युक्रेनको खार्किभमा सन् १९९० को दशकमा एउटा सानो व्यवसाय सुरु गर्दा फाम नाट भुओङसँग ठूलो पुँजी थिएन।
देश नयाँ राजनीतिक र आर्थिक व्यवस्थामा प्रवेश गर्दै थियो। बजार अस्तव्यस्त थियो। उपभोक्ताको क्रयशक्ति कमजोर थियो। बैंकिङ प्रणाली र उद्योग दुवै संक्रमणमा थिए।
तर भुओङले त्यही संकटमा अवसर देखे। सस्तो, छिटो तयार हुने र पेट भर्ने खानेकुराको आवश्यकता पहिचान गर्दै उनले ‘मिभिना’ नामको तयारी चाउचाउ बजारमा ल्याए। त्यसपछि उनको व्यवसायिक यात्रा रोकिएन।
चाउचाउबाट कमाएको पुँजी लिएर उनी भियतनाम फर्किए। त्यहाँ घरजग्गा र पर्यटनबाट सुरु भएको उनको व्यवसायिक साम्राज्य क्रमशः स्वास्थ्य, शिक्षा, खुद्रा व्यापार, प्रविधि र अन्ततः विद्युतीय सवारीसाधनसम्म फैलियो।
आज उनी भियतनामका सबैभन्दा धनी व्यवसायी मात्र होइनन्, देशको निजी क्षेत्रबाट विश्व बजारमा औद्योगिक महत्वाकांक्षा प्रस्तुत गर्ने प्रमुख उद्यमीका रूपमा स्थापित छन्। फोर्ब्सको २०२६ को तथ्यांकअनुसार उनको सम्पत्ति ३४ अर्ब डलरभन्दा बढी पुगेको छ।
उनको नेतृत्वमा रहेको भिनग्रुप अहिले प्रविधि, उद्योग, घरजग्गा, सेवा, पूर्वाधार, हरित ऊर्जा, संस्कृति र सामाजिक व्यवसायसम्म फैलिएको विशाल कर्पोरेट संरचना बनेको छ।
तर यो साम्राज्यको सुरुआत भियतनामको कुनै ठूलो औद्योगिक शहरबाट भएको थिएन। यसको पहिलो अध्याय युक्रेनमा लेखिएको थियो।
युद्धको छायाबाट निस्किएको महत्वाकांक्षा
फाम नाट भुओङको जन्म ५ अगस्ट १९६८ मा हनोईमा भएको थियो। उनी जन्मिएको समय भियतनाम युद्धको चरम चरणमा थियो। परिवार सम्पन्न थिएन। उनका पिता भियतनामी वायुसेनासँग सम्बन्धित काममा थिए भने आमाले परिवारको आर्थिक अवस्थालाई धान्न सानो व्यापार गर्थिन्।
अभावबीच हुर्किएका भुओङका लागि शिक्षा अगाडि बढ्ने प्रमुख माध्यम बन्यो। उनले हनोई विश्वविद्यालय अफ माइनिङ एन्ड जिओलोजीमा अध्ययन गरे।
पछि तत्कालीन सोभियत संघमा अध्ययन गर्ने अवसर पाए र मस्को जियोलोजिकल प्रोसपेक्टिङ इन्स्टिच्युटबाट भूगर्भीय अर्थशास्त्रसम्बन्धी शिक्षा हासिल गरे। भिनग्रुपका आधिकारिक कागजातले पनि उनको यही शैक्षिक पृष्ठभूमि र सन् १९९३ मा युक्रेनबाट व्यवसाय सुरु गरेको पुष्टि गर्छ।
सोभियत संघको विघटनपछि पूर्वी युरोप आर्थिक संक्रमणमा थियो। रोजगारी र उद्योग दुवै अस्थिर थिए। त्यही समय भुओङ आफ्नी पत्नी फाम थु हुओङसँग युक्रेन पुगे।
त्यहाँ उनको पहिलो लक्ष्य ठूलो कम्पनी बनाउनु थिएन। पहिलो लक्ष्य थियो, बाँच्न सक्ने व्यवसाय बनाउनु।
