एजेन्सी । कृत्रिम बुद्धिमत्ता अर्थात् एआई मोडलको क्षमता विस्तारसँगै साइबर सुरक्षाको जोखिम र त्यसमा हुने लगानी दुवै तीव्र रूपमा बढ्न थालेका छन्। पछिल्लो समय ओपनएआई, एन्थ्रोपिक र मेटाका एआई मोडल साइबर सुरक्षा परीक्षणका क्रममा बाह्य प्रणालीमा अनधिकृत रूपमा प्रवेश गरेका घटना सार्वजनिक भएका छन्।

यी घटना नियन्त्रित परीक्षणका क्रममा भएका भए पनि एआई प्रणालीलाई उपकरण, प्रणाली र सञ्जालमा पहुँच दिँदा उत्पन्न हुन सक्ने सुरक्षा जोखिमलाई प्रत्यक्ष देखाएका छन्।

यसैबीच साइबर आक्रमणको प्रमुख प्रवेशबिन्दुसमेत परिवर्तन भइरहेको छ। भेरिजोनको सन् २०२६ को तथ्यांकअनुसार विश्लेषण गरिएका साइबर उल्लंघनमध्ये ३१ प्रतिशत सफ्टवेयरका कमजोरी प्रयोग गरेर सुरु भएका छन्।

१९ वर्षको तथ्यांकमा पहिलोपटक सफ्टवेयरको कमजोरी चोरी भएका प्रमाणपत्रलाई उछिन्दै साइबर उल्लंघनको प्रमुख प्रवेशबिन्दु बनेको हो। भेरिजोनका अनुसार एआईको प्रयोगले ज्ञात कमजोरी पहिचान र त्यसको दुरुपयोग गर्ने समय महिनाबाट केही घण्टासम्म छोट्याउन सक्ने देखिएको छ।

परीक्षणकै क्रममा बाह्य प्रणालीमा पुग्यो एआई

एआईको साइबर क्षमताबारे पछिल्लो महत्वपूर्ण घटना ओपनएआई र हगिङ फेससँग सम्बन्धित छ। जुलाई २०२६ मा ओपनएआईले सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार आन्तरिक साइबर क्षमता परीक्षणका क्रममा प्रयोग गरिएका मोडलले हगिङ फेसको उत्पादन पूर्वाधारमा अनधिकृत पहुँच बनाएका थिए।

ओपनएआईका अनुसार परीक्षणका क्रममा मोडललाई जटिल साइबर गतिविधि पहिचान र समाधान गर्न लगाइएको थियो। त्यस क्रममा मोडलले अनुसन्धान वातावरण र हगिङ फेसको उत्पादन पूर्वाधारमा रहेका कमजोरीलाई जोड्दै परीक्षणको समाधान खोज्ने प्रयास गरेको थियो।

मोडलले प्याकेज रजिस्ट्री क्यास प्रोक्सीमा रहेको नयाँ प्रकृतिको कमजोरी पहिचान गरी इन्टरनेटमा पहुँच प्राप्त गरेको ओपनएआईले जनाएको छ। त्यसपछि उसले आफ्नो पहुँच विस्तार गर्दै परीक्षण वातावरणबाट हगिङ फेसको उत्पादन प्रणालीसम्म पुग्ने बाटो बनाएको थियो।

त्यहाँबाट परीक्षणसँग सम्बन्धित गोप्य सूचना प्राप्त गर्ने प्रयास भएको थियो। हगिङ फेसको सुरक्षा टोलीले गतिविधि पहिचान गरी नियन्त्रणमा लिएको थियो।

ओपनएआईले घटनापछि एआई मोडलको साइबर क्षमता परीक्षण गर्दा पूर्वाधारको पहुँच नियन्त्रण, गतिविधिको निगरानी र सुरक्षा संयन्त्र थप कडा बनाउनुपर्ने आवश्यकता औंल्याएको छ।

