अमेरिकाको लस एन्जलसमा एउटा समय यस्तो थियो, जब जोन पाउल डेजोरियासँग आफ्नै घर थिएन।

स्थायी आम्दानीको स्रोत थिएन। व्यवसाय सुरु गर्न पर्याप्त पूँजी थिएन। दैनिक जीवन चलाउनसमेत संघर्ष गर्नुपर्ने अवस्था थियो।

एक समय उनी आफ्नै गाडीमा रात बिताउँथे र दिनभरि घरघरमा पुगेर सामान बेच्थे। मानिसको ढोका ढकढक्याउँदै बिक्री गर्ने क्रममा उनले अस्वीकार, अपमान र निराशा बारम्बार भोगे।

तर यही अनुभवले उनलाई एउटा महत्वपूर्ण कुरा सिकायो, व्यवसायमा सफल हुन पैसा मात्र पर्याप्त हुँदैन, अस्वीकार सहने क्षमता, ग्राहकको आवश्यकता बुझ्ने सीप र असफलतापछि फेरि उठ्ने इच्छाशक्ति पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ।

जोन पाउल डेजोरियाको जीवनकथा यही विरोधाभासबाट सुरु हुन्छ।

बाल्यकालमा आर्थिक अभाव, पारिवारिक अस्थिरता र संघर्ष भोगेका व्यक्ति पछि अमेरिकी व्यवसायिक संसारमा करोडौँ डलरको कारोबार गर्ने ब्रान्डका सहसंस्थापक बने। अझ रोचक कुरा के छ भने उनको पहिलो ठूलो व्यवसाय सुरु गर्दा हातमा जम्मा ७०० डलर थियो।

त्यही रकमबाट सुरु भएको यात्राले पछि सौन्दर्य प्रसाधन उद्योगमा जोन पाउल मिचेल प्रणालीजस्तो विश्वव्यापी ब्रान्ड जन्मायो। त्यसपछि उनले मदिरा उद्योगमा प्रवेश गर्दै पात्रोन टकिला ब्रान्ड निर्माण गरे, जुन पछि ५.१ अर्ब डलरको कारोबारमा बिक्री भयो।

आज डेजोरियाको नाम अमेरिकी उद्यमशीलताको एउटा फरक उदाहरणका रूपमा लिइन्छ। उनी त्यस्ता व्यवसायी होइनन्, जसले पारिवारिक सम्पत्ति, ठूलो पूँजी वा शक्तिशाली व्यावसायिक सञ्जालबाट आफ्नो यात्रा सुरु गरे।

उनको प्रारम्भिक जीवनमा उपलब्ध स्रोत सीमित थिए, तर उनले आफ्नो अनुभवलाई सीपमा, अस्वीकारलाई धैर्यमा र अभावलाई अवसर खोज्ने क्षमतामा बदल्दै गए।

यही कारण उनको कथा केवल एक अर्बपतिको जीवनी होइन, सीमित पूँजीबाट ठूलो ब्रान्ड कसरी निर्माण गर्न सकिन्छ भन्ने व्यवसायिक पाठ पनि हो।

डेजोरियाको जन्म सन् १९४४ अप्रिल १३ मा लस एन्जलसको इस्ट लस एन्जलस क्षेत्रमा भएको थियो। उनको बाल्यकाल सम्पन्न परिवारमा बितेको थिएन।

उनी सानै हुँदा उनका बुबाले परिवार छाडेपछि आमाले दुई छोराको जिम्मेवारी सम्हाल्नुपरेको थियो। आमाको स्वास्थ्यमा समस्या आएपछि डेजोरिया र उनका भाइ केही समय पालनपोषण केन्द्रमा समेत बस्नुपरेको थियो। सप्ताहन्तमा भने उनीहरू आमासँग फर्किन्थे।

यस्तो पारिवारिक परिस्थितिले बाल्यकालमै उनलाई जीवनको कठिन पक्षसँग परिचित गरायो। तर डेजोरियाले आफ्नो बाल्यकाललाई केवल दुःखको कथाका रूपमा हेरेनन्।

उनले त्यही समयबाट काम र जिम्मेवारीको अर्थ बुझ्न थाले। नौ वर्षको उमेरमै उनी क्रिसमस कार्ड बेच्ने काम गर्थे। केही वर्षपछि पत्रिका बाँड्ने काम गरे। उनले सानो रकम लगानी गरेर फूल राख्ने बाकस बनाउने र त्यसलाई बढी मूल्यमा बेच्ने कामसमेत गरे।

बाल्यकालमा गरिएका यस्ता साना कारोबारले उनलाई पैसा कमाउनेभन्दा पनि मूल्य सिर्जना गर्ने आधारभूत कुरा सिकाइरहेको थियो। थोरै रकम खर्च गरेर वस्तु तयार पार्ने, त्यसलाई ग्राहकसम्म पुर्‍याउने र लागतभन्दा बढी मूल्यमा बेच्ने अभ्यास उनको पहिलो व्यवसायिक पाठ थियो।