साथीभाइ र परिवारबाट जुटाएको ऋणबाट उनले खार्किभमा रेस्टुरेन्ट व्यवसाय सुरु गरे। तर रेस्टुरेन्टले मात्र उनको महत्वाकांक्षा पूरा गर्ने अवस्था थिएन। उनले बजारलाई नियाले।
र त्यहाँ उनले एउटा सामान्य तर ठूलो अवसर देखे। सस्तो खाना चाहिने ठूलो जनसंख्या। चाउचाउले खोलिदिएको अर्बपतिको बाटो
सन् १९९३ मा भुओङले टेक्नोकम स्थापना गरे। कम्पनीले युक्रेनमा तत्कालीन उपभोक्ताका लागि सस्तो र छिटो तयार हुने तयारी चाउचाउ तथा अन्य सुख्खा खाद्य उत्पादन विकास गर्न थाल्यो। ‘मिभिना’ ब्रान्ड त्यसैबाट जन्मियो।
युक्रेनको कमजोर अर्थतन्त्रमा उपभोक्तालाई महँगो रेस्टुरेन्टको खाना चाहिएको थिएन। उनीहरूलाई सस्तो, छिटो र पेट भर्ने विकल्प चाहिएको थियो। मिभिनाले यही आवश्यकतालाई समात्यो।
यो भुओङको पहिलो ठूलो व्यवसायिक पाठ थियो। ठूलो बजार बनाउन सधैँ ठूलो उत्पादन आवश्यक हुँदैन। कहिलेकाहीँ ठूलो समस्या समाधान गर्ने सानो उत्पादन नै पर्याप्त हुन्छ।
मिभिनाको माग तीव्र गतिमा बढ्यो। कम्पनीले चाउचाउसँगै सुख्खा खाना, मसला र अन्य खाद्य उत्पादन विस्तार गर्यो। केही वर्षमै मिभिना युक्रेनी उपभोक्ताबीच अत्यन्त परिचित ब्रान्ड बन्यो। भियतनामको एउटा सामान्य परिवारबाट आएका भुओङ युक्रेनमा खाद्य व्यवसायका प्रभावशाली उद्यमी बने।
तर उनको लक्ष्य त्यहीँ रोकिने थिएन। सन् २०१० मा नेस्लेले टेक्नोकम खरिद गर्यो। कारोबार करिब १५ करोड अमेरिकी डलरमा भएको विवरण सार्वजनिक छ। भुओङका लागि यो केवल कम्पनी बिक्रीको कारोबार थिएन।
यो पहिलो ठूलो पुँजी निर्माणको क्षण थियो। यही पुँजीले उनलाई भियतनाम फर्केर अझ ठूलो सपना देख्ने सामर्थ्य दियो।
युक्रेनको कमाइबाट भियतनाममा साम्राज्य
भुओङले युक्रेनमा व्यवसाय बेचेर प्राप्त गरेको अनुभव र पुँजीलाई आफ्नो मातृभूमिमा लगानी गर्ने निर्णय गरे। भियतनाम त्यसबेला तीव्र आर्थिक रूपान्तरणको चरणमा थियो। आर्थिक उदारीकरणले निजी लगानीका लागि नयाँ अवसर सिर्जना गरिरहेको थियो।
भुओङले सुरुमा दुई क्षेत्रमा अवसर देखे। घरजग्गा र पर्यटन।
सन् २००० को दशकको सुरुआतमा उनले भिनपर्ल र भिनकममार्फत भियतनाममा व्यवसाय विस्तार गरे। भिनग्रुपको आधिकारिक इतिहासअनुसार भिनपर्ल सन् २००१ र भिनकम सन् २००२ मा स्थापना भएका थिए।
न्हा त्राङमा समुद्रसँग जोडिएको पर्यटन परियोजनालाई आधुनिक रिसोर्टमा रूपान्तरण गर्ने निर्णय त्यतिबेला ठूलो जोखिम थियो। तर जोखिम लिनु नै भुओङको व्यवसायिक शैली बनिसकेको थियो।
