पुस्तक : A Fabulous Debt: The Epic Story of How Bonds Built the Modern World
लेखक : रोबिन विगल्सवर्थ (Robin Wigglesworth)
प्रकाशक : पोर्टफोलियो, पेन्गुइन
प्रकाशन मिति : २९ सेप्टेम्बर २०२६
पृष्ठ : ४१६
ऋणलाई सामान्यतया आर्थिक बोझका रूपमा बुझिन्छ। व्यक्ति होस् वा व्यवसाय, सरकार होस् वा संस्था, ऋण बढ्नुलाई धेरैजसो अवस्थामा जोखिम र वित्तीय दबाबसँग जोडेर हेरिन्छ।
तर आधुनिक अर्थतन्त्रको इतिहास हेर्ने हो भने ऋण केवल दायित्व होइन, विकास र समृद्धि निर्माणको एउटा शक्तिशाली वित्तीय औजार पनि हो। ठूला पूर्वाधार आयोजना, युद्ध, व्यापार विस्तार, औद्योगिक क्रान्ति र आधुनिक राज्य सञ्चालनका पछाडि ऋण तथा बन्ड बजारको महत्त्वपूर्ण भूमिका रहेको छ।
अमेरिकाको राजमार्गदेखि युरोपका जल व्यवस्थापन प्रणालीसम्म, रेलमार्गदेखि आधुनिक प्रविधि उद्योगसम्म ठूलो पुँजी आवश्यक पर्ने परियोजनाहरूको विकासमा ऋणले निर्णायक भूमिका खेलेको छ।
कुनै सरकारसँग तत्काल पर्याप्त स्रोत नभए पनि भविष्यको आम्दानी र कर संकलनको क्षमताका आधारमा उसले अहिले नै पुँजी जुटाउन सक्छ। यही व्यवस्थाले राज्यलाई ठूला आयोजना निर्माण गर्ने, अर्थतन्त्र विस्तार गर्ने र संकटको समयमा खर्च व्यवस्थापन गर्ने अवसर दिएको छ।
तर ऋणको यही शक्तिसँग जोखिम पनि जोडिएको छ। ऋणको सही उपयोगले आर्थिक विस्तार सम्भव बनाउँछ भने अनियन्त्रित ऋणले सरकारलाई वित्तीय संकटमा धकेल्न सक्छ। ब्याजदर बढ्दा ऋणको लागत बढ्छ, लगानीकर्ताको विश्वास कमजोर हुँदा नयाँ ऋण जुटाउन कठिन हुन्छ र पुरानो ऋण तिर्न नयाँ ऋण लिनुपर्ने अवस्था आउन सक्छ।
रोबिन विगल्सवर्थको पुस्तक ए फ्याबुलस डेट ले ऋणको यही दोहोरो चरित्रलाई ऐतिहासिक, आर्थिक र व्यावसायिक दृष्टिकोणबाट व्याख्या गरेको छ।
पुस्तकले विशेषगरी बन्ड बजारको विकासक्रमलाई केन्द्रमा राख्दै आधुनिक विश्व निर्माणमा ऋणले खेलेको भूमिका खोतल्छ।
लेखकले ऋणलाई केवल सरकारी हिसाबकिताब वा वित्तीय संस्थाको कारोबारका रूपमा नभई आधुनिक अर्थतन्त्र सञ्चालन गर्ने एउटा महत्त्वपूर्ण संरचनाका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्।
विगल्सवर्थ फाइनान्सियल टाइम्सका वरिष्ठ वित्तीय पत्रकार हुन्। यसअघि उनले निष्क्रिय लगानी अर्थात् इन्डेक्स फन्डको विकास र विश्वव्यापी प्रभावबारे ट्रिलियन्स पुस्तक लेखेका थिए। नयाँ पुस्तकमा उनले वित्तीय बजारको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष बन्डको इतिहास र त्यसले विश्व अर्थतन्त्रमा पारेको प्रभावलाई विषय बनाएका छन्।
भेनिसदेखि आधुनिक वालस्ट्रिटसम्मको ऋण यात्रा
पुस्तकको प्रमुख विशेषता बन्ड बजारको इतिहासलाई सामान्य आर्थिक विवरणमा सीमित नराखी त्यससँग जोडिएका मानिस, राजनीतिक निर्णय, युद्ध, व्यापार र आर्थिक परिवर्तनका घटनामार्फत प्रस्तुत गर्नु हो।
