नेपालको सेयर बजारमा अहिले उल्टो गणित चलिरहेको छ। सूचीकृत कम्पनीहरूको वित्तीय विवरण धमाधम सार्वजनिक भइरहेका छन्। बैंकहरूको नाफा बढेको छ, केही ठूला कम्पनीले आम्दानी र लाभांश क्षमता सुधार गरेका छन्। तर नेप्से भने उकालो लाग्नुको सट्टा लगातार दबाबमा छ। एक महिनाअघि २७०० अंकको आसपास रहेको सूचक अहिले २६४३ अंकमा झरेको छ। पछिल्लो एक सातामै बजार ६.२६ अंक घटेको छ। कारोबार रकम पनि ३ देखि ४ अर्बको क्षेत्रमा सीमित छ।

२७०० बाट २६४३ अंकमा झर्‍यो बजार

जुन १९ मा २७०२.११ अंकमा रहेको नेप्से जुन २२ मा २७००.६५ अंक थियो। त्यसपछि बजारले निरन्तर दबाब बेहोर्न थाल्यो। जुन २३ मा २६.१६ अंक, जुन २४ मा १४.४५ अंक र जुन २५ मा ८.५० अंक घट्यो। जुलाईको सुरुआतमा केही सुधार आए पनि बजारको गति टिकेन। जुलाई १३ मा मात्रै नेप्से ३०.६ अंक घटेर २५७०.१८ मा झरेको थियो।

त्यसपछि बजारले तीव्र सुधार पनि देखायो। जुलाई १७ मा नेप्से ७९.७४ अंक बढेर २६७७.५४ मा पुगेको थियो। जुलाई २० मा थप ४१.७ अंक बढेपछि सूचक २७१९.२४ अंकमा पुग्यो। तर २७५० अंक आसपास टिक्न नसकेपछि फेरि बिक्री दबाब बढ्यो। जुलाई २७ मा एकै दिन ३३.२८ अंक घटेर नेप्से २७०१.३२ अंकमा झर्‍यो। त्यस दिन ६.०८ अर्ब रुपैयाँको कारोबार भए पनि १३ मध्ये ११ उपसमूह घटेका थिए।

अगस्टमा पनि बजारले गति समात्न सकेन। अगस्ट ६ मा १३.८२ अंक घटेर २६५४.१५ मा आएको नेप्से अगस्ट १० मा ९.०२ अंक घटेर २६४१.०६ मा पुग्यो। अगस्ट १३ मा ८.८१ अंक बढे पनि त्यसको भोलिपल्टै ७.३७ अंक घट्यो। अगस्ट १४ मा बजार २६४३.८३ अंकमा बन्द भयो।

अर्थात् २७०० अंकको क्षेत्रबाट अहिलेको स्तरसम्म आइपुग्दा नेप्से करिब ५७ अंक तल झरेको छ। प्रतिशतमा हेर्दा पनि यो करिब २ प्रतिशतको गिरावट हो।

कारोबार घट्नुले देखाएको वास्तविक समस्या

सूचक घट्नु एउटा कुरा हो, तर घट्दो बजारसँगै कारोबार रकम पनि कमजोर हुनु अर्को महत्वपूर्ण संकेत हो। अगस्ट १४ मा ३४४ कम्पनीका ९७ लाख ५४ हजार कित्ता सेयर किनबेच हुँदा कुल कारोबार ४ अर्ब २७ करोड रुपैयाँमा सीमित भयो। ४३ हजार ६० वटा कारोबार भएका थिए। त्यस दिन १३० कम्पनीको मूल्य बढ्दा १९३ कम्पनी घटेका थिए।

अघिल्लो दिन अर्थात् अगस्ट १३ मा ३ अर्ब ७२ करोड रुपैयाँको कारोबार भएको थियो। अगस्ट १२ मा ३ अर्ब ५३ करोड र अगस्ट ११ मा ४ अर्ब ११ करोड रुपैयाँको कारोबार भयो। पछिल्लो केही दिनको कारोबारलाई हेर्दा बजारमा ठूलो रकमसहितको आक्रामक खरिद देखिएको छैन।

यसको अर्थ बजारमा पैसा नै छैन भन्ने होइन। बरु उपलब्ध पैसा सेयर बजारमा जोखिम लिन तयार छैन भन्ने संकेत बलियो छ। कारोबार रकम घट्दै जानु भनेको नयाँ माग कमजोर हुनु हो। बिक्री गर्न चाहनेको तुलनामा खरिदकर्ताको आक्रामकता कमजोर भएपछि सामान्य बिक्री दबाबले पनि मूल्य घटाउन सक्छ।

अझ महत्वपूर्ण कुरा, अगस्ट १४ को कुल बजार पुँजीकरण ४५ खर्ब ४७ अर्ब रुपैयाँमा झरेको छ। फ्लोट बजार पुँजीकरण करिब १५ खर्ब ३७ अर्ब रुपैयाँ थियो।