पर्यटन परियोजनाको सफलतापछि उनले आधुनिक व्यापारिक केन्द्र र सहरी पूर्वाधारमा लगानी बढाए। हनोईको भिनकम परियोजनाले भियतनामी उपभोक्तालाई आधुनिक सपिङ मल र सहरी जीवनशैलीसँग जोड्न भूमिका खेल्यो।
व्यवसायको आकार बढ्दै गएपछि भिनकम र भिनपर्ललाई एउटै कर्पोरेट संरचनामा ल्याउने प्रक्रिया अघि बढ्यो। जनवरी २०१२ मा भिनपर्ल र भिनकमको मर्जरपछि भिनग्रुप अस्तित्वमा आयो। त्यसपछि भुओङको व्यवसाय कुनै एउटा क्षेत्रमा सीमित रहेन।
घरदेखि अस्पतालसम्म एउटै व्यापारिक इकोसिस्टम
भिनग्रुपको सबैभन्दा ठूलो रणनीतिक विशेषता एउटै उद्योगमा ठूलो हुनु होइन।
उपभोक्ताको दैनिक जीवनका धेरै आवश्यकता एउटै व्यावसायिक संरचनाभित्र ल्याउनु हो। घर चाहियो भने भिनहोम्स। किनमेल गर्न भिनकम। स्वास्थ्य सेवाका लागि भिनमेक। शिक्षाका लागि भिनस्कुल। पर्यटनका लागि भिनपर्ल।
यसरी भुओङले अलग-अलग कम्पनी मात्र बनाएनन्। उनले एउटा व्यवसायिक इकोसिस्टम निर्माण गरे। भिनग्रुपको अहिलेको संरचना पनि यही सोचमा आधारित छ। कम्पनीले प्रविधि तथा उद्योग, घरजग्गा तथा सेवा, पूर्वाधार, हरित ऊर्जा, संस्कृति र सामाजिक व्यवसायलाई आफ्नो प्रमुख क्षेत्रका रूपमा अघि सारेको छ।
यसको अर्थ ग्राहकलाई एउटा उत्पादन बेचेर सम्बन्ध समाप्त गर्ने होइन।
ग्राहकको जीवनका फरक चरणमा फरक सेवा बेच्ने। यही मोडलले भिनग्रुपलाई भियतनामको सबैभन्दा प्रभावशाली निजी व्यवसायिक समूहमा रूपान्तरण गर्यो।
सन् २०१२ मा भिनमेक स्वास्थ्य ब्रान्ड सुरु भयो। सन् २०१३ मा भिनस्कुल शिक्षा क्षेत्रमा प्रवेश गर्यो। यसरी घरजग्गा र पर्यटनबाट सुरु भएको समूह स्वास्थ्य र शिक्षासम्म पुग्यो।
ल्यान्डमार्क ८१ : महत्वाकांक्षाको अग्लो प्रतीक
भुओङको व्यवसायिक दर्शनको सबैभन्दा देखिने प्रतीकमध्ये एक हो ल्यान्डमार्क ८१। हो ची मिन्ह सिटीमा निर्माण गरिएको ४६१ मिटर अग्लो, ८१ तले यो भवन भिनग्रुपको रियल इस्टेट महत्वाकांक्षाको प्रतीक बन्यो।
सन् २०१८ मा सम्पन्न भएको ल्यान्डमार्क ८१ केही समयसम्म दक्षिणपूर्वी एसियाकै सबैभन्दा अग्ला भवनमध्ये एक थियो। भिनग्रुपको आधिकारिक विवरणअनुसार यो भियतनामको नयाँ आर्थिक उभारको प्रतीकका रूपमा विकास गरिएको थियो।
भुओङका लागि यस्ता परियोजना केवल घरजग्गा बेच्ने माध्यम थिएनन्। यी परियोजनाले भियतनामको आधुनिक आर्थिक पहिचान निर्माण गर्ने उद्देश्य पनि बोकेका थिए।
सडक, अपार्टमेन्ट, होटल, सपिङ मल, अस्पताल र मनोरञ्जन केन्द्रलाई एउटै संरचनामा जोड्ने रणनीतिले भिनग्रुपलाई परम्परागत रियल इस्टेट कम्पनीभन्दा फरक बनायो।