लेखकले बन्ड बजारको विकासलाई मध्ययुगीन युरोपबाट सुरु गर्छन्। सन् ११७१ को आसपास भेनिसले युद्ध खर्च व्यवस्थापनका लागि ऋण उठाउने जुन वित्तीय व्यवस्था विकास गर्यो, त्यसलाई आधुनिक बन्ड बजारको प्रारम्भिक आधारका रूपमा पुस्तकले प्रस्तुत गरेको छ।
राज्यले आफ्ना नागरिक र लगानीकर्ताबाट रकम जुटाउने, त्यसबापत ब्याज दिने र निश्चित सर्तमा रकम फिर्ता गर्ने व्यवस्थाले पछि विकसित भएको सरकारी ऋण प्रणालीको आधार तयार गर्यो।
त्यतिबेला युद्ध सञ्चालन, व्यापारिक मार्गको सुरक्षा र राज्यको प्रशासनिक खर्चका लागि ठूलो रकम आवश्यक पर्थ्यो। तत्कालीन कर आम्दानीले मात्र यस्ता खर्च धान्न कठिन हुन्थ्यो।
त्यसैले सरकारले भविष्यमा प्राप्त हुने आम्दानीको आधारमा अहिले नै रकम जुटाउने उपाय अपनायो। यसले राज्यलाई तत्काल स्रोत उपलब्ध गराउनुका साथै लगानीकर्तालाई ब्याज आम्दानी प्राप्त गर्ने अवसर पनि दियो।
पुस्तकले सत्रौँ शताब्दीको नेदरल्यान्ड्समा स्थानीय निकायले जल व्यवस्थापन र बाढी नियन्त्रणका लागि बन्ड जारी गरेको घटनालाई पनि महत्त्वका साथ प्रस्तुत गरेको छ। समुद्री सतहभन्दा होचो भूभाग भएको नेदरल्यान्ड्समा बाँध, नहर र जल निकास प्रणाली निर्माण गर्नु आर्थिक तथा सामाजिक अस्तित्वसँग जोडिएको विषय थियो।
यस्ता पूर्वाधार निर्माणका लागि स्थानीय समुदायले ठूलो पुँजी जुटाउनुपर्थ्यो। त्यसका लागि जारी गरिएका ऋणपत्रले नागरिक, व्यापारी र लगानीकर्तालाई सार्वजनिक पूर्वाधार निर्माणमा पुँजी परिचालन गर्ने अवसर दिए। यसरी बन्ड बजार केवल युद्ध वा सरकारी खर्च व्यवस्थापनको माध्यम रहेन, आर्थिक उत्पादन र सामाजिक पूर्वाधार निर्माणको आधार पनि बन्यो।
युरोपमा बन्ड बजारको विस्तारसँगै सरकारहरूलाई ठूलो पुँजी जुटाउने नयाँ बाटो खुल्यो। ब्रिटेनको राजनीतिक तथा आर्थिक शक्ति विस्तार, नेपोलियन युद्धको वित्तीय व्यवस्थापन र अमेरिकाको राष्ट्र निर्माणमा पनि सरकारी ऋणको भूमिका महत्त्वपूर्ण रह्यो।
युद्ध जित्न सेना र हतियार मात्र पर्याप्त हुँदैनन्, त्यसलाई सञ्चालन गर्न आवश्यक वित्तीय स्रोत पनि जुटाउनुपर्छ। पुस्तकले इतिहासका यस्ता घटनालाई बन्ड बजारको विकाससँग जोडेर व्याख्या गरेको छ।
अमेरिकी गणतन्त्रको प्रारम्भिक आर्थिक संरचना निर्माणदेखि गृहयुद्धको वित्तीय व्यवस्थापनसम्म सरकारी बन्डको प्रयोग भएको थियो। त्यसपछि उन्नाइसौँ शताब्दीमा रेलमार्ग विस्तार, औद्योगिक विकास र ठूला पूर्वाधार परियोजनामा निजी तथा सार्वजनिक ऋणले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले।
यसरी बन्ड बजारको इतिहास कुनै एउटा देश वा वित्तीय संस्थाको कथा मात्र होइन। यो राज्य निर्माण, औद्योगिक विकास, अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार र विश्व अर्थतन्त्रको विस्तारसँग जोडिएको इतिहास हो।
बन्ड बजार किन शक्तिशाली छ ?