कम्पनीको नतिजा कमजोर छैन

बजार घट्नुको कारण कम्पनीको वित्तीय अवस्था मात्र हो भन्ने तर्क तथ्यांकले धान्दैन। नेपाल राष्ट्र बैंकको २०८२/८३ को पहिलो ११ महिनाको तथ्यांकअनुसार २० वाणिज्य बैंकले सामूहिक रूपमा ६४ अर्ब ५६ करोड रुपैयाँ खुद नाफा कमाएका छन्। अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको तुलनामा यो १९.६२ प्रतिशत बढी हो। नबिल बैंक ८ अर्ब ४९ करोड रुपैयाँ नाफासहित अगाडि थियो भने ग्लोबल आइएमई बैंकले ५ अर्ब ९७ करोड र कुमारी बैंकले ४ अर्ब ७० करोड रुपैयाँ नाफा कमाएका थिए।

अहिले सबै २० वाणिज्य बैंकले चौथो त्रैमासिक वित्तीय विवरणसमेत सार्वजनिक गरिसकेका छन्। पछिल्ला विवरणमा पनि केही ठूला बैंकको नाफा उल्लेख्य बढेको देखिन्छ। उदाहरणका लागि प्राइम कमर्सियल बैंकको नाफा २८.४९ प्रतिशत बढेर ४ अर्ब ११ करोड रुपैयाँ पुगेको छ भने माछापुच्छ्रे बैंकको नाफा १२.२४ प्रतिशत बढेर २ अर्ब ११ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।

बैंकिङबाहेक उत्पादनमूलक कम्पनीमा पनि मिश्रित भए पनि सकारात्मक नतिजा देखिएको छ। हिमालयन डिस्टिलरीको चौथो त्रैमासिक आम्दानी १२.६७ प्रतिशत बढेर ८ अर्ब ११ करोड रुपैयाँ पुगेको र खुद नाफा २८.१४ प्रतिशत बढेर १ अर्ब २१ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। अर्कोतर्फ पाल्पा सिमेन्टको नाफा ५९ प्रतिशत घटेको छ। यसले बजारमा सबै कम्पनीको नतिजा खराब छ भन्ने निष्कर्ष पनि गलत हुने देखाउँछ।

मार्जिन कारोबार आयो तर बजारले गति पाएन

सेयर बजारमा लगानी क्षमता बढाउने अर्को महत्वपूर्ण व्यवस्था मार्जिन कारोबार हो। तर यसको कार्यान्वयनले अपेक्षित गति लिन सकेको छैन। नयाँ व्यवस्था लागू भएको करिब ६ महिनामा ४९ ब्रोकरले मार्जिन कारोबारका लागि स्वीकृति पाए पनि तीनवटा ब्रोकरबाट मात्रै सेवा सञ्चालनमा आएको रिपोर्ट छ। अर्थात् सुविधा कागजमा विस्तार भए पनि बजारमा त्यसको प्रभाव तत्काल देखिने अवस्थामा छैन।

यही कारण अहिले बजारको समस्या तरलता वा कम्पनीको नाफा मात्रै होइन भन्ने देखिन्छ। कम्पनीको वित्तीय आधार सुधारिँदै जाँदा पनि सेयर मूल्य घटिरहेको छ। यसको पछाडि लगानीकर्ताको जोखिम लिने क्षमता, बजारप्रतिको विश्वास र भविष्यको अपेक्षा कमजोर हुनु महत्वपूर्ण कारण बनेका छन्।

ठूला लगानीकर्ताले आक्रामक खरिद नगरेपछि खुद्रा लगानीकर्ता पनि पर्ख र हेरको अवस्थामा छन्। बजारमा खरिद आदेश कमजोर हुँदा राम्रो नतिजा सार्वजनिक गर्ने कम्पनीको सेयरसमेत तत्काल माथि जान सकेको छैन।

यसलाई अर्को तथ्यले पनि पुष्टि गर्छ। अगस्ट १४ मा नेप्से ७.३७ अंक घट्दा बैंकिङ सूचक ०.१४ प्रतिशत, विकास बैंक ०.३३ प्रतिशत, वित्त ०.७३ प्रतिशत, होटल तथा पर्यटन ०.३३ प्रतिशत र जलविद्युत् ०.३४ प्रतिशत घटेका थिए। अर्थात् दबाब केही सीमित कम्पनीमा होइन, बजारका धेरै क्षेत्रमा फैलिएको छ।

अहिलेको बजारलाई त्यसैले ‘नतिजा खराब भएकाले सेयर घटेको’ भनेर मात्र बुझ्न मिल्दैन। वित्तीय विवरणले कम्पनीको आधार बलियो भएको देखाइरहेको छ, तर बजारको मूल्य निर्धारण गर्ने लगानीकर्ता भने जोखिमबाट पछि हटिरहेका छन्। नेप्से २७०० बाट २६४३ अंकमा झर्नु र कारोबार ३ देखि ४ अर्बको क्षेत्रमा सीमित हुनु यही मनोविज्ञानको प्रत्यक्ष संकेत हो।

कम्पनीको नाफा बढ्दैमा सेयर बजार तत्काल बढ्दैन। बजार बढ्न नाफासँगै विश्वास, माग र नयाँ पैसा पनि चाहिन्छ। अहिले नाफाको तथ्यांक बजारमा आइरहेको छ, तर खरिद गर्ने आत्मविश्वास त्यही अनुपातमा आएको छैन। त्यसैले वित्तीय विवरणको सिजनमै नेप्से ओरालो लागेको हो।