तर भुओङको सबैभन्दा ठूलो महत्वाकांक्षा अझै आउन बाँकी थियो।
चाउचाउबाट विद्युतीय कारसम्म
सन् २०१७ मा भुओङले भिनफास्ट स्थापना गरे। यो निर्णय उनको सम्पूर्ण व्यवसायिक यात्रामध्ये सबैभन्दा जोखिमपूर्ण थियो।
भियतनामसँग आफ्नै ठूलो कार उद्योग थिएन। विश्व बजारमा टोयोटा, फक्सवागन, फोर्ड, बीएमडब्लू, मर्सिडिज र पछि टेस्लाजस्ता स्थापित कम्पनीसँग प्रतिस्पर्धा गर्नुपर्ने थियो।
त्यसमाथि अटोमोबाइल उद्योगमा प्रवेशका लागि अर्बौँ डलरको लगानी आवश्यक थियो। भुओङले भने जोखिम स्वीकार गरे।
हाई फङमा विशाल कार उत्पादन केन्द्र निर्माण गरियो। सन् २०१८ मा भिनफास्टले पहिलो आन्तरिक दहन इन्जिनका कार सार्वजनिक गर्यो। त्यही वर्ष स्मार्ट विद्युतीय स्कुटर पनि बजारमा ल्याइयो।
तर केही वर्षमै भुओङले अर्को ठूलो निर्णय गरे। भविष्य पेट्रोलियम कारमा होइन, विद्युतीय सवारीमा छ। भिनफास्टले पेट्रोल कारबाट बाहिरिएर विद्युतीय सवारीमा केन्द्रित हुने रणनीति अघि बढायो। यो निर्णयले व्यवसायलाई अझ जोखिमपूर्ण बनायो। तर भुओङका लागि जोखिम नयाँ कुरा थिएन।
उनको पहिलो व्यवसाय पनि आर्थिक संकटको बीचमा सुरु भएको थियो।
नास्डाकमा प्रवेश र विश्वको ध्यान
भिनफास्टको अन्तर्राष्ट्रिय महत्वाकांक्षा सन् २०२३ मा नयाँ उचाइमा पुग्यो।
अगस्ट २०२३ मा भिनफास्ट विशेष प्रयोजनको कम्पनी ब्ल्याक स्पेडसँगको मर्जरमार्फत नास्डाकमा सूचीकृत भयो।
पहिलो कारोबारकै दिन कम्पनीको सेयर मूल्य तीव्र रूपमा बढ्यो र केही समयका लागि बजार पुँजीकरण करिब ८५ अर्ब डलर पुगेको थियो। त्यसबेला कम्पनीको मूल्य फोर्ड र जनरल मोटर्सभन्दा माथि पुगेको थियो। यो घटना विश्वव्यापी वित्तीय बजारका लागि असाधारण थियो। तर यहाँ एउटा महत्वपूर्ण कुरा छुटाउन मिल्दैन।
बजार पुँजीकरण बढ्नु र वास्तविक व्यवसायिक नाफा हुनु एउटै कुरा होइन।
भिनफास्ट त्यसबेला घाटामा थियो। सीमित सार्वजनिक कारोबारयोग्य सेयरका कारण सेयर मूल्यमा आएको ठूलो उतारचढावले कम्पनीको बजार मूल्य अत्यधिक माथि पुर्याएको थियो। यसैले नास्डाकको पहिलो दिनलाई भुओङको अन्तिम सफलता मान्नु गलत हुन्छ।
बरु यो उनको सबैभन्दा ठूलो परीक्षा सुरु भएको क्षण थियो। अब उनले भियतनाममा कार बनाउन सक्ने मात्र होइन, विश्व बजारमा ती कार बेच्न सक्ने प्रमाणित गर्नुपर्ने थियो।
अर्बौँ लगानीको जोखिम
विद्युतीय सवारी उद्योगमा प्रवेश गर्दा भुओङले आफ्ना अन्य व्यवसायबाट उत्पन्न स्रोतसमेत प्रयोग गर्नुपर्यो। कार उद्योगमा उत्पादन कारखाना बनाउनु मात्रै पर्याप्त हुँदैन। ब्याट्री प्रविधि, सफ्टवेयर, चार्जिङ पूर्वाधार, बिक्री सञ्जाल, सेवा केन्द्र र अन्तर्राष्ट्रिय नियमन सबैमा लगानी गर्नुपर्छ।