सामान्यतया सेयर बजारले बढी चर्चा पाउँछ। कम्पनीको सेयर मूल्य बढ्नु वा घट्नु, ठूला लगानीकर्ताको कारोबार र बजारको उतारचढाव सार्वजनिक बहसका विषय बन्छन्। तर विश्व वित्तीय प्रणालीमा बन्ड बजारको प्रभाव पनि उत्तिकै ठूलो छ।
बन्ड भनेको सरकार, कम्पनी वा अन्य संस्थाले पुँजी जुटाउन जारी गर्ने ऋणपत्र हो। यसलाई खरिद गर्ने लगानीकर्ताले जारीकर्तालाई निश्चित अवधिका लागि रकम उपलब्ध गराउँछन्। त्यसबापत उनीहरूले तोकिएको ब्याज प्राप्त गर्छन् र अवधि पूरा भएपछि मूलधन फिर्ता पाउने अपेक्षा राख्छन्।
सरकारी बन्डले सरकारलाई तत्काल खर्चका लागि रकम उपलब्ध गराउँछ। कम्पनीका लागि बन्ड जारी गर्नु बैंकबाट ऋण लिनु वा सेयर बिक्री गर्नुको विकल्प हुन सक्छ।
लगानीकर्ताका लागि भने बन्ड नियमित ब्याज आम्दानी र लगानी विविधीकरणको माध्यम हो।
बन्ड बजारको महत्त्व यसको आकार र अर्थतन्त्रका विभिन्न क्षेत्रमा रहेको प्रभावका कारण बढेको हो। ब्याजदर, मुद्रास्फीति, सरकारी वित्तीय अवस्था, केन्द्रीय बैंकको मौद्रिक नीति र लगानीकर्ताको विश्वासले बन्डको मूल्य निर्धारणमा प्रभाव पार्छन्।
सरकारी बन्डको प्रतिफलदर बढ्दा बैंक तथा वित्तीय संस्थाको ऋण लागतमा समेत असर पर्न सक्छ। त्यसले व्यवसायको लगानी, घरजग्गा कारोबार र उपभोक्ताको खर्च गर्ने क्षमतासम्म प्रभाव पार्न सक्छ।
पुस्तकले बन्ड बजारलाई सेयर बजारको तुलनामा कम चर्चित भए पनि विश्व अर्थतन्त्रको अत्यन्त प्रभावशाली वित्तीय संरचनाका रूपमा व्याख्या गरेको छ।
सरकारी ऋणपत्रको बजारले राज्यको वित्तीय विश्वसनीयता मापन गर्ने आधारसमेत प्रदान गर्छ। कुनै देशको सरकारले ऋणपत्र जारी गर्दा लगानीकर्ताले त्यस देशको आर्थिक अवस्था, राजनीतिक स्थिरता, मुद्रास्फीति, ऋण तिर्न सक्ने क्षमता र भविष्यको नीतिगत विश्वसनीयता मूल्यांकन गर्छन्।
त्यसैले बन्ड बजारको अवस्था केवल लगानीकर्ताको नाफा वा घाटासँग सम्बन्धित हुँदैन। यसले सरकारको ऋण जुटाउने लागत र समग्र अर्थतन्त्रको वित्तीय अवस्थालाई समेत प्रभावित गर्छ।
ऋणले बनाएका अवसर र संकट
ऋणले आर्थिक विकासमा योगदान पुर्याए पनि यसको प्रयोग सधैँ सफल भएको छैन। इतिहासमा अत्यधिक ऋणका कारण सरकारहरू वित्तीय संकटमा परेका उदाहरण प्रशस्त छन्। ऋण तिर्न नसक्ने अवस्था आउँदा सरकारले खर्च कटौती गर्नुपर्ने, कर बढाउनुपर्ने वा ऋण पुनर्संरचना गर्नुपर्ने हुन सक्छ।