उनकी आमाले पनि उनलाई पैसाको अर्थबारे फरक दृष्टिकोण दिएकी थिइन्। एकपटक घरमा पैसा अत्यन्तै कम हुँदा आमाले परिवारसँग जम्मा २७ सेन्ट मात्र भएको बताएकी थिइन्। तर उनले त्यसलाई गरिबीको अन्तिम संकेतका रूपमा प्रस्तुत गरिनन्।

घरमा खाना थियो, बगैँचा थियो, परिवारसँग प्रेम र खुसी थियो, त्यसैले आफूहरू धनी भएको उनको बुझाइ थियो।

यही दृष्टिकोण डेजोरियाको व्यवसायिक सोचमा पछि पनि देखियो। उनका लागि सम्पत्तिको अर्थ बैंक खातामा भएको पैसा मात्र थिएन, अवसर सिर्जना गर्न सक्ने क्षमता र मानिससँगको सम्बन्ध पनि सम्पत्तिको हिस्सा थियो।

सानै उमेरदेखि सुरु भएको कमाइको यात्रा

डेजोरियाले किशोरावस्थामै श्रमको मूल्य बुझिसकेका थिए। पत्रिका बेच्ने, सामान बेच्ने र साना वस्तु बनाएर बजारमा लैजाने काम उनका लागि सामान्य दैनिकी थियो। उनले विद्यालयको शिक्षा पूरा गरे पनि जीवनको वास्तविक शिक्षा बजारमा पाइरहेका थिए।

मानिसले कुन वस्तु किन्छन्, किन किन्छन्, कसरी सम्झाउनुपर्छ र किन कतिपय ग्राहकले सामान अस्वीकार गर्छन् भन्ने कुरा उनले किताबबाट होइन, प्रत्यक्ष अनुभवबाट सिके। यही कारण पछि उनी बिक्रीमा असाधारण रूपमा दक्ष बने।

हाईस्कुल पूरा गरेपछि डेजोरिया अमेरिकी नौसेनामा गए। करिब तीन वर्ष सेनामा बिताएपछि उनी नागरिक जीवनमा फर्किए।

त्यसपछि उनको जीवनमा अनेकौँ प्रकारका काम आए। उनले टो ट्रक चलाए, बीमा बेचे, चिकित्सकीय कपडा बिक्री गरे, लेखन तथा अभिलेखसम्बन्धी उपकरण बेचे र घरघरमा पुगेर विश्वकोश बिक्री गरे।

विशेष गरी घरघरमा पुगेर विश्वकोश बेच्ने कामले उनको व्यक्तित्व र व्यवसायिक सोचमा ठूलो प्रभाव पार्‍यो।

एउटा उत्पादन बोकेर अपरिचित मानिसको घरमा पुग्नु र उसलाई पैसा खर्च गर्न मनाउनु सजिलो काम थिएन। धेरै मानिसले ढोका बन्द गर्थे। धेरैले अस्वीकार गर्थे। कतिपयले कुरा सुन्नसमेत चाहँदैनथे।

तर डेजोरियाले अस्वीकारलाई व्यक्तिगत अपमानका रूपमा लिन छाडे। उनी ग्राहकले किन अस्वीकार गरिरहेको छ भन्ने बुझ्न थाले। बिक्रीमा सफल हुन उत्पादनको गुणस्तर मात्र पर्याप्त हुँदैन, ग्राहकको मनोविज्ञान बुझ्नुपर्छ भन्ने पाठ उनले यही समय सिके।

धेरै मानिस केही दिनमै त्यस्तो काम छाड्थे। तर डेजोरिया लामो समय टिके। उनले बिक्रीलाई केवल उत्पादन बेच्ने प्रक्रिया होइन, मानिसको आवश्यकता र व्यवहार बुझ्ने अभ्यासका रूपमा लिए।

यही अनुभव पछि उनको व्यवसायिक यात्राको सबैभन्दा महत्वपूर्ण सम्पत्तिमध्ये एक बन्यो।

ठूलो कार्यालय, विज्ञापन बजेट वा विशाल बिक्री टोली नभएको अवस्थामा संस्थापक स्वयं बजारमा जानुपर्दा बिक्री कौशल निर्णायक हुन्छ। डेजोरियासँग त्यो सीप पहिल्यै विकसित भइसकेको थियो।

कार नै बनेको थियो घर

व्यवसायमा प्रवेश गर्नुअघि डेजोरियाले जीवनमा घरबारविहीनताको अनुभव एकपटक मात्र होइन, दुईपटक भोगे। दोस्रोपटकको अवस्था सन् १९८० को आसपासको थियो, जब उनले आफ्नो भविष्यको ठूलो व्यवसाय सुरु गर्ने तयारी गरिरहेका थिए।