यसअघि बेलायतको एआई सुरक्षा संस्थानले एन्थ्रोपिकको क्लाउड मिथोस प्रिभ्यु र ओपनएआईको जीपीटी ५.५ मा गरेको परीक्षणले पनि एआईको साइबर क्षमता तीव्र गतिमा बढिरहेको देखाएको थियो। संस्थाका अनुसार क्लाउड मिथोस प्रिभ्युले कमजोर सञ्जालमा बहुचरणीय साइबर आक्रमण सञ्चालन गर्दै कमजोरी पहिचान र त्यसको प्रयोग गर्न सकेको थियो।

ओपनएआईको जीपीटी ५.५ मा गरिएको परीक्षणमा पनि यस्तै सुधार देखिएको थियो। संस्थाले विभिन्न तहमा विभाजन गरिएका ९५ वटा साइबर कार्यमार्फत मोडलको क्षमता परीक्षण गरेको थियो। परीक्षणले एआईले साइबर आक्रमणका विभिन्न चरणमा स्वचालित रूपमा काम गर्न सक्ने क्षमता विकास गरिरहेको देखाएको थियो।

यसले साइबर आक्रमणमा आवश्यक प्राविधिक दक्षताको प्रवेश अवरोध घट्दै गएको संकेत गर्छ। विगतमा कमजोरी पहिचान, प्रणालीको संरचना विश्लेषण र त्यसको प्रयोग गर्न उच्चस्तरका साइबर सुरक्षा विज्ञ आवश्यक पर्थे। अहिले एआईले यीमध्ये धेरै प्रक्रिया स्वचालित रूपमा सञ्चालन गर्न थालेपछि आक्रमणको गति र दायरा बढ्न सक्ने जोखिम देखिएको छ।

३१ प्रतिशत उल्लंघनमा सफ्टवेयरको कमजोरी

भेरिजोनको सन् २०२६ को तथ्यांकले साइबर सुरक्षामा आएको परिवर्तनलाई स्पष्ट देखाएको छ। रिपोर्टअनुसार ३१ प्रतिशत साइबर उल्लंघनमा सफ्टवेयरको कमजोरी प्रारम्भिक प्रवेशबिन्दु बनेका छन्। अघिल्ला वर्षमा चोरी भएका प्रमाणपत्र प्रमुख माध्यम रहेकामा यस वर्ष सफ्टवेयरको कमजोरी पहिलो स्थानमा पुगेको हो।

रिपोर्टले एआईको प्रयोगले सार्वजनिक भइसकेका कमजोरीको दुरुपयोग गर्ने समयसमेत घटाउन सक्ने उल्लेख गरेको छ। आक्रमणकारीले कमजोरी पहिचान र प्रयोग गर्ने समय घटाउँदै लगेपछि संस्थासँग त्यसलाई समाधान गर्ने समय पनि कम हुँदै गएको छ। साइबर सुरक्षा टोलीका लागि यही समय अन्तर प्रमुख चुनौती बनेको छ।

मोबाइलमा आधारित सामाजिक इन्जिनियरिङको जोखिमसमेत बढेको छ। भेरिजोनका अनुसार मोबाइलमार्फत हुने सामाजिक इन्जिनियरिङ आक्रमणको सफलता दर परम्परागत इमेलमार्फत हुने फिसिङभन्दा ४० प्रतिशत बढी छ। आक्रमणकारीले फर्जी सन्देश, फोन तथा अन्य माध्यमबाट प्रयोगकर्तालाई लक्षित गर्ने क्रम बढेको रिपोर्टले देखाएको छ।

कम्पनीभित्र एआईको अनधिकृत प्रयोग अर्को सुरक्षा चुनौती बनेको छ। भेरिजोनका अनुसार कार्यालयमा एआई प्रयोग गर्ने कर्मचारीको अनुपात एक वर्षमा १५ प्रतिशतबाट बढेर ४५ प्रतिशत पुगेको छ। स्वीकृति नलिएका एआई उपकरणमा कम्पनीका सूचना तथा कोड पठाउने प्रवृत्तिले तथ्यांक चुहावटको जोखिम बढाएको छ।