सरकारी ऋणको जोखिम विशेषगरी ब्याजदर बढ्दा र लगानीकर्ताको विश्वास कमजोर हुँदा देखिन्छ। कम ब्याजदरमा लिइएको ऋणको अवधि समाप्त भएपछि नयाँ ऋण उच्च ब्याजदरमा लिनुपर्ने अवस्था आउन सक्छ। त्यसले सरकारको वार्षिक बजेटमा ऋणको साँवा तथा ब्याज भुक्तानीको भार बढाउँछ।
अर्कोतर्फ, सरकारले ऋण लिएर उत्पादनशील क्षेत्रमा लगानी गरेमा त्यसबाट भविष्यमा आम्दानी र आर्थिक गतिविधि बढ्न सक्छ। सडक, ऊर्जा, शिक्षा, स्वास्थ्य, यातायात र औद्योगिक पूर्वाधारमा गरिएको लगानीले अर्थतन्त्रको उत्पादकत्व बढाउन सक्छ। त्यसबाट प्राप्त हुने आर्थिक लाभले ऋण भुक्तानी गर्ने क्षमता पनि बलियो बनाउन सक्छ।
ऋणको उपयोग कमजोर परियोजनामा भयो, लागत अनुमान गलत भयो वा आयोजना समयमा सम्पन्न भएन भने अपेक्षित आर्थिक प्रतिफल प्राप्त हुँदैन।
यस्तो अवस्थामा ऋणको दायित्व भने कायम रहन्छ, तर त्यसबाट सिर्जना हुने आम्दानी कमजोर हुन्छ।
विगल्सवर्थले बन्ड बजारको इतिहासमार्फत यही विरोधाभास देखाउँछन्। ऋणले राज्य र समाजलाई ठूला उपलब्धि हासिल गर्न सहयोग गरेको छ। तर अत्यधिक ऋण, कमजोर वित्तीय अनुशासन र गलत निर्णयले आर्थिक संकट पनि निम्त्याएको छ। पुस्तकको महत्त्वपूर्ण पक्ष ऋणलाई स्वतः राम्रो वा नराम्रो ठहर नगरी त्यसको संरचना, उद्देश्य, लागत र व्यवस्थापनका आधारमा मूल्यांकन गर्नुपर्ने दृष्टिकोण हो।
आधुनिक अर्थतन्त्रमा ऋणको नयाँ भूमिका
पुस्तकले ऐतिहासिक घटनाबाट आधुनिक वित्तीय बजारसम्मको यात्रा प्रस्तुत गर्छ। आज बन्ड बजारको स्वरूप मध्ययुगीन युरोपको तुलनामा निकै जटिल र विशाल भएको छ। सरकार, बहुराष्ट्रिय कम्पनी, वित्तीय संस्था, पेन्सन फन्ड, बीमा कम्पनी र व्यक्तिगत लगानीकर्तासम्म यसको कारोबारमा संलग्न छन्।
विश्वव्यापी लगानी व्यवस्थापन गर्ने ब्ल्याक रकजस्ता संस्थाका ठूला पोर्टफोलियोमा बन्डको महत्त्वपूर्ण हिस्सा हुन्छ। सरकारी ऋणपत्रदेखि कम्पनीले जारी गर्ने कर्पोरेट बन्डसम्म विभिन्न प्रकृतिका वित्तीय उपकरणले विश्वभर पुँजी परिचालन गर्छन्।
पछिल्ला वर्षमा जलवायु परिवर्तनसँग जुध्ने परियोजना, स्वच्छ ऊर्जा, डिजिटल पूर्वाधार र कृत्रिम बुद्धिमत्ताका डाटा सेन्टर निर्माणमा समेत ऋणपत्रको प्रयोग बढिरहेको छ।
यस्ता परियोजनाका लागि आवश्यक पुँजी एउटै कम्पनी वा सरकारको स्रोतबाट जुटाउन कठिन हुन सक्छ। बन्ड बजारले विभिन्न लगानीकर्ताको पुँजी एकत्रित गरी दीर्घकालीन परियोजनामा लगानी गर्ने अवसर प्रदान गर्छ।