लस एन्जलसको सडकमा गाडीमै रात बिताउने अवस्था कुनै उद्यमीका लागि सामान्य सुरुवात होइन। तर डेजोरियाका लागि त्यो वास्तविकता थियो। परिवारसँगै कठिन परिस्थिति आएको थियो। स्थायी बसोबासको व्यवस्था नहुँदा गाडी नै अस्थायी आश्रय बनेको थियो।

उनीसँग ठूलो बचत थिएन। नयाँ व्यवसाय सुरु गर्ने योजना जोखिमपूर्ण थियो। तर त्यही कठिन समयमा उनको भेट हेयरस्टाइलिस्ट पाउल मिचेलसँग भयो।

दुवैको सीप फरक थियो। मिचेलसँग कपालसम्बन्धी पेशागत ज्ञान र सैलुन उद्योगको अनुभव थियो। डेजोरियासँग बिक्री, बजार र व्यवसाय सञ्चालनको अनुभव थियो। उनीहरूले यी दुई क्षमतालाई एउटै व्यवसायमा जोड्ने सम्भावना देखे।

त्यतिबेला उनीहरूले जम्मा ७०० डलर जुटाए। यही रकमबाट सन् १९८० मा जोन पाउल मिचेल प्रणालीको सुरुवात भयो। कम्पनीले सुरुवाती चरणमा तीनवटा उत्पादनबाट बजारमा प्रवेश गरेको थियो।

आज विश्वव्यापी सौन्दर्य उद्योगमा स्थापित नाम बनेको यो कम्पनीको प्रारम्भिक पूँजी कुनै ठूलो लगानी कोष वा बैंक ऋण थिएन। दुई साझेदारले जुटाएको ७०० डलर थियो।

७०० डलर आफैँमा ठूलो रकम थिएन। तर त्यसले एउटा महत्वपूर्ण कुरा देखाउँछ, व्यवसायको आकार सुरुवातको पूँजीले मात्र निर्धारण गर्दैन।

उत्पादनको गुणस्तर, बजारको आवश्यकता, ग्राहकसँगको सम्बन्ध, वितरण प्रणाली र संस्थापकको कार्यान्वयन क्षमता मिलेर सानो व्यवसायलाई ठूलो ब्रान्डमा बदल्न सक्छ।

७०० डलरको ठूलो दाउ

जोन पाउल मिचेल प्रणालीको सुरुवात कुनै भव्य कार्यालयबाट भएको थिएन। दुई संस्थापकसँग सीमित पैसा थियो र बजारमा स्थापित प्रतिस्पर्धीहरू पहिल्यै थिए। तर उनीहरूले एउटा स्पष्ट बजार अवसर देखेका थिए।

व्यावसायिक कपाल काट्ने तथा सिँगार्ने क्षेत्रमा काम गर्ने मानिसलाई लक्षित गरेर गुणस्तरीय कपालसम्बन्धी उत्पादन निर्माण गर्ने र त्यसलाई सैलुन उद्योगमार्फत विस्तार गर्ने रणनीति उनीहरूले अपनाए।

पाउल मिचेलले उत्पादन र कपाल सिँगार्ने प्राविधिक पक्षमा योगदान गरे भने डेजोरियाले बजार, बिक्री र व्यवसायिक विस्तारमा महत्वपूर्ण भूमिका लिए। यही साझेदारी कम्पनीको मुख्य शक्ति बन्यो।

डेजोरिया फेरि सडकमा निस्किए। तर यसपटक उनी विश्वकोश बोकेर हिँडिरहेका थिएनन्। उनीसँग कपालमा प्रयोग हुने नयाँ उत्पादन थियो। उनले सैलुनहरूमा पुगेर उत्पादन देखाए, प्रयोगका फाइदा बताए र व्यवसायीहरूलाई उत्पादन राख्न आग्रह गरे।

उनले आफ्नै अनुभवअनुसार ग्राहकले अस्वीकार गर्न सक्छन् भन्ने कुरा पहिल्यै बुझेका थिए। त्यसैले अस्वीकारले उनलाई रोक्ने अवस्था थिएन।

कम्पनीले आफ्नो ब्रान्डलाई व्यावसायिक कपाल सिँगार्ने पेशेवरसँग जोडेर विकास गर्‍यो। यसको अर्थ उत्पादन बेच्ने मात्र होइन, पेशागत समुदायसँग सम्बन्ध निर्माण गर्नु थियो।

जोन पाउल मिचेल प्रणालीले यही सम्बन्धलाई आफ्नो बजार विस्तारको आधार बनायो। उत्पादनको प्रयोग गर्ने पेशेवरले त्यसलाई ग्राहकलाई सिफारिस गर्न थालेपछि कम्पनीले विज्ञापनभन्दा फरक किसिमको विश्वास निर्माण गर्न सफल भयो।

यो रणनीति अत्यन्त महत्वपूर्ण थियो। ग्राहकले उत्पादन खरिद गर्दा केवल प्रचार हेरेर निर्णय गर्दैन। उसले विश्वास गर्ने पेशेवरको सिफारिसलाई पनि महत्व दिन्छ। कम्पनीले यही सम्बन्धलाई बजार विस्तारको आधार बनायो।