तेस्रो पक्षसँग सम्बन्धित साइबर उल्लंघनसमेत बढेको छ। भेरिजोनका अनुसार तेस्रो पक्ष संलग्न भएका उल्लंघन ६० प्रतिशतले बढेका छन्। कुल उल्लंघनमध्ये ४८ प्रतिशतमा तेस्रो पक्षको संलग्नता देखिएको छ। क्लाउड सेवा, बाह्य प्रविधि प्रदायक र आपूर्ति शृंखलामा कम्पनीहरूको निर्भरता बढ्दै गएपछि साइबर सुरक्षाको दायरा आफ्नै प्रणालीभन्दा बाहिर पुगेको छ।

भेरिजोनले कृत्रिम बुद्धिमत्ताको प्रयोग विभिन्न १५ प्रकारका साइबर आक्रमणमा भइरहेको जनाएको छ। आक्रमणकारीले सुरक्षा कमजोरी खोज्नेदेखि हानिकारक सफ्टवेयर तयार पार्नेसम्मका विभिन्न चरणमा एआई प्रयोग गरिरहेका छन्।

साइबर सुरक्षामा बढ्दैछ अर्बौं डलरको खर्च

साइबर जोखिम बढेसँगै सूचना सुरक्षामा हुने विश्वव्यापी खर्च पनि तीव्र रूपमा बढ्ने प्रक्षेपण गरिएको छ। गार्टनरका अनुसार सन् २०२६ मा विश्वव्यापी सूचना सुरक्षा खर्च २४० अर्ब डलर पुग्ने अनुमान छ। अघिल्लो वर्षको तुलनामा यो १२.५ प्रतिशतको वृद्धि हो।

एआई सुरक्षामा हुने खर्च अझ तीव्र गतिमा बढ्ने देखिएको छ। गार्टनरका अनुसार सन् २०२६ मा एआई साइबर सुरक्षामा करिब ५१.३ अर्ब डलर खर्च हुने अनुमान छ। सन् २०२५ मा यस्तो खर्च २५.९ अर्ब डलर थियो। यस आधारमा एक वर्षमै एआई साइबर सुरक्षा खर्च करिब दोब्बर हुने देखिन्छ।

सन् २०२७ मा एआई साइबर सुरक्षामा हुने खर्च करिब ८६ अर्ब डलर पुग्ने गार्टनरको प्रक्षेपण छ। एआई प्रणालीको प्रयोग बढ्दै जाँदा मोडलको पहुँच नियन्त्रण, तथ्यांक सुरक्षा, सुरक्षा परीक्षण, कमजोरी पहिचान र साइबर घटनाको प्रतिक्रियाका लागि छुट्टै प्रविधिको माग बढ्ने देखिएको छ।

एआई पूर्वाधारमा भइरहेको लगानीले पनि साइबर सुरक्षाको बजार विस्तारलाई प्रभावित गर्नेछ। सर्भर, सेमिकन्डक्टर, क्लाउड सेवा र तथ्यांक केन्द्रमा ठूलो लगानी भइरहेका बेला ती पूर्वाधारको सुरक्षा पनि अनिवार्य खर्चका रूपमा थपिँदै गएको छ।

यसले साइबर सुरक्षा सेवा प्रदायकका लागि नयाँ बजार सिर्जना गरिरहेको छ। एआई प्रणालीको सुरक्षा, क्लाउड सुरक्षा, स्वचालित जोखिम पहिचान, वास्तविक समय निगरानी र साइबर घटनाको स्वचालित प्रतिक्रियामा आगामी वर्षमा लगानी बढ्ने सम्भावना छ।