आधुनिक अर्थतन्त्रमा प्रविधि कम्पनीहरूको विस्तार पनि ठूलो पुँजी परिचालनसँग जोडिएको छ। कृत्रिम बुद्धिमत्ता, क्लाउड कम्प्युटिङ र डाटा सेन्टरजस्ता क्षेत्रमा आवश्यक पूर्वाधार निर्माणका लागि कम्पनीहरूले ठूलो लगानी गरिरहेका छन्। यसमा सेयर पुँजी, बैंक ऋण र बन्ड बजारको भूमिका महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
यसले बन्ड बजारलाई परम्परागत सरकारी ऋण व्यवस्थापनको दायराभन्दा बाहिर पुर्याएको छ। आधुनिक वित्तीय प्रणालीमा पुँजी कहाँबाट जुट्छ, त्यसको लागत कति हुन्छ र लगानीकर्ताले कस्तो प्रतिफल खोज्छन् भन्ने विषयले प्रविधि र उत्पादनमूलक उद्योगको भविष्यसमेत प्रभावित गर्न थालेको छ।
विगल्सवर्थको पुस्तकले यही परिवर्तनलाई ऐतिहासिक निरन्तरताका रूपमा बुझ्न सहयोग गर्छ। विगतमा युद्ध, व्यापार र पूर्वाधार निर्माणका लागि प्रयोग भएको ऋण आज डिजिटल अर्थतन्त्र र जलवायु प्रविधिमा पनि परिचालित भइरहेको छ। उद्देश्य र क्षेत्र परिवर्तन भए पनि भविष्यको आम्दानीको अपेक्षामा वर्तमानको पुँजी परिचालन गर्ने आधारभूत सिद्धान्त भने उस्तै छ।
नेपालको सार्वजनिक ऋणसँग पुस्तकको सान्दर्भिकता
नेपालका लागि यो पुस्तकको सान्दर्भिकता विशेष महत्त्वपूर्ण छ। पछिल्ला वर्षमा नेपालको सार्वजनिक ऋण निरन्तर बढिरहेको छ। विकास आयोजना, पूर्वाधार निर्माण, संघीय संरचनाको सञ्चालन, सामाजिक सुरक्षा र बजेट घाटा व्यवस्थापनका लागि सरकारले आन्तरिक तथा बाह्य स्रोतबाट ऋण लिँदै आएको छ।
सार्वजनिक ऋण व्यवस्थापन कार्यालयको सन् २०२६ अक्टोबर मध्यसम्मको तथ्यांकअनुसार नेपालको कुल सार्वजनिक ऋण ३० खर्ब ९ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ। यो कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको करिब ४५.५९ प्रतिशत हो। त्यसमध्ये बाह्य ऋण १५ खर्ब ९८ अर्ब ८० करोड रुपैयाँ र आन्तरिक ऋण १४ खर्ब १० अर्ब ३१ करोड रुपैयाँ रहेको छ।
चालु आर्थिक वर्षको पहिलो तीन महिनामा सरकारले साँवा र ब्याज भुक्तानीमा करिब ९८ अर्ब ८७ करोड रुपैयाँ खर्च गरेको छ। यसले सार्वजनिक ऋणको आकारसँगै त्यसको नियमित भुक्तानीले सरकारी बजेटमा पार्ने दबाब पनि देखाउँछ।