अस्वीकारलाई अवसर बनाउने क्षमता

डेजोरियाको जीवनमा अस्वीकारको संख्या धेरै थियो। तर उनको सफलताको एउटा महत्वपूर्ण कारण यही अस्वीकारलाई उनले व्यवसायिक तालिममा बदल्नु हो।

घरघरमा पुगेर उत्पादन बेच्दा ग्राहकले नकिन्दा धेरै मानिस निराश हुन्छन्। तर बिक्री व्यवसायमा एक ग्राहकको अस्वीकारले अर्को ग्राहकको सम्भावना समाप्त गर्दैन। डेजोरियाले यही मानसिकता विकास गरे।

उनले अस्वीकारलाई व्यक्तिगत असफलता होइन, बिक्री प्रक्रियाको एउटा स्वाभाविक हिस्सा माने। यही सोचले उनलाई लामो समय बजारमा टिकाइराख्यो।

जोन पाउल डेजोरिया। स्रोत: Forbes / Paul Mitchell

सानो कम्पनीले ठूला प्रतिस्पर्धीसँग बजारमा प्रवेश गर्दा धेरैपटक वितरणकर्ता, सैलुन वा ग्राहकबाट अस्वीकार पाउन सक्छ।

तर हरेक अस्वीकारबाट बजारको प्रतिक्रिया बुझ्न सकिन्छ। कुन उत्पादन चाहिएको छ, कुन मूल्य स्वीकार्य छ, कुन वितरण प्रणाली प्रभावकारी छ र ग्राहकले कुन गुणस्तर खोजिरहेको छ भन्ने जानकारी बजारबाटै आउँछ।

डेजोरियाको प्रारम्भिक बिक्री अनुभवले उनलाई यही बजार प्रतिक्रिया पढ्न सिकाएको थियो। उनको व्यवसायिक यात्रा हेर्दा ठूलो पूँजीभन्दा बजारसँग प्रत्यक्ष सम्पर्कको महत्व धेरै देखिन्छ।

त्यसैले उनको कथा नयाँ उद्यमीका लागि केवल प्रेरणाको कथा होइन, बजारमा प्रत्यक्ष उपस्थित भएर ग्राहकको व्यवहार बुझ्ने व्यवसायिक पाठ पनि हो।

साझेदारको मृत्यु र नेतृत्वको परीक्षा

सन् १९८० मा सुरु भएको साझेदारीले केही वर्षमै ठूलो आकार लिन थाल्यो। तर व्यवसायिक यात्रामा अर्को ठूलो धक्का आयो। पाउल मिचेललाई क्यान्सर भयो र सन् १९८९ मा उनको निधन भयो।

साझेदारको मृत्यु कुनै पनि व्यवसायका लागि ठूलो संकट हो। विशेष गरी कम्पनीको नाम र संस्थापकको पहिचान एउटै बनेको अवस्थामा नेतृत्व परिवर्तनले व्यवसायमा अस्थिरता ल्याउन सक्छ।

तर डेजोरियाले कम्पनीलाई निरन्तर अघि बढाए। मिचेलको निधनपछि कम्पनीको नेतृत्व र व्यवसायिक विस्तारको जिम्मेवारी डेजोरियामा थप केन्द्रित भयो।

कम्पनीले नयाँ उत्पादन ल्याउँदै बजार विस्तार जारी राख्यो। पाउल मिचेल नामलाई संस्थापक साझेदारको स्मृतिसँग मात्र सीमित नराखी विश्वव्यापी व्यावसायिक ब्रान्डका रूपमा विकसित गर्ने काम अघि बढ्यो।

यहाँबाट डेजोरियाको अर्को महत्वपूर्ण क्षमता देखिन्छ, साझेदारको निधनपछि पनि संस्थालाई व्यक्तिगत सम्बन्धमा निर्भर नराखी संस्थागत ब्रान्डका रूपमा अघि बढाउने क्षमता।

व्यवसायमा संस्थापकको व्यक्तित्व महत्वपूर्ण हुन्छ, तर दीर्घकालीन सफलता संस्थापकभन्दा ठूलो ब्रान्ड निर्माण गर्न सकिएमा मात्र सम्भव हुन्छ। पाउल मिचेलले यही बाटो समात्यो।

सौन्दर्यपछि मदिरा उद्योगमा प्रवेश

सौन्दर्य उद्योगमा आफ्नो व्यवसाय स्थापित गरिसकेपछि डेजोरियाले फेरि नयाँ क्षेत्रमा प्रवेश गर्ने निर्णय गरे। यसपटक क्षेत्र थियो मदिरा उद्योग र उत्पादन थियो पात्रोन टकिला।

