्यसपछि मोबाइल इन्टरनेटको प्रयोग तीव्र रूपमा विस्तार हुँदै गयो ।
सनले फेरि भविष्यको एउटा महत्वपूर्ण परिवर्तनलाई समयमै समात्न खोजेका थिए । कम्प्युटरबाट इन्टरनेटमा भएको परिवर्तन अब मोबाइलमा सर्दै थियो ।
जापानबाट अमेरिकासम्म
मोबाइल व्यवसायमा विस्तारसँगै सनले जापानबाहिर पनि ठूलो दाउ लगाउन थाले । अमेरिकी दूरसञ्चार कम्पनी स्प्रिन्टमा सफ्टबैंकको प्रवेश त्यसैको हिस्सा थियो ।
सन् २०१३ मा सफ्टबैंकले स्प्रिन्टमा ठूलो लगानी गर्यो । अमेरिकी बजारमा प्रवेशले कम्पनीको अन्तर्राष्ट्रिय विस्तारलाई नयाँ दिशा दियो ।
तर अमेरिकी दूरसञ्चार बजार जापानको जस्तो थिएन । प्रतिस्पर्धा तीव्र थियो, पूर्वाधारमा ठूलो लगानी आवश्यक थियो र स्थापित कम्पनीसँग प्रतिस्पर्धा गर्न लामो समय लाग्ने अवस्था थियो ।
सनका लागि भने यो केवल तत्कालको नाफा र घाटाको विषय थिएन । विश्वव्यापी दूरसञ्चार र सूचना प्रविधिको बजारमा ठूलो स्थान बनाउने दीर्घकालीन रणनीतिको हिस्सा थियो ।
चिपमा देखिएको अर्को भविष्य
सनले सन् २०१६ मा बेलायतको चिप डिजाइन कम्पनी एआरएम खरिद गर्ने निर्णय गरे । करिब २४ अर्ब ३० करोड पाउन्ड मूल्यको यो कारोबार सफ्टबैंकका लागि अर्को ठूलो दाउ थियो ।
एआरएम आफैँले उपभोक्ताले प्रयोग गर्ने अधिकांश उपकरण निर्माण गर्दैन । यसको मुख्य शक्ति चिप डिजाइनसम्बन्धी प्रविधि र बौद्धिक सम्पत्तिमा छ । मोबाइल फोनदेखि विभिन्न विद्युतीय उपकरणसम्म एआरएमको प्रविधि व्यापक रूपमा प्रयोग हुँदै आएको छ ।
सनले यसलाई तत्कालको व्यवसायभन्दा भविष्यको कम्प्युटिङ पूर्वाधारका रूपमा हेरे ।
स्मार्टफोन बढ्दै थियो, वस्तुहरूको विद्युतीय सञ्जाल विस्तार हुँदै थियो र उच्च क्षमताको कम्प्युटिङको माग पनि बढिरहेको थियो । भविष्यमा कृत्रिम बौद्धिकताको विकाससँगै चिपको महत्व अझ बढ्ने उनको अनुमान थियो ।
आज सफ्टबैंकको कृत्रिम बौद्धिकता रणनीतिमा एआरएमलाई महत्वपूर्ण आधार मानिन्छ ।
यसले एउटा रोचक चक्र पूरा गर्छ । १७ वर्षको उमेरमा एउटा पत्रिकामा चिपको तस्वीर देखेर भविष्य कल्पना गरेका सन दशकौँपछि त्यही चिप प्रविधिको केन्द्रमा रहेको कम्पनीको मालिक बने ।
सय अर्ब डलरको लगानी कोष
सनको महत्वाकांक्षा कम्पनी खरिदमा मात्र सीमित रहेन । उनी विश्वभरका नयाँ प्रविधि कम्पनीमा लगानी गर्ने ठूलो संरचना बनाउन चाहन्थे । त्यसैको परिणाम थियो सफ्टबैंक भिजन फन्ड ।
सन् २०१६ मा सफ्टबैंकले विश्वव्यापी प्रविधि कम्पनीमा लगानी गर्ने विशाल कोष निर्माण गर्ने योजना सार्वजनिक गर्यो । साउदी अरबको सार्वजनिक लगानी कोषसहित विभिन्न लगानीकर्ताको सहभागिताबाट कोषको आकार करिब एक खर्ब अमेरिकी डलरसम्म पुग्ने लक्ष्य राखिएको थियो ।
सन् २०१७ मा पहिलो ठूलो कोष स्थापना हुँदा ९३ अर्ब डलरभन्दा बढीको लगानी प्रतिबद्धता जुट्यो ।