त्यसमाथि विश्वका स्थापित कार निर्माता कम्पनीहरू पनि विद्युतीय सवारीमा तीव्र रूपमा प्रवेश गरिरहेका छन्।
भिनफास्टले अमेरिकामा कारखाना निर्माणको योजना अघि बढायो। उत्तर अमेरिकामा उत्पादन विस्तार गर्ने रणनीति अघि सारियो। तर कम्पनीले बिक्री, लागत, उत्पादन क्षमता र घाटाको दबाबसमेत सामना गर्नुपर्यो।
यही कारण भुओङको अहिलेको व्यवसायिक कथा ‘सफलता हासिल गरिसकेका अर्बपति’को भन्दा पनि ठूलो जोखिम लिएर अर्को औद्योगिक चरण निर्माण गरिरहेका उद्यमीको कथा हो।
उनको सबैभन्दा ठूलो परीक्षा अब भिनफास्टलाई दिगो विश्वव्यापी अटोमोबाइल कम्पनी बनाउनु हो।
व्यापारसँगै विज्ञान र समाजमा लगानी
भुओङले आफ्नो व्यवसायिक प्रभावलाई सामाजिक क्षेत्रमा पनि विस्तार गरेका छन्।
पत्नी फाम थु हुओङसँग मिलेर उनले भिनफ्युचर फाउन्डेसन स्थापना गरे। यसको उद्देश्य विज्ञान तथा प्रविधिको माध्यमबाट मानव जीवनमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने अनुसन्धान र वैज्ञानिकलाई प्रोत्साहन गर्नु हो।
भिनफ्युचर पुरस्कार विश्वका वैज्ञानिक समुदायमा उल्लेखनीय अन्तर्राष्ट्रिय पुरस्कारका रूपमा स्थापित गर्ने प्रयास गरिएको छ।
यसले भुओङको व्यवसायिक सोचको अर्को पक्ष देखाउँछ। उनको महत्वाकांक्षा केवल सम्पत्ति निर्माणमा सीमित छैन। भियतनामलाई प्रविधि, विज्ञान र औद्योगिक क्षमताको क्षेत्रमा विश्वस्तरमा स्थापित गर्ने उद्देश्य पनि उनको व्यवसायिक रणनीतिमा जोडिएको छ।
यही कारण भिनग्रुपको विस्तार घरजग्गाबाट कारसम्म पुगेको छ।
भुओङको सफलताको वास्तविक सूत्र
फाम नाट भुओङको कथा बाहिरबाट हेर्दा असाधारण जोखिमको कथा देखिन्छ। तर उनको व्यवसायिक यात्रामा केही कुरा निरन्तर दोहोरिन्छन्।
पहिलो, समस्या पहिचान। युक्रेनमा उनले सस्तो खानाको समस्या देखे। मिभिना जन्मियो। दोस्रो, बजारको गति बुझ्ने क्षमता। मिभिना सफल भएपछि खाद्य उद्योगबाट बाहिरिएर ठूलो पुँजी निर्माण गरे। तेस्रो, पुँजी पुनःलगानी।
युक्रेनबाट कमाएको पुँजीलाई उनले आफ्नो देशको घरजग्गा र पर्यटनमा लगाए।
चौथो, व्यवसायिक इकोसिस्टम। घरजग्गा, होटल, खुद्रा व्यापार, अस्पताल र शिक्षा एकअर्कासँग जोडिए। पाँचौँ, ठूलो जोखिम लिन सक्ने क्षमता। भिनफास्ट यसको सबैभन्दा ठूलो उदाहरण हो र छैटौँ, दीर्घकालीन राष्ट्रिय महत्वाकांक्षा।