सन् १९८९ मा डेजोरिया र उनका साझेदारले पात्रोनको व्यवसाय सुरु गरे। सुरुवातमा यो पनि स्थापित विश्वव्यापी ब्रान्ड थिएन। तर उनीहरूले टकिलालाई सस्तो मदिराको श्रेणीबाट उच्चस्तरीय उत्पादनको रूपमा पुनःस्थापित गर्ने अवसर देखे।

उनीहरूले मेक्सिकोको टकिला उत्पादन परम्परालाई अमेरिकी उच्चस्तरीय बजारसँग जोड्ने प्रयास गरे। उत्पादनको गुणस्तर, बोतलको डिजाइन, प्याकेजिङ र ब्रान्डको प्रस्तुतीकरणमा जोड दिइयो।

पात्रोनलाई सामान्य टकिला बजारभन्दा अलग पहिचान दिन खोजियो। यहाँ डेजोरियाले सौन्दर्य उद्योगबाट सिकेको ब्रान्ड निर्माणको ज्ञान अर्को क्षेत्रमा प्रयोग गरे।

उत्पादन राम्रो हुनु मात्र पर्याप्त हुँदैन। ग्राहकको मनमा त्यसको स्थान के हो भन्ने कुरा पनि महत्वपूर्ण हुन्छ। उनले पात्रोनलाई मूल्यको प्रतिस्पर्धाभन्दा ब्रान्ड मूल्यको प्रतिस्पर्धामा लैजान खोजे।

यो रणनीति सफल हुँदै गयो। पात्रोन उच्चस्तरीय टकिलाको विश्वव्यापी ब्रान्ड बन्यो। अन्ततः सन् २०१८ मा बाकार्डीले पात्रोनलाई करिब ५.१ अर्ब डलरको कारोबारमा खरिद गर्‍यो।

७०० डलरबाट सुरु भएको डेजोरियाको व्यवसायिक यात्रामा यो एउटा असाधारण मोड थियो। एउटा व्यवसायबाट बनेको अनुभवलाई अर्को उद्योगमा प्रयोग गरेर उनले फेरि अर्को विश्वव्यापी ब्रान्ड निर्माण गरेका थिए।

दुई उद्योग, एउटै सूत्र

जोन पाउल मिचेल प्रणाली र पात्रोन बाहिरबाट हेर्दा बिल्कुलै फरक व्यवसाय हुन्। एउटा कपालसम्बन्धी सौन्दर्य उत्पादनको कम्पनी हो भने अर्को उच्चस्तरीय टकिला ब्रान्ड। तर डेजोरियाको दृष्टिकोणबाट हेर्दा दुवैमा एउटा साझा सूत्र देखिन्छ।

त्यो सूत्र हो, गुणस्तरीय उत्पादनलाई स्पष्ट ब्रान्ड पहिचानसँग जोड्नु।

पाउल मिचेलले व्यावसायिक कपाल सिँगार्ने पेशेवरलाई केन्द्रमा राख्यो। पात्रोनले उच्चस्तरीय टकिलाको अनुभवलाई केन्द्रमा राख्यो। दुवै अवस्थामा उत्पादनलाई केवल वस्तुका रूपमा बेचिएन। त्यसलाई विशेष अनुभव, गुणस्तर र पहिचानसँग जोडियो।

यही ब्रान्ड रणनीति डेजोरियाको व्यवसायिक सफलताको मुख्य आधारमध्ये एक हो।

सामान्य उत्पादन र ब्रान्डेड उत्पादनबीचको अन्तर केवल मूल्यमा हुँदैन। ग्राहकले त्यसमा विश्वास, प्रतिष्ठा, अनुभव र सामाजिक पहिचान पनि खोज्छ। डेजोरियाले यही मनोविज्ञानलाई व्यवसायमा प्रयोग गरे।

उनको यात्राले देखाउँछ, सानो पूँजीबाट ठूलो व्यवसाय निर्माण गर्ने हो भने केवल उत्पादन बनाएर बजारमा पठाउनु पर्याप्त हुँदैन। उत्पादन किन फरक छ, ग्राहकले त्यसलाई किन रोज्ने र प्रतिस्पर्धीभन्दा त्यसको पहिचान कसरी अलग बनाउने भन्ने प्रश्नको उत्तर पनि व्यवसायसँग हुनुपर्छ।

जोखिम लिन सक्ने साहस

डेजोरियाको सबै लगानी सफल भएनन्। उनले विभिन्न क्षेत्रमा लगानी गरे, नयाँ व्यवसाय सुरु गरे र केही परियोजनाले अपेक्षित सफलता हासिल गर्न सकेनन्।

उनको अनुभवले एउटा अर्को महत्वपूर्ण कुरा देखाउँछ, सफल उद्यमीको यात्रा सफल निर्णयहरूको मात्र सूची हुँदैन।

कुनै समय विश्वास गरेको व्यक्तिसँगको लगानीमा पर्याप्त जाँच नगर्दा पैसा गुमाएको अनुभव पनि उनले सार्वजनिक रूपमा बताएका छन्। त्यसबाट उनले लगानी गर्नुअघि पैसा कहाँ जाँदैछ, कसले सञ्चालन गरिरहेको छ र व्यवसायिक संरचना के हो भन्ने कुरा आफैँले बुझ्नुपर्ने पाठ सिके।