यो परम्परागत लगानी कोषभन्दा निकै ठूलो आकारको थियो । सनले विश्वभरका प्रविधि कम्पनीलाई ठूलो पूँजी दिएर तीव्र विस्तार गराउने रणनीति लिए ।
उबर, हामीवर्क, डोरड्यास, कुपाङ, ग्राबलगायतका कम्पनीमा सफ्टबैंकको लगानी भयो । केही लगानीले ठूलो मूल्य सिर्जना गरे भने केही लगानीले ठूलो घाटा पनि दिए ।
यहीँबाट सनको आक्रामक लगानी शैली फेरि चर्चामा आयो ।
हामीवर्कको धक्का
सफ्टबैंकको लगानी यात्रामा हामीवर्क सबैभन्दा चर्चित घटनामध्ये एक बन्यो ।
साझा कार्यालय सञ्चालन गर्ने हामीवर्कलाई सनले अत्यधिक सम्भावना भएको कम्पनीका रूपमा हेरे । सफ्टबैंक र उसको लगानी कोषले कम्पनीमा ठूलो रकम लगानी गरे । कम्पनीको मूल्यांकन पनि तीव्र रूपमा बढ्यो ।
तर सार्वजनिक सेयर निष्कासनको तयारीका क्रममा कम्पनीको व्यवसायिक संरचना, खर्च, नेतृत्व र मूल्यांकनमाथि गम्भीर प्रश्न उठे । अन्ततः सार्वजनिक सेयर निष्कासनको योजना असफल भयो ।
सफ्टबैंकले ठूलो घाटा व्यहोर्नुपर्यो । भिजन फन्डका अन्य केही लगानीमा पनि मूल्य घट्यो । यसले सनको ठूलो पूँजी र तीव्र विस्तारमा आधारित लगानी रणनीतिमाथि विश्वव्यापी बहस सिर्जना गर्यो ।
तर सन फेरि पछि हटेनन् ।
उनले आफ्नो व्यवसायको अर्को सम्भावित ठूलो क्षेत्र खोज्न थाले । त्यो क्षेत्र थियो कृत्रिम बौद्धिकता ।
कृत्रिम बौद्धिकतामा अर्को ठूलो दाउ
आज मासायोशी सनको सबैभन्दा ठूलो ध्यान कृत्रिम बौद्धिकतामा छ । उनले कृत्रिम बौद्धिकतालाई सामान्य प्रविधिको एउटा नयाँ चरणभन्दा धेरै ठूलो परिवर्तनका रूपमा व्याख्या गर्दै आएका छन् ।
सफ्टबैंकको पछिल्लो रणनीतिमा चिप, गणनाका लागि आवश्यक पूर्वाधार, कृत्रिम बौद्धिकता प्रणाली र त्यसमा आधारित व्यवसायलाई एकैसाथ जोड्ने प्रयास देखिन्छ ।
खुला कृत्रिम बौद्धिकता कम्पनीमा सफ्टबैंकको लगानी पनि यही रणनीतिको हिस्सा हो ।
सन् २०२६ मा सफ्टबैंकले उक्त कम्पनीमा थप ३० अर्ब अमेरिकी डलर लगानी गर्ने घोषणा गरेको छ । यो लगानी पूरा भएपछि उक्त कम्पनीमा सफ्टबैंकको सञ्चित लगानी करिब ६४ अर्ब ६० करोड अमेरिकी डलर पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
सनको दृष्टिमा कृत्रिम बौद्धिकताको विकास केवल सफ्टवेयरमा सीमित रहने छैन । त्यसका लागि चिप, विशाल तथ्याङ्क प्रशोधन केन्द्र, विद्युत्, सञ्जाल र नयाँ प्रकारका कम्प्युटिङ पूर्वाधार आवश्यक पर्नेछन् ।
त्यसैले सफ्टबैंकको रणनीति पनि एउटा कम्पनीमा लगानी गरेर रोकिनेभन्दा ठूलो प्रणाली निर्माणतर्फ केन्द्रित हुँदै गएको छ ।
एआरएममार्फत चिप प्रविधि, विभिन्न कम्पनीमार्फत कृत्रिम बौद्धिकता, पूर्वाधारमा लगानी र विश्वका ठूला प्रविधि कम्पनीसँग साझेदारीमार्फत सनले भविष्यको सूचना अर्थतन्त्रमा आफ्नो स्थान बलियो बनाउन खोजिरहेका छन् ।
असफलताबाट फर्किने व्यवसायी
मासायोशी सनको कथा केवल सफल लगानीको कथा होइन । उनको व्यवसायिक यात्रामा असफलता र ठूलो जोखिम बराबर उपस्थित छन् ।
