काठमाडौं । नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको स्वामित्वमा रहेका जलविद्युत् आयोजनाबाट गत आर्थिक वर्षमा विद्युत् उत्पादन घटेको छ। आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को तुलनामा आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा प्राधिकरणका आयोजनाबाट १३८ दशमलव ६७ गिगावाट घण्टा कम विद्युत् उत्पादन भएको हो।
प्राधिकरणको विद्युत् उत्पादन निर्देशनालयका अनुसार आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा प्राधिकरणका जलविद्युत् आयोजनाबाट कुल २ हजार ९०२ दशमलव ४ गिगावाट घण्टा विद्युत् उत्पादन भएको थियो। गत आर्थिक वर्षमा भने उत्पादन घटेर २ हजार ७६३ दशमलव ७३ गिगावाट घण्टामा सीमित भएको छ।
गत आर्थिक वर्षको उत्पादनमध्ये सुक्खायाममा १ हजार १६८ दशमलव ६ गिगावाट घण्टा र वर्षायाममा १ हजार ५९५ दशमलव १ गिगावाट घण्टा विद्युत् उत्पादन भएको निर्देशनालयले जनाएको छ।
विद्युत् उत्पादन निर्देशनालयका प्रमुख मदन तिमिल्सिनाका अनुसार उत्पादनमा आएको कमीको मुख्य कारण जलाशययुक्त कुलेखानी जलविद्युत् आयोजना अपेक्षाअनुसार सञ्चालन हुन नसक्नु, केही आयोजनामा भएको मर्मतसम्भार तथा प्रणाली सञ्चालनसँग सम्बन्धित कारण हुन्।
“समग्रमा अलिकति घटेको हो, धेरै घटेको छैन। मुख्यतः कुलेखानी नचलेको र मर्मतसम्भारका कारणले पनि घटेको हो,” तिमिल्सिनाले भने।
कुलेखानीमा पानी कम हुँदा असर
कुलेखानी जलाशयमा पानीको सतह कम भएपछि आयोजनालाई आवश्यकताअनुसार सञ्चालन गर्न नसकिएको प्राधिकरणको भनाइ छ। कुलेखानी जलाशय ‘रिजर्भवायर टाइप’को आयोजना भएकाले पानीको उपलब्धता र सतहलाई आधार बनाएर विद्युत् उत्पादन गर्नुपर्ने हुन्छ।
तिमिल्सिनाका अनुसार गत आर्थिक वर्षमा कुलेखानी जलाशयमा पानीको सतह अपेक्षाकृत कम रहेकाले आयोजनाबाट विद्युत् उत्पादन घटेको हो।
“कुलेखानीमा पानीको सतह कम थियो। सतह कम भएपछि चलाउन सकिएन,” उनले भने।
यद्यपि अहिले कुलेखानीमा पानीको सञ्चिति बढेकाले आगामी दिनमा प्रणालीको आवश्यकता हेरेर जलाशयको पानी उपयोग गर्न सकिने उनले बताए।
प्राधिकरणका अनुसार जलाशयको पानीको भण्डारण र प्रणालीको मागबीच सन्तुलन मिलाएर कुलेखानी सञ्चालन गर्नुपर्ने हुन्छ। त्यसैले जलाशयमा पानी पर्याप्त भए पनि आवश्यकता र प्रणाली सञ्चालनको अवस्थाअनुसार मात्रै उत्पादन बढाइन्छ।
लक्ष्य पूरा नगरेर घटेको होइन
प्राधिकरणले समग्र उत्पादन घट्नु आयोजनाहरूले वार्षिक उत्पादन लक्ष्य पूरा गर्न नसकेको कारण मात्रै नभएको स्पष्ट पारेको छ।