पछि पनि उनका केही व्यवसायिक प्रयासले कठिनाइ भोगे। नयाँ प्रविधि र दूरसञ्चारसँग सम्बन्धित केही व्यवसायमा उनले गरेको लगानीले अपेक्षित परिणाम दिन सकेन। यसले डेजोरियाको यात्रालाई अझ वास्तविक बनाउँछ।

अर्बपति बन्नु भनेको हरेक निर्णय सही हुनु होइन। बरु जोखिम लिने, गलत निर्णयबाट सिक्ने र अर्को अवसरमा त्यसलाई प्रयोग गर्ने क्षमता हुनु हो।

उनको व्यवसायिक यात्रामा असफलता अन्तिम बिन्दु बनेन। एउटा व्यवसायमा समस्या आएपछि अर्को अवसर खोज्ने उनको क्षमता निरन्तर रह्यो।

सम्पत्तिभन्दा ठूलो ब्रान्ड

फोर्ब्सको सन् २०२६ सेप्टेम्बरको वास्तविक समय अनुमानअनुसार डेजोरियाको कुल सम्पत्ति करिब ३.१ अर्ब डलर पुगेको छ।

तर उनको व्यवसायिक प्रभाव व्यक्तिगत सम्पत्तिभन्दा ठूलो छ। उनले दुई अलग उद्योगमा विश्वव्यापी ब्रान्ड निर्माण गरे। एउटा ब्रान्ड उनले पाउल मिचेलसँग मिलेर सुरु गरे र अर्कोमा उनले उच्चस्तरीय टकिला बजारलाई पुनःपरिभाषित गर्ने प्रयास गरे।

उनको सम्पत्ति निर्माणको प्रक्रियामा एउटा महत्वपूर्ण कुरा देखिन्छ, उनी केवल कम्पनी बनाउनमा केन्द्रित थिएनन्, ब्रान्ड बनाउनमा केन्द्रित थिए।

कम्पनीको मूल्य समयसँगै बदलिन सक्छ। उत्पादन पनि नयाँ प्रविधिका कारण पुरानो हुन सक्छ। तर बलियो ब्रान्डले ग्राहकको विश्वास र पहिचान निर्माण गर्न सकेमा त्यो लामो समय टिक्न सक्छ।

पाउल मिचेल र पात्रोन दुवैको यात्रामा यही कुरा देखिन्छ।

व्यवसायसँगै सामाजिक जिम्मेवारी

डेजोरियाको सार्वजनिक परिचय व्यवसायीको मात्र छैन। उनी परोपकार र सामाजिक लगानीमा पनि सक्रिय छन्। उनको सोचमा व्यवसायले नाफा कमाउनु आवश्यक छ, तर त्यसको सामाजिक प्रभावलाई बेवास्ता गर्नु हुँदैन।

सन् २००९ मा उनले अमेरिकाको एपलाचियन क्षेत्रमा स्थानीय समुदायलाई खाद्य उत्पादन र आत्मनिर्भरतर्फ जोड्ने पहल सुरु गर्न सहयोग गरेका थिए। उनको परोपकारी गतिविधि र सामाजिक पहल उनको सार्वजनिक जीवनको महत्वपूर्ण हिस्साका रूपमा रहँदै आएका छन्।

उनको व्यवसायिक दर्शनमा मानिस, समाज र नाफाबीच सन्तुलन खोज्ने दृष्टिकोण देखिन्छ। यसको अर्थ व्यवसायले नाफा कमाउनु हुँदैन भन्ने होइन। बरु दीर्घकालीन व्यवसायका लागि ग्राहक, कर्मचारी, समुदाय र वातावरणसँगको सम्बन्धलाई पनि मूल्य सिर्जनाको हिस्सा मान्नुपर्छ भन्ने उनको धारणा हो।

यो सोच अहिलेको व्यवसायिक संसारमा अझ महत्वपूर्ण बनेको छ। उपभोक्ताले कम्पनीले के बेचिरहेको छ मात्र हेर्दैनन्, कम्पनी कसरी सञ्चालन भइरहेको छ, कर्मचारीसँग कस्तो व्यवहार गर्छ, वातावरणप्रति कति जिम्मेवार छ र समाजमा कस्तो प्रभाव पारिरहेको छ भन्ने कुरा पनि हेर्न थालेका छन्।

७०० डलरको वास्तविक अर्थ

डेजोरियाको कथामा ७०० डलर एउटा रकमभन्दा धेरै हो। यो उनको व्यवसायिक यात्राको प्रतीक हो।

७०० डलरले उनलाई ठूलो उद्योगमा प्रवेश गर्ने ग्यारेन्टी दिएको थिएन। त्यसले उत्पादनको सफलता सुनिश्चित गरेको थिएन। त्यसले ग्राहकको माग सिर्जना गरेको थिएन। तर त्यो रकमले दुई व्यक्तिलाई एउटा विचारलाई व्यवसायमा बदल्ने अवसर दिएको थियो।