डटकमको पतनले उनको सम्पत्तिमा ठूलो असर पार्यो । स्प्रिन्टले लामो समय चुनौती झेल्यो । भिजन फन्डका केही लगानीले ठूलो घाटा दिए । हामीवर्कले अर्बौं डलरको मूल्यह्रास देखायो ।
तर प्रत्येक धक्कापछि सनले व्यवसायको दिशा बदल्ने प्रयास गरे ।
सफ्टवेयरबाट इन्टरनेटतर्फ पुगे, इन्टरनेटबाट दूरसञ्चारमा गए, दूरसञ्चारबाट विश्वव्यापी प्रविधि लगानीमा पुगे, त्यसपछि चिप प्रविधिमा ठूलो दाउ लगाए र अहिले कृत्रिम बौद्धिकताको युगमा प्रवेश गरेका छन् ।
सफ्टबैंकको इतिहासलाई हेर्दा कम्पनीको एउटा विशेषता यही देखिन्छ, समयसँगै व्यवसायको केन्द्र बदलिँदै गएको छ तर सूचना प्रविधिले संसार बदल्छ भन्ने मूल विश्वास निरन्तर रह्यो ।
एउटा चिपको तस्वीरको लामो प्रभाव
मासायोशी सनको कथा एउटा सामान्य परिवारबाट उठेको मानिसले अर्बौं डलर कमाएको कथा मात्र होइन । यो भविष्यको सम्भावना पहिचान गरेर त्यसमा ठूलो पूँजी लगाउने व्यवसायिक सोचको कथा हो ।
१७ वर्षको उमेरमा एउटा पत्रिकामा देखेको चिपको तस्वीरले उनको सोच परिवर्तन गर्यो । त्यसपछि उनले प्रविधिलाई व्यवसायसँग जोड्दै लगे ।
पहिले विद्युतीय अनुवाद उपकरण बनाएर बेच्ने प्रयास गरे, त्यसपछि कम्प्युटर सफ्टवेयर वितरण गर्ने व्यवसाय सुरु गरे, इन्टरनेटमा दाउ लगाए, याहू जापान निर्माणमा भूमिका खेले, अलिबाबामा लगानी गरे, मोबाइल सञ्चारमा प्रवेश गरे, भोडाफोनको जापानी व्यवसाय खरिद गरे, अमेरिकाको स्प्रिन्टमा ठूलो लगानी गरे, एआरएम खरिद गरे, विशाल लगानी कोष निर्माण गरे र अहिले कृत्रिम बौद्धिकतामा अर्बौं डलर लगानी गरिरहेका छन् ।
उनको यात्रामा एउटै ढाँचा पटकपटक दोहोरिन्छ, अरूले बजार ठूलो भइसकेपछि प्रवेश गर्ने ठाउँमा उनी त्यसको प्रारम्भिक संकेत खोज्छन् ।
कहिले त्यो संकेत कम्प्युटरमा भेटियो, कहिले इन्टरनेटमा, त्यसपछि मोबाइल प्रविधि र चिपमा देखियो, अहिले उनको सबैभन्दा ठूलो ध्यान कृत्रिम बौद्धिकतातर्फ केन्द्रित छ ।
सनको व्यवसायिक यात्रामा प्रविधि बदलिँदै गयो, बजार बदलिँदै गयो र लगानीको आकार पनि बढ्दै गयो, तर भविष्यमा ठूलो परिवर्तन ल्याउन सक्ने प्रविधि समयमै पहिचान गर्ने उनको सोच भने निरन्तर रह्यो ।
आज सफ्टबैंक एउटा मात्र उत्पादन बेच्ने कम्पनी होइन । यो प्रविधि, दूरसञ्चार, चिप, लगानी र कृत्रिम बौद्धिकताको संगममा उभिएको विश्वव्यापी समूह हो ।
मासायोशी सन अझै त्यसको नेतृत्वमा छन् । उनले १९८१ मा स्थापना गरेको सानो सफ्टवेयर कम्पनी अहिले विश्वका चर्चित प्रविधि लगानी समूहमा परिणत भएको छ ।
तर उनको कथा अझै टुंगिएको छैन । किनकि पाँच दशकअघि उनले एउटा सानो चिपमा भविष्य देखेका थिए ।
आज उनी त्यही भविष्यको अर्को ठूलो रूप खोजिरहेका छन् । त्यो रूप हो कृत्रिम बौद्धिकता ।
एउटा सानो तस्वीरबाट सुरु भएको कल्पना अहिले विश्व प्रविधिको सबैभन्दा ठूलो दाउमा परिणत भएको छ।