नेपालको सार्वजनिक ऋण बढ्नु आफैँमा अर्थतन्त्रका लागि संकट हो भन्ने निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन। विकासशील अर्थतन्त्रमा पूर्वाधार निर्माण र उत्पादन क्षमता विस्तारका लागि ऋण आवश्यक पर्न सक्छ। तर ऋणबाट प्राप्त स्रोत कुन क्षेत्रमा खर्च भइरहेको छ र त्यसले भविष्यमा कस्तो आर्थिक प्रतिफल दिन्छ भन्ने प्रश्न महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
नेपालमा ऋण लिएर निर्माण गरिएका कतिपय आयोजना समयमा सम्पन्न हुन सकेका छैनन्। लागत बढ्ने, निर्माण अवधि लम्बिने र आयोजना सञ्चालनमा आएपछि अपेक्षित आम्दानी नहुने समस्या देखिन्छ। यस्तो अवस्थामा ऋणको साँवा र ब्याज भुक्तानीको दायित्व सरकारमाथि रहन्छ, तर त्यसबाट प्राप्त हुने आर्थिक लाभ अपेक्षाअनुसार हुँदैन।
आन्तरिक ऋण व्यवस्थापन पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ। सरकारले विकास ऋणपत्र, ट्रेजरी बिल र अन्य वित्तीय उपकरणमार्फत आन्तरिक बजारबाट रकम जुटाउँछ। यसले बैंक तथा वित्तीय संस्थाको तरलता, निजी क्षेत्रको कर्जा उपलब्धता र ब्याजदरमा प्रभाव पार्न सक्छ। सरकारी ऋणपत्रको बजार व्यवस्थित र प्रतिस्पर्धी बनाउन सके दीर्घकालीन पुँजी बजार विकासमा पनि सहयोग पुग्न सक्छ।
बाह्य ऋणमा भने विनिमय दरको जोखिम जोडिन्छ। विदेशी मुद्रामा लिएको ऋणको साँवा र ब्याज नेपाली रुपैयाँमा भुक्तानी गर्दा विनिमय दरमा आएको परिवर्तनले लागत बढाउन सक्छ।
त्यसैले बाह्य ऋणको उपयोगबाट विदेशी मुद्रा आर्जन गर्ने क्षमता, निर्यात विस्तार र उत्पादनशील पूर्वाधार विकास गर्न सकिन्छ कि सकिँदैन भन्ने विषयलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ।
विगल्सवर्थको पुस्तकले प्रस्तुत गरेको ऐतिहासिक दृष्टिकोण नेपालका नीति निर्माता, वित्तीय क्षेत्रका अधिकारी र लगानीकर्ताका लागि उपयोगी हुन सक्छ। ऋणलाई केवल बजेट घाटा पूर्ति गर्ने स्रोतका रूपमा हेर्नुभन्दा आर्थिक रूपान्तरणको औजारका रूपमा प्रयोग गर्नुपर्ने सन्देश यसले दिन्छ। ऋणको मात्रा कति छ भन्ने प्रश्नसँगै त्यसबाट कस्तो सम्पत्ति निर्माण भयो, उत्पादन क्षमता कति बढ्यो र भविष्यमा भुक्तानी गर्ने स्रोत कहाँबाट आउँछ भन्ने विषयमा पनि ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ।
वित्तीय बजार बुझ्न उपयोगी पुस्तक