त्यसपछि उनीहरूले आफ्नो सीप प्रयोग गरे। मिचेलले कपाल सिँगार्ने ज्ञान ल्याए। डेजोरियाले बिक्री र बजारको अनुभव ल्याए। उनीहरूले ग्राहकसँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध बनाए। सैलुनलाई वितरणको आधार बनाए। उत्पादनको गुणस्तरमा ध्यान दिए। ब्रान्डलाई पेशागत समुदायसँग जोड्दै गए।

यसरी ७०० डलरको प्रारम्भिक लगानी आफैँमा ठूलो सम्पत्ति बनेको होइन, त्यस रकमलाई कसरी प्रयोग गरियो भन्ने कुराले त्यसलाई ठूलो व्यवसायमा बदल्यो।

यही कारण डेजोरियाको कथा पूँजी अभावमा रहेका उद्यमीका लागि महत्वपूर्ण हुन्छ। ठूलो पूँजीले व्यवसाय सुरु गर्न सजिलो बनाउन सक्छ, तर ठूलो ब्रान्ड निर्माण गर्न पूँजीसँगै रणनीति, बजार बुझाइ, उत्पादन, बिक्री र निरन्तरता आवश्यक हुन्छ।

कारमा बितेका रातदेखि अर्बौँको सम्पत्तिसम्म

जोन पाउल डेजोरियाको जीवनमा दुईवटा तस्वीर राख्न सकिन्छ। एउटा तस्वीरमा उनी कारमा रात बिताइरहेका छन्। अर्को तस्वीरमा उनी विश्वव्यापी ब्रान्डका मालिक र अर्बपति व्यवसायीका रूपमा उभिएका छन्।

यी दुई तस्वीरबीचको दूरी पैसा मात्रले तय गरेको होइन।

त्यो दूरीमा बाल्यकालको संघर्ष छ। सानै उमेरमा काम गर्नुपरेको अनुभव छ। पत्रिका बेच्ने दिनहरू छन्। घरघरमा पुगेर विश्वकोश बेच्ने वर्षहरू छन्। अस्वीकार सहने अभ्यास छ। व्यवसाय सुरु गर्न जम्मा ७०० डलर जुटाउने संघर्ष छ। कारमा रात बिताएका दिन छन्। साझेदारको मृत्युको धक्का छ। नयाँ उद्योगमा प्रवेश गर्ने जोखिम छ। ठूलो ब्रान्ड बनाउने धैर्य छ। र असफलतापछि फेरि नयाँ अवसर खोज्ने क्षमता छ।

यही कारण डेजोरियाको कथा केवल गरिबीबाट धनी भएको कथा होइन। यो सीमित स्रोतलाई प्रभावकारी रूपमा प्रयोग गर्ने उद्यमशीलताको कथा हो।

उनले आफ्नो जीवनको सबैभन्दा कठिन परिस्थितिलाई व्यवसायिक कमजोरी बन्न दिएनन्। बरु त्यही परिस्थितिबाट प्राप्त अनुभवलाई आफ्नो प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता बनाए।

विश्वकोश बेच्दा सिकेको बिक्री सीप उनले सौन्दर्य उत्पादन बेच्न प्रयोग गरे। सौन्दर्य उद्योगबाट सिकेको ब्रान्ड निर्माणको ज्ञान उनले पात्रोनमा प्रयोग गरे। असफल लगानीबाट सिकेको पाठ उनले अर्को लगानीमा प्रयोग गरे। यसरी उनको प्रत्येक चरण अर्को चरणका लागि पूँजी बन्दै गयो।

सफलताको अर्को अर्थ

डेजोरियाको यात्रालाई परम्परागत अर्थमा हेर्दा यो अमेरिकी सपनाको एउटा कथा जस्तो देखिन्छ। तर व्यवसायिक दृष्टिले हेर्दा यसमा अझ गहिरो पाठ छ।

उद्यमशीलता भनेको केवल पैसा कमाउने इच्छा होइन। समस्या पहिचान गर्ने, अवसर देख्ने, जोखिम स्वीकार गर्ने, ग्राहकको आवश्यकता बुझ्ने र सीमित स्रोतलाई अधिकतम उपयोग गर्ने क्षमता पनि हो।

७०० डलरबाट कम्पनी सुरु गर्दा डेजोरियासँग ठूलो प्रचार बजेट थिएन। त्यसैले उनले प्रत्यक्ष बिक्री रोजे। ठूलो वितरण सञ्जाल थिएन। त्यसैले सैलुनलाई केन्द्रमा राखे। स्थापित ब्रान्डसँग प्रतिस्पर्धा गर्नुपर्ने थियो। त्यसैले गुणस्तर र पेशागत विश्वसनीयतालाई प्राथमिकता दिए।

