व्यवसायमा सफलताको कथा सधैँ ठूलो पुँजी, बलियो लगानीकर्ता र आकर्षक कार्यालयबाट सुरु हुँदैन। कहिलेकाहीँ एउटा ल्यापटप, केही थान कपडा, बजारको सामान्य बुझाइ र जोखिम मोल्ने आँटले पनि ठूलो व्यावसायिक यात्राको जग बसाल्न सक्छ।
अस्ट्रेलियाकी उद्यमी जेन लुको कथा यसको उदाहरण हो।
कुनै समय लेखापालको सुरक्षित जागिर छाडेर बेरोजगार बनेकी, पहिलो व्यवसाय असफल भएपछि ऋणमा डुबेकी र आफ्नै परिवारसँग समेत आफ्नो व्यावसायिक अवस्थाबारे सत्य लुकाउनुपरेकी लुले आज अन्तर्राष्ट्रिय फेसन बजारमा परिचित ब्रान्ड निर्माण गरेकी छन्।
उनले सन् २०१० मा अस्ट्रेलियाको सिड्नीस्थित आफ्ना अभिभावकको ग्यारेजबाट सुरु गरेको अनलाइन फेसन व्यवसाय शोपो (Showpo) अहिले १२० भन्दा बढी देशमा सामान पठाउने अन्तर्राष्ट्रिय ई-कमर्स ब्रान्ड बनेको छ।
कम्पनीले वार्षिक १० करोडभन्दा बढीको बिक्री गर्ने स्तर हासिल गरेको छ।
सामाजिक सञ्जालको प्रभावकारी प्रयोग, ग्राहकको रुचिको पहिचान, सस्तो र पहुँचयोग्य फेसन, अनलाइन बिक्रीको विस्तार तथा सीमित स्रोतको कुशल व्यवस्थापन उनको व्यवसायिक सफलताका प्रमुख आधार हुन्।
जेनको कथा केवल एउटा फेसन कम्पनीको विस्तारको कथा होइन। यो असफलताबाट सिक्ने क्षमता, बजारमा रहेको खाली ठाउँ पहिचान गर्ने दृष्टि, उपलब्ध स्रोतको अधिकतम उपयोग र परम्परागत व्यवसायिक सोचभन्दा फरक बाटो रोज्ने साहसको कथा पनि हो।
विशेषगरी ठूलो लगानीबिना व्यवसाय सुरु गर्न चाहने युवा उद्यमीका लागि उनको यात्रा व्यावसायिक शिक्षाको एउटा महत्वपूर्ण उदाहरण बनेको छ।
सुरक्षित जागिरदेखि व्यावसायिक संकटसम्म
जेन लुको व्यावसायिक यात्राको सुरुवात फेसन बजारबाट भएको थिएन। उनको प्रारम्भिक करिअर लेखा तथा वित्त क्षेत्रमा थियो। चीनबाट अस्ट्रेलिया बसाइँ सरेको परिवारमा हुर्किएकी जेनका लागि राम्रो शिक्षा, स्थिर जागिर र आर्थिक सुरक्षा महत्वपूर्ण विषय थिए।
उनका अभिभावकले अस्ट्रेलिया बसाइँ सर्नुको एउटा प्रमुख उद्देश्य छोरीलाई राम्रो अवसर र सुरक्षित भविष्य उपलब्ध गराउनु थियो।
जेन सानै उमेरमा परिवारसँग चीनबाट अस्ट्रेलिया पुगेकी थिइन्। नयाँ देश, नयाँ परिवेश र नयाँ अवसरबीच उनले आफ्नो शैक्षिक यात्रा अघि बढाइन्।
पढाइपछि वित्त तथा लेखा क्षेत्रमा करिअर सुरु गरिन्।
१८ वर्षको उमेरमै केपीएमजीमा काम सुरु गरेकी उनी पछि अर्न्स्ट एन्ड यङमा वित्तीय विश्लेषकका रूपमा कार्यरत भइन्। बाहिरबाट हेर्दा उनको करिअर आकर्षक थियो। प्रतिष्ठित अन्तर्राष्ट्रिय संस्थामा काम, नियमित आम्दानी र भविष्यमा अझ राम्रो पदमा पुग्ने सम्भावना थियो।
तर जेनलाई कर्पोरेट जीवनले लामो समय आकर्षित गर्न सकेन। कार्यालयको नियमित समय, एउटै प्रकृतिको काम र सीमित व्यावसायिक स्वतन्त्रताले उनलाई असन्तुष्ट बनाउँदै लग्यो।
उनी आफ्नो रुचि र क्षमताअनुसार केही नयाँ गर्न चाहन्थिन्। फेसन तथा अनलाइन किनमेलप्रति उनको रुचि बढ्दै गएको थियो। कार्यालयमा काम गर्दा पनि उनी इन्टरनेटमा नयाँ फेसन, कपडा र अनलाइन स्टोरहरू हेर्ने गर्थिन्।