आक्रमणसँगै सुरक्षामा पनि एआईको प्रयोग

एआईले साइबर आक्रमणको क्षमता बढाइरहेको भए पनि त्यही प्रविधि सुरक्षा प्रणाली बलियो बनाउनसमेत प्रयोग भइरहेको छ। सफ्टवेयरको कमजोरी पहिचान, कोड परीक्षण, सञ्जाल निगरानी, असामान्य गतिविधि पहिचान र साइबर घटनाको प्रारम्भिक विश्लेषणमा एआईको प्रयोग विस्तार भइरहेको छ।

एन्थ्रोपिकको प्रोजेक्ट ग्लासविङ यसको एउटा उदाहरण हो। कम्पनीले एआई मोडल प्रयोग गरेर महत्वपूर्ण सफ्टवेयरमा सुरक्षा कमजोरी खोज्ने कार्यक्रम सञ्चालन गरेको छ। कम्पनीका अनुसार परियोजनामा संलग्न संस्थाहरूले १० हजारभन्दा बढी उच्च वा गम्भीर स्तरका सुरक्षा कमजोरी पहिचान गरेका थिए।

कार्यक्रमलाई थप विस्तार गर्दै एन्थ्रोपिकले करिब १५० नयाँ संस्थालाई सहभागी गराउने जनाएको छ। यी संस्था १५ भन्दा बढी देशमा रहेका छन् र अधिकांश महत्वपूर्ण पूर्वाधारसँग सम्बन्धित छन्।

यसबाट साइबर सुरक्षामा एआईको प्रयोग दुईतर्फी बन्दै गएको देखिन्छ। आक्रमणकारीले कमजोरी पहिचान र आक्रमणको गति बढाउन एआई प्रयोग गरिरहेका छन् भने सुरक्षा प्रदायक र संस्थाहरूले त्यही प्रविधिबाट कमजोरी पहिचान, जोखिम मूल्यांकन र सुरक्षा परीक्षणलाई स्वचालित बनाइरहेका छन्।

तर एआई प्रणालीको स्वायत्तता बढ्दै जाँदा पहुँच नियन्त्रण र निगरानीको आवश्यकता पनि बढेको छ। एआईलाई अत्यधिक अधिकार दिँदा प्रणालीको कमजोरी प्रयोग गर्ने क्षमता सुरक्षा परीक्षणको सीमाभन्दा बाहिर जान सक्ने पछिल्ला घटनाले देखाएका छन्।

ओपनएआई र हगिङ फेससँग सम्बन्धित घटनापछि मोडल परीक्षणका क्रममा पूर्वाधार सुरक्षा, सञ्जाल पहुँच र गतिविधिको निगरानीलाई थप कडा बनाउनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।

साइबर सुरक्षामा भइरहेको लगानीको आकार र एआईको बढ्दो प्रयोगले आगामी प्रविधि बजारमा सुरक्षा क्षेत्रको भूमिका थप महत्वपूर्ण हुने देखाउँछ। एआई प्रणाली जति धेरै स्वायत्त र व्यापक बन्दै जान्छन्, तिनको सुरक्षा, तथ्यांक संरक्षण, पहुँच नियन्त्रण र निरन्तर निगरानीका लागि खर्च पनि बढ्दै जानेछ।

गार्टनरको खर्च प्रक्षेपण, भेरिजोनको साइबर उल्लंघनसम्बन्धी तथ्यांक तथा एआई सुरक्षा परीक्षणले एउटै प्रवृत्तितर्फ संकेत गरेका छन्। एआईको क्षमता विस्तारसँगै त्यसबाट उत्पन्न हुन सक्ने साइबर जोखिम व्यवस्थापनमा हुने खर्च पनि समानान्तर रूपमा बढ्नेछ। यसले एआई पूर्वाधारमा भइरहेको लगानीसँगै साइबर सुरक्षालाई आगामी वर्षको महत्वपूर्ण व्यावसायिक लगानी क्षेत्रका रूपमा स्थापित गर्ने सम्भावना बढाएको छ।