तिमिल्सिनाका अनुसार प्राधिकरणका आयोजनाबाट कति विद्युत् उत्पादन गर्ने भन्ने निर्णय प्रणाली सञ्चालन केन्द्रको आवश्यकताअनुसार हुने गर्छ। विशेषगरी निजी क्षेत्रका कतिपय आयोजना ‘टेक अर पे’ आधारमा सञ्चालन हुने भएकाले प्रणालीको मागअनुसार प्राधिकरण स्वामित्वका आयोजना कम सञ्चालन गर्नुपर्ने अवस्था आउने गरेको उनले बताए।
यसले प्राधिकरणका आयोजनाको उत्पादन क्षमता हुँदाहुँदै पनि वास्तविक उत्पादनमा प्रभाव पार्ने गरेको छ।
अर्थात् उत्पादनमा आएको कमीलाई मात्रै आयोजनाको कमजोर कार्यसम्पादनका रूपमा बुझ्न नहुने प्राधिकरणको भनाइ छ। उपलब्ध जलस्रोत, जलाशयको अवस्था, प्रणालीको माग, मर्मतसम्भार र निजी क्षेत्रका आयोजनाको उत्पादन व्यवस्थापनसमेतले प्राधिकरणका आयोजनाको सञ्चालनमा प्रभाव पार्ने गरेको छ।
धेरै आयोजनाले लक्ष्य भेटे
समग्र उत्पादन घटे पनि प्राधिकरणको विद्युत् उत्पादन निर्देशनालयअन्तर्गतका थुप्रै जलविद्युत् केन्द्रले भने आफ्नो वार्षिक उत्पादन लक्ष्य पूरा गरेका छन्।
मध्य मर्स्याङ्दी, मर्स्याङ्दी, माथिल्लो त्रिशूली–३ ‘ए’, सुनकोशी, पुवाखोला, सेती र कुलेखानी–३ जलविद्युत् केन्द्रले निर्धारित वार्षिक उत्पादन लक्ष्यको १०० प्रतिशतभन्दा बढी उत्पादन गरेका छन्।
त्यस्तै कुलेखानी–१ र कुलेखानी–२ ले आफ्नो वार्षिक लक्ष्यको १०० प्रतिशत उत्पादन हासिल गरेका छन्।
कालीगण्डकी ‘ए’, मोदी, गण्डक, देवीघाट र चमेलिया जलविद्युत् केन्द्रले भने निर्धारित लक्ष्यको ९० प्रतिशतभन्दा बढी विद्युत् उत्पादन गरेका छन्।
यसले प्राधिकरणका सबै आयोजनाको उत्पादनमा समान रूपमा गिरावट आएको नभई केही ठूला आयोजनाको सञ्चालन अवस्था र प्रणालीगत व्यवस्थापनका कारण समग्र उत्पादन प्रभावित भएको देखाउँछ।
तीन कुलेखानीको उत्पादन ९२ गिगावाट घण्टा
जलाशययुक्त कुलेखानी आयोजनाका तीनवटै केन्द्रबाट गत आर्थिक वर्षमा कुल ९२ दशमलव ३६२ गिगावाट घण्टा विद्युत् उत्पादन भएको छ।
कुलेखानी–१ जलविद्युत् केन्द्रको जलाशयमा गत आर्थिक वर्षभर पानीको सतहमा उतारचढाव देखिएको थियो। उपलब्ध विवरणअनुसार जलाशयको पानीको सतह अधिकतम १ हजार ५२४ दशमलव १० मिटर र न्यूनतम १ हजार ४८८ दशमलव ७४ मिटरसम्म पुगेको थियो।
जलाशयको पानीलाई आवश्यकताअनुसार व्यवस्थापन गर्दै कुलेखानी–१, कुलेखानी–२ र कुलेखानी–३ बाट विद्युत् उत्पादन गरिएको प्राधिकरणले जनाएको छ।
समग्रमा प्राधिकरणका आयोजनाको विद्युत् उत्पादन अघिल्लो वर्षको तुलनामा घटे पनि उत्पादनमा आएको कमीलाई आयोजनाको कार्यक्षमता कमजोर भएको अर्थमा मात्रै लिन नहुने प्राधिकरणको दाबी छ। जलाशयमा पानीको उपलब्धता, मर्मतसम्भार र राष्ट्रिय प्रणालीको मागअनुसार आयोजना सञ्चालन गर्ने अभ्यासले उत्पादनको वार्षिक तथ्यांकमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने गरेको छ।