त्यही रुचिले उनलाई व्यवसाय गर्ने सोचतर्फ डोर्यायो। एक साथीको प्रस्तावपछि उनले फेसनसम्बन्धी आफ्नै व्यवसाय सुरु गर्ने निर्णय गरिन्। त्यसबेला उनको सोच सामान्य थियो। नयाँ डिजाइनरका कपडा र उत्पादनलाई ग्राहकसम्म पुर्याउने, पपअप स्टोर सञ्चालन गर्ने र फेसनमा रुचि राख्ने ग्राहकलाई एउटै स्थानमा विभिन्न विकल्प उपलब्ध गराउने।
उनले साथीहरूसँग मिलेर फ्याट बोय ग्रुप नामको व्यवसाय सुरु गरिन्। यसले विभिन्न डिजाइनरका उत्पादनलाई अस्थायी बिक्री केन्द्र तथा पपअप स्टोरमार्फत ग्राहकसम्म पुर्याउने काम गर्थ्यो।
एउटा कार्यक्रममा विभिन्न ४५ वटा फेसन ब्रान्डका उत्पादन राखेर बिक्री गर्ने प्रयाससमेत गरिएको थियो। तर व्यवसायको सञ्चालन खर्च, स्टक व्यवस्थापन र बिक्रीको संरचना अपेक्षाअनुसार चल्न सकेन।
व्यवसाय सुरु गरेको केही समयमै साझेदारले साथ छाडे। पहिलो प्रयास एक महिनामै धराशायी भयो। जेनसँग जागिर पनि रहेन, व्यवसाय पनि रहेन र ऋणको भारसमेत थपियो। विश्व अर्थतन्त्र सन् २००८ को वित्तीय संकटबाट पूर्ण रूपमा बाहिर निस्किसकेको थिएन। यस्तो अवस्थामा नयाँ जागिर खोज्नु पनि सहज थिएन।
उनले आफूलाई आर्थिक रूपमा निकै कठिन अवस्थामा पाइन। विभिन्न अन्तर्वार्तामा उनले पहिलो व्यवसाय असफल हुँदा करिब ५० हजारदेखि ६० हजार अस्ट्रेलियन डलरसम्म ऋणमा परेको प्रसङ्ग सुनाएकी छन्। जागिर छाडेर व्यवसायमा लाग्ने निर्णयलाई परिवार र आफन्तले राम्रो मानेका थिएनन्। त्यसमाथि पहिलो प्रयास नै असफल भएपछि उनीमाथि प्रश्न उठ्नु स्वाभाविक थियो।
सबैभन्दा कठिन पक्ष परिवारलाई वास्तविक अवस्था बताउनु थियो। उनी अभिभावकसँगै बस्दै आएकी थिइन्। आफूले सुरक्षित जागिर छाडेको र व्यवसाय असफल भएको कुरा बताउन उनलाई निकै अप्ठ्यारो लाग्यो।
त्यसपछि उनले करिब छ महिनासम्म एउटा असामान्य नाटक गरिन्। बिहान उठेर अफिस जाने पोसाक लगाउने, ल्यापटप बोक्ने झोला लिएर घरबाट निस्कने र काममा जान लागेको जस्तो व्यवहार गर्ने। वास्तविकतामा उनीसँग कुनै नियमित जागिर थिएन।
कहिलेकाहीँ उनी पुस्तकालय पुग्थिन्, कहिले सहरका सडकमा समय बिताउँथिन् र कहिलेकाहीँ अस्थायी काम गर्थिन्। बाहिरबाट उनी नियमित जागिरेजस्तै देखिन्थिन्, तर भित्र भने आफ्नो भविष्यको बाटो खोजिरहेकी थिइन्।
यही कठिन समयले उनलाई व्यवसायको वास्तविक अर्थ बुझायो। व्यवसायमा उत्साह र रुचि मात्र पर्याप्त हुँदैन। उत्पादन, मूल्य, बजार, ग्राहक र सञ्चालन खर्चबीच तालमेल मिल्नुपर्छ।
पहिलो व्यवसायले उनलाई यही पाठ सिकायो। धेरै उत्पादन एकै ठाउँमा राख्दैमा बिक्री हुँदैन। ग्राहकले किन किन्छन्, कति मूल्य तिर्न तयार हुन्छन् र व्यवसायले कसरी नाफा कमाउँछ भन्ने कुरा स्पष्ट हुनुपर्छ।
उनको पहिलो असफलताले दोस्रो व्यवसायको आधार तयार गरिरहेको थियो। उनीसँग ठूलो पुँजी थिएन, तर बजारबारे अनुभव थपिएको थियो। यही अनुभवले पछि शोपोको व्यावसायिक मोडल निर्माणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्यो।
