एजेन्सी । कृत्रिम बुद्धिमत्ताको विश्वव्यापी दौडमा चीनले अमेरिकालाई पछ्याउने मात्रै होइन, केही क्षेत्रमा चुनौती दिने अवस्थामा पुगेको छ। अमेरिकी प्रतिबन्ध, अत्याधुनिक चिप्समा पहुँचको सीमितता र बन्द मोडलको प्रतिस्पर्धाबीच चीनले खुला स्रोत एआई, कम लागत र आफ्नै चिप्समा जोड दिँदै आफ्नो बाटो बनाएको छ। यसले एआईको शक्ति, मूल्य र भविष्यबारे स्थापित पुरानो भाष्य नै बदलिन थालेको संकेत गरेको छ।

तीन वर्षअघिसम्म एआईको विश्वव्यापी नेतृत्वमा अमेरिका स्पष्ट रूपमा अगाडि थियो। अत्याधुनिक चिप्स, शक्तिशाली अनुसन्धान प्रयोगशाला र बन्द स्वामित्वका मोडल अमेरिकी कम्पनीहरूको मुख्य शक्ति थिए। चीनलाई अत्याधुनिक प्रविधिमा पुग्न नदिन अमेरिकाले निर्यात नियन्त्रणदेखि चिप्स प्रतिबन्धसम्मका उपाय अघि बढायो।

तर त्यसको प्रभाव अपेक्षाविपरीत देखिन थालेको छ। चीनले प्रतिबन्धलाई आफ्नो कमजोरी बनाएन। बरु कम लागतमा चल्ने मोडल, खुला स्रोत प्रविधि र स्वदेशी चिप्सको विकासमा जोड दियो। यही रणनीतिले चिनियाँ एआईलाई तीव्र गतिमा अघि बढाएको देखिन्छ।

स्ट्यानफोर्ड विश्वविद्यालयको सन् २०२६ को एआई इन्डेक्सअनुसार उत्कृष्ट अमेरिकी र चिनियाँ एआई मोडलबीचको कार्यक्षमताको अन्तर २.७ प्रतिशतमा सीमित भएको छ। अर्थात् अत्याधुनिक एआई क्षमतामा अमेरिका र चीनबीचको दूरी निकै साँघुरिएको छ।

यसअघि चिनियाँ कम्पनी डीपसीकले अमेरिकी एआई उद्योगलाई चकित पारेको थियो। त्यसपछि मूनशट एआईको किमी के३ ले अर्को ठूलो चुनौती थपेको छ। कार्यक्षमतामा अमेरिकी अग्रणी मोडलसँग प्रतिस्पर्धा गर्ने अवस्थामा पुगेको यो मोडलले आफ्ना मोडल वेट्स खुला गरेको छ। यसले बन्द स्वामित्वको मोडल नै एआई बजारको एकमात्र बाटो हो भन्ने धारणामाथि प्रश्न उठाएको छ।

चिनियाँ मोडलको अर्को ठूलो हतियार यसको कम लागत हो। किमी के३ को प्रति १० लाख इनपुट टोकनको मूल्य ३ डलर र आउटपुट टोकनको १५ डलर रहेको विवरण छ। यसको तुलनामा ओपनएआईको जीपीटी–५.६ सोलको समान मूल्य क्रमशः ५ र ३० डलर रहेको उल्लेख छ।

एआईको प्रयोग सामान्य च्याटबोटबाट बाहिर निस्केर लाखौं स्वचालित काम अर्थात् एजेन्टिक टास्कसम्म पुगिरहेका बेला मूल्यको यस्तो अन्तर कम्पनीका लागि ठूलो विषय बन्न सक्छ। कम लागतमा समान वा नजिकको क्षमता उपलब्ध भए प्रयोगकर्ताले महँगो मोडलमै निर्भर रहनुपर्ने बाध्यता कमजोर हुन्छ।

मोजिलाका सीटीओ राफी क्रिकोरियनले आफ्नो दैनिक कामको ठूलो हिस्सा किमी के३ मा सारेको र कोइनबेसजस्ता कम्पनीले लागत घटाउन चिनियाँ मोडल प्रयोग गर्न थालेको विवरणले पनि चिनियाँ एआईको बढ्दो प्रभाव देखाउँछ।

चीनको सफलता सफ्टवेयरमै सीमित छैन। ह्वावेको एसेन्ड चिप्स ले पनि घरेलु बजारमा आफ्नो उपस्थिति विस्तार गरिरहेको छ। अमेरिकी निर्यात नियन्त्रणले चीनलाई अत्याधुनिक चिप्समा कठिनाइ थपे पनि त्यसले चीनका लागि स्वदेशी चिप्स निर्माणलाई रणनीतिक आवश्यकता बनाइदिएको छ।

एआईको अर्को ठूलो परिवर्तन बन्द मोडलबाट खुला स्रोततर्फको यात्रा हो। अमेरिकाका प्रमुख एआई कम्पनीहरू आफ्ना अत्याधुनिक मोडलको प्रविधि बन्द राखिरहेका बेला चिनियाँ कम्पनीहरूले आफ्ना धेरै मोडल विश्वभरका विकासकर्तालाई प्रयोग र विकासका लागि उपलब्ध गराइरहेका छन्।