पछि पात्रोनमा पनि उनले यही आधारभूत सिद्धान्तलाई अर्को क्षेत्रमा प्रयोग गरे। उत्पादनलाई उच्चस्तरीय बनाउने हो भने केवल मूल्य बढाएर हुँदैन। ग्राहकले बढी मूल्य तिर्ने कारण पनि निर्माण गर्नुपर्छ। बोतलको स्वरूप, गुणस्तर, प्रस्तुतीकरण, ब्रान्ड कथा र वितरण सबै त्यसैअनुसार बनाउनुपर्छ।

यो नै ब्रान्ड निर्माणको अर्थ हो।

आजका उद्यमीका लागि डेजोरियाको पाठ

डेजोरियाको जीवनबाट धेरै व्यवसायिक पाठ निकाल्न सकिन्छ। तर सबैभन्दा महत्वपूर्ण पाठ तीनवटा देखिन्छन्।

पहिलो, स्रोत सीमित भए पनि अवसर सीमित हुँदैन। ७०० डलर ठूलो उद्योगमा प्रवेश गर्न पर्याप्त रकम थिएन, तर त्यसलाई सही साझेदारी र स्पष्ट बजार रणनीतिसँग जोड्दा ठूलो कम्पनीको आधार बन्यो।

दोस्रो, अस्वीकार व्यवसायको हिस्सा हो। घरघरमा पुगेर बिक्री गर्दा उनले हजारौँपटक अस्वीकार भोगे। तर त्यही अनुभवले उनलाई बिक्री र ग्राहक व्यवहार बुझ्न सक्षम बनायो।

तेस्रो, एउटा सफल व्यवसायपछि पनि सिकाइ रोक्नु हुँदैन। सौन्दर्य उद्योगमा सफलता पाएपछि उनले अर्को उद्योगमा प्रवेश गरे। पात्रोनलाई पनि विश्वव्यापी ब्रान्ड बनाए। यसले उद्यमीको क्षमता एउटा कम्पनीसँग मात्र सीमित हुँदैन भन्ने देखाउँछ।

यसका साथै अर्को पाठ पनि महत्वपूर्ण छ, व्यवसायमा जोखिम लिनु र जोखिमलाई नबुझी पैसा लगाउनु एउटै कुरा होइन। डेजोरियाले आफैँ भोगेको लगानीसम्बन्धी क्षतिले उचित परीक्षण, पारदर्शिता र नियन्त्रणको महत्व देखाउँछ।

ढोका ढकढक्याउने व्यक्तिदेखि विश्व बजारसम्म

जोन पाउल डेजोरियाको यात्रा अत्यन्त कठिन ठाउँबाट सुरु भएको थियो। उनले बाल्यकालमै अभाव देखे। किशोरावस्थामै काम गरे।

युवावस्थामा विभिन्न प्रकारका बिक्री र श्रमसम्बन्धी काम गरे। नौसेनामा सेवा गरे। नागरिक जीवनमा फर्किएर असंख्य काम गरे। दुईपटक घरबारविहीन भए। तर उनले कुनै पनि अवस्थालाई आफ्नो अन्तिम परिचय बन्न दिएनन्।

सन् १९८० मा ७०० डलरबाट सुरु भएको जोन पाउल मिचेल प्रणाली विश्वव्यापी रूपमा परिचित सौन्दर्य ब्रान्ड बन्यो। त्यसपछि पात्रोनले उनलाई उच्चस्तरीय टकिला बजारमा स्थापित गर्‍यो र सन् २०१८ मा बाकार्डीसँग भएको ५.१ अर्ब डलरको कारोबारले उनको व्यवसायिक यात्रालाई अर्को उचाइमा पुर्‍यायो।

आज उनी अर्बपति छन्। तर उनको कथाको सबैभन्दा शक्तिशाली पक्ष अर्बौँ डलरको सम्पत्ति होइन। त्यो सम्पत्तिसम्म पुग्दा उनले पार गरेको दूरी हो।

एकातिर कारमा रात बिताउने व्यक्ति, अर्कोतिर विश्वव्यापी ब्रान्ड निर्माण गर्ने उद्यमी। एकातिर ग्राहकले ढोका बन्द गर्ने बिक्रीकर्मी, अर्कोतिर विश्व बजारमा ब्रान्डको मूल्य निर्माण गर्ने व्यवसायी। एकातिर हातमा ७०० डलर, अर्कोतिर अर्बौँ डलर मूल्यको कारोबार।

यी दुई अवस्थाबीचको सम्बन्ध एउटै छ, अवसर आफैँ आएर ढोका ढकढक्याउँदैन, धेरैपटक उद्यमी स्वयंले ग्राहकको ढोका ढकढक्याउनुपर्छ।

डेजोरियाले जीवनमा त्यही गरे। पहिले उनले अरूको ढोका ढकढक्याए। पछि उनका ब्रान्डका लागि विश्वभरका बजारका ढोका खुल्दै गए।