भुओङको व्यवसायिक निर्णयमा भियतनामलाई आधुनिक औद्योगिक र प्रविधि केन्द्र बनाउने सोच बारम्बार देखिन्छ। भिनग्रुपले आफूलाई भियतनामको अग्रणी निजी उद्यमका रूपमा प्रस्तुत गर्दै आएको छ र अहिले प्रविधि तथा उद्योगलाई आफ्नो प्रमुख रणनीतिक क्षेत्रमध्ये राखेको छ।
‘एसियाका डोनाल्ड ट्रम्प’ भन्दा ठूलो परिचय
फाम नाट भुओङलाई कहिलेकाहीँ ‘एसियाका डोनाल्ड ट्रम्प’ भनेर तुलना गरिन्छ। तर उनको वास्तविक परिचय यो उपमाभन्दा धेरै फराकिलो छ।
ट्रम्पको व्यवसायिक पहिचान मुख्यतः अमेरिकी रियल इस्टेट, मिडिया र मनोरञ्जनसँग जोडिएको थियो। भुओङको साम्राज्य भने खाद्य उद्योगबाट सुरु भएर रियल इस्टेट, पर्यटन, खुद्रा व्यापार, स्वास्थ्य, शिक्षा, प्रविधि, औद्योगिक उत्पादन र विद्युतीय सवारीसम्म पुगेको छ।
उनको कथा मूलतः एक उद्यमीले एउटै व्यवसायबाट कमाएको पुँजीलाई अर्को ठूलो अवसरमा पुनःलगानी गर्दै राष्ट्रिय स्तरको कर्पोरेट संरचना निर्माण गरेको कथा हो। सन् १९९३ मा युक्रेनमा चाउचाउ बेच्ने व्यवसायबाट सुरु भएको यात्रा अहिले विश्व बजारमा विद्युतीय कार बेच्ने लक्ष्यसम्म पुगेको छ।
मिभिना बेचेर बनेको पहिलो पुँजीले भिनपर्ल र भिनकम जन्मायो।
भिनकम र भिनपर्लले भिनग्रुप बनाए। भिनग्रुपले स्वास्थ्य, शिक्षा, घरजग्गा र सेवा विस्तार गर्यो। र त्यही साम्राज्यले भिनफास्टलाई जन्म दियो। यही क्रम फाम नाट भुओङको सफलताको सबैभन्दा ठूलो व्यावसायिक पाठ हो। उनले एउटा व्यवसायबाट कमाएर अर्को व्यवसाय सुरु मात्र गरेनन्।
हरेक सफल व्यवसायलाई अर्को ठूलो उद्योगमा प्रवेश गर्ने आधार बनाए। त्यसैले भुओङको कथा केवल एक अर्बपतिको व्यक्तिगत सफलताको कथा होइन।
यो आर्थिक संकटलाई अवसरमा बदल्ने उद्यमशीलता, पुँजीलाई निरन्तर पुनःलगानी गर्ने रणनीति र एउटा उदीयमान देशको आर्थिक महत्वाकांक्षासँग निजी व्यवसायलाई जोड्ने प्रयासको कथा हो।
आज भिनफास्ट विश्वका स्थापित विद्युतीय सवारी कम्पनीसँग प्रतिस्पर्धा गर्ने प्रयासमा छ। त्यसको सफलता वा असफलताले भुओङको अर्को अध्याय निर्धारण गर्नेछ।
तर एउटा कुरा पहिले नै स्थापित भइसकेको छ। युक्रेनको आर्थिक संकटमा सस्तो चाउचाउ बेच्ने निर्णयबाट सुरु भएको मानिसले भियतनाममा घर, होटल, अस्पताल, विद्यालय र गगनचुम्बी भवन मात्र बनाएन।
उसले आफ्नै देशमा विश्वस्तरको औद्योगिक ब्रान्ड बनाउने महत्वाकांक्षा निर्माण गर्यो।
र यही कारण फाम नाट भुओङको यात्रा दक्षिणपूर्वी एसियाको उद्यमशीलता, जोखिम र महत्वाकांक्षाको सबैभन्दा उल्लेखनीय कथामध्ये एक बनेको छ।