ए फ्याबुलस डेट को प्रमुख विशेषता जटिल वित्तीय विषयलाई ऐतिहासिक घटनासँग जोडेर प्रस्तुत गर्नु हो। बन्ड बजारलाई प्राविधिक शब्दावली र आर्थिक तथ्यांकमा मात्र सीमित नराखी त्यसको विकासमा संलग्न पात्र, राज्यका निर्णय र सामाजिक परिवर्तनका माध्यमबाट व्याख्या गरिएको छ। यसले वित्तीय बजारको इतिहासमा रुचि राख्ने पाठकलाई विषय बुझ्न सहज बनाउँछ।
पुस्तकको अर्को बलियो पक्ष ऋणको प्रभावलाई बहुआयामिक रूपमा हेर्नु हो। ऋणले युद्ध सञ्चालन गर्न, राज्य निर्माण गर्न, पूर्वाधार विकास गर्न र आधुनिक उद्योग विस्तार गर्न सहयोग गरेको छ। तर यही वित्तीय औजारको कमजोर व्यवस्थापनले सरकारको आर्थिक स्वतन्त्रता सीमित गर्न र संकट निम्त्याउन पनि सक्छ।
यद्यपि पुस्तकको विषयवस्तु मुख्यतः बन्ड बजार र वित्तीय इतिहासमा केन्द्रित भएकाले सामान्य व्यवसाय व्यवस्थापनसम्बन्धी पुस्तक खोज्ने पाठकका लागि यसको शैली फरक हुन सक्छ।
यसमा व्यवसाय सञ्चालनका दैनिक रणनीति वा उद्यम स्थापना गर्ने व्यावहारिक उपायभन्दा वित्तीय प्रणालीको ऐतिहासिक विकास र त्यसको आर्थिक प्रभावमा बढी जोड छ। त्यसैले अर्थशास्त्र, बैंकिङ, लगानी, सार्वजनिक वित्त र वित्तीय बजारमा रुचि राख्ने पाठकका लागि यसको उपयोगिता बढी देखिन्छ।
विश्व अर्थतन्त्रमा ऋणको आकार बढिरहेको समयमा बन्ड बजार बुझ्नु झन् महत्त्वपूर्ण हुँदै गएको छ।
सरकारको ऋण लागत, ब्याजदरको परिवर्तन, लगानीकर्ताको विश्वास र वित्तीय बजारको स्थायित्वले विश्वव्यापी आर्थिक गतिविधिमा प्रभाव पारिरहेका छन्। यस्तो अवस्थामा ऋणको इतिहास र त्यसले आधुनिक विश्व निर्माणमा खेलेको भूमिका बुझ्न पुस्तकले उपयोगी आधार प्रदान गर्छ।
ऋण आफैँमा विकासको ग्यारेन्टी होइन। त्यसको उद्देश्य, लागत, समयावधि र उपयोगले परिणाम निर्धारण गर्छ। उत्पादन र पूर्वाधार निर्माणमा परिचालित ऋणले भविष्यको आर्थिक क्षमता बढाउन सक्छ। तर उपभोग र अनुत्पादक खर्चमा केन्द्रित ऋणले दीर्घकालीन दायित्व मात्र बढाउन सक्छ।
विगल्सवर्थको पुस्तकले ऋणको यही शक्ति र जोखिम दुवैलाई ऐतिहासिक परिप्रेक्ष्यमा बुझाउने प्रयास गरेको छ। आधुनिक अर्थतन्त्रको संरचना कसरी निर्माण भयो र त्यसमा बन्ड बजारले कस्तो भूमिका खेल्यो भन्ने बुझ्न चाहने पाठकका लागि ए फ्याबुलस डेट महत्त्वपूर्ण पुस्तक हो।
विशेषगरी सार्वजनिक ऋणको आकार बढ्दै गएको नेपालजस्तो अर्थतन्त्रमा ऋणको इतिहास, वित्तीय अनुशासन र पुँजी परिचालनको महत्त्व बुझ्न यसले उपयोगी दृष्टिकोण प्रदान गर्छ।