खुला स्रोतको प्रभाव केवल प्रयोगकर्ताको संख्या बढाउने विषय होइन। यसको प्रभाव प्रविधिको भविष्यको मानक निर्धारण गर्नेसम्म पुग्न सक्छ। लिनक्सले क्लाउड कम्प्युटिङको जग निर्माण गरेजस्तै एन्ड्रोइडले मोबाइल संसारमा आफ्नो प्रभाव जमाएको उदाहरण खुला स्रोतको शक्ति देखाउन पर्याप्त छ।

हगिङ फेसको रिपोर्टअनुसार गत वर्ष डाउनलोड भएका एआई मोडलमध्ये ४१ प्रतिशत चिनियाँ विकासकर्ताले तयार गरेका मोडल थिए। यदि विश्वभरका स्टार्टअप, कम्पनी र सरकारी निकायले चिनियाँ खुला स्रोत मोडललाई आधार बनाएर आफ्ना एआई प्रणाली निर्माण गर्न थाले भने ती मोडलले विश्वव्यापी एआई पूर्वाधारकै स्वरूप लिन सक्छन्।

खुला स्रोतको प्रभाव देखाउने एउटा उदाहरण हगिङ फेसमै देखिएको छ। ओपनएआईको एउटा एजेन्टले हगिङ फेसको सुरक्षा प्रणालीमा समस्या उत्पन्न गरेपछि त्यसको विश्लेषण तथा नियन्त्रणका लागि चिनियाँ खुला स्रोत मोडल प्रयोग गरिएको विवरण सार्वजनिक भएको छ। यसले खुला स्रोत एआई अब केवल वैकल्पिक प्रविधि नभएर वास्तविक समस्याको समाधानमा प्रयोग हुन थालेको संकेत गर्छ।

यसले मेटा, गुगल र माइक्रोसफ्टजस्ता अमेरिकी कम्पनीलाई समेत आफ्ना एआई रणनीतिबारे पुनर्विचार गर्नुपर्ने अवस्था बनाएको छ।

एआईको प्रतिस्पर्धामा अर्को परिवर्तन मोडलबाट प्लेटफर्मतर्फको सराइ हो। अब शक्तिशाली एआई मोडल आफैं अन्तिम उत्पादन नबनेर विभिन्न सेवा र प्रणालीमा प्रयोग हुने एउटा आधारभूत औजार बन्न थालेको छ।

कम्पनीहरू एउटै एआई मोडलमा निर्भर रहन चाहँदैनन्। उनीहरू कामको प्रकृति, लागत, गति र सुरक्षाअनुसार फरक मोडल प्रयोग गर्न चाहन्छन्। त्यसैले एआईको आर्थिक मूल्य मोडल बनाउने कम्पनीबाट विस्तारै त्यसलाई जोड्ने, व्यवस्थापन गर्ने र वितरण गर्ने प्लेटफर्मतर्फ सर्न थालेको छ।

माइक्रोसफ्टका लागि यसको सबैभन्दा ठूलो शक्ति एज्युर क्लाउड र विश्वभरको ग्राहक सञ्जाल हो। एनभिडियाका लागि भने जति धेरै मोडल चल्छन्, त्यति नै कम्प्युटिङ चिप्सको माग बढ्छ। यसरी एआई मोडल आफैंमा दुर्लभ र महँगो वस्तुबाट क्रमशः उपभोग्य प्रविधि बन्ने दिशामा देखिन्छ।

अमेरिकी प्रतिबन्धले चीनलाई खुला स्रोततर्फ धकेल्यो। खुला स्रोतले एआई क्षमतालाई सस्तो र व्यापक बनायो। सस्तो मोडलले प्रतिस्पर्धा बढाएपछि आर्थिक मूल्य मोडलबाट प्लेटफर्म, कम्प्युटिङ र वितरण संरचनातर्फ सर्न थालेको छ।

यही कारण एआईको आगामी प्रतिस्पर्धा केवल कसले सबैभन्दा शक्तिशाली मोडल बनायो भन्नेमा सीमित रहने देखिँदैन। कसले कम लागतमा राम्रो एआई उपलब्ध गराउँछ, कसले विश्वभरका विकासकर्तालाई आफ्नो प्रविधिमा जोड्छ र कसले त्यसका लागि बलियो प्लेटफर्म बनाउँछ भन्ने विषय निर्णायक बन्नेछ।

चीनले प्रतिबन्धका बीच आफ्नो बाटो बदल्दै खुला स्रोत र स्वदेशी प्रविधिमा जोड दिएको छ। अमेरिका भने आफ्नो बलियो चिप्स, क्लाउड, प्लेटफर्म र विश्वव्यापी कम्पनी सञ्जालका आधारमा अगाडि बढिरहेको छ।

एआईको यो दौडमा अहिले नै अन्तिम विजेता घोषणा गर्न सकिँदैन। तर एउटा कुरा स्पष्ट हुँदै गएको छ, एआईको शक्ति अब केवल सिलिकन भ्यालीको बन्द प्रयोगशालामा सीमित रहने अवस्थामा छैन। चीनले खुला स्रोत, कम लागत र आफ्नै प्रविधिमार्फत प्रतिस्पर्धाको मैदान नै फराकिलो बनाइरहेको छ।