बजारको खाली ठाउँमा शोपोको सुरुवात
जेनले जागिर छाडेपछि पनि फेसन र अनलाइन किनमेलको अध्ययन गर्न छाडिनन्। बरु आफ्नो खाली समयलाई बजार बुझ्न प्रयोग गरिन्। उनले अनलाइन फेसन बजारमा केही महत्वपूर्ण समस्या देखेकी थिइन्।
त्यतिबेला महिलाका लागि अनलाइन कपडा बेच्ने विकल्प सीमित थिए। उपलब्ध वेबसाइटमा उत्पादन महँगा थिए वा ग्राहकले सामान प्राप्त गर्न लामो समय कुर्नुपर्थ्यो।
ग्राहकलाई आकर्षक डिजाइन, उचित मूल्य र सहज अनलाइन किनमेलको अनुभव एकै ठाउँमा उपलब्ध गराउने बजार सम्भावना उनले देखिन्। फेसनमा रुचि राख्ने युवतीका लागि नयाँ डिजाइन र ट्रेन्ड पछ्याउन सहज हुने प्लेटफर्म आवश्यक थियो। परम्परागत खुद्रा पसलमा जानुपर्ने बाध्यता हटाएर इन्टरनेटबाटै कपडा छनोट र खरिद गर्न सकिने वातावरण बनाउन सकिन्थ्यो।
उनको व्यावसायिक दृष्टि यहीँबाट स्पष्ट भयो। ठूलो पसल खोल्ने, महँगो कार्यालय भाडामा लिने वा सुरुमै धेरै कर्मचारी राख्ने अवस्था थिएन। त्यसैले उनले अनलाइन माध्यम रोजिन्।
यो निर्णय सुरुवातमा ठूलो रणनीतिक योजनाभन्दा पनि आर्थिक बाध्यताको परिणाम थियो। भौतिक स्टोर सञ्चालन गर्न आवश्यक पुँजी उनीसँग थिएन। अनलाइन व्यवसाय तुलनात्मक रूपमा कम खर्चमा सुरु गर्न सकिने विकल्प थियो।
सन् २०१० मा उनले शोपोको सुरुवात गरिन्। सुरुमा यसको नाम शो पोनी राखिएको थियो। पछि यसलाई छोट्याएर शोपो बनाइयो। अभिभावकको ग्यारेजमा दुईवटा कपडा राख्ने र्याक र एउटा ल्यापटपबाट व्यवसाय अघि बढ्यो। कार्यालय थिएन, ठूलो गोदाम थिएन र महँगो प्रविधि पनि थिएन।
उनले आफैँ वेबसाइट बनाउनेदेखि सामानको विवरण राख्ने र ग्राहकसँग सम्पर्क गर्ने काम गरिन्।
उनले व्यवसाय सुरु गर्दा स्टक खरिदमा ठूलो रकम खर्च गर्नुपर्ने अवस्था पनि कम गरिन्। थोक आपूर्तिकर्तासँग कन्साइनमेन्ट अर्थात् बिक्री भएपछि मात्र भुक्तानी गर्ने व्यवस्था मिलाइन्।
यसले सुरुमै धेरै कपडा खरिद गरेर पुँजी थन्क्याउनुपर्ने जोखिम घटायो। सामान बिक्री भएपछि मात्र आपूर्तिकर्तालाई भुक्तानी गर्ने प्रणालीले नगद प्रवाह व्यवस्थापनमा सहयोग पुर्यायो।
उनले वेबसाइट निर्माणका लागि आफैँ इन्टरनेटबाट आवश्यक सीप सिकिन्। फोटो खिच्न साथीहरूको सहयोग लिइन्। मोडलका रूपमा काम गर्नेहरूलाई नगद भुक्तानी गर्न नसक्ने अवस्थामा कपडा उपलब्ध गराएर सहयोग जुटाइन्। उत्पादनको फोटो, वेबसाइटको विवरण, ग्राहकको अर्डर र बिक्री व्यवस्थापनमा उनी आफैँ संलग्न भइन्।
शोपोको सुरुवाती कार्यालयसमेत उनको प्रेमीको अपार्टमेन्ट बनेको थियो। घरमा कपडा र सामान थुप्रिँदा हिँड्ने ठाउँसमेत साँघुरो भएको प्रसङ्ग उनले विभिन्न अन्तर्वार्तामा सुनाएकी छन्। तर यही सानो संरचनाले व्यवसायको खर्च नियन्त्रण गर्न सहयोग गर्यो।
पहिलो बिक्री आएको केही समयमै उनलाई एउटा महत्वपूर्ण कुरा स्पष्ट भयो। ग्राहकले अनलाइनबाट कपडा किन्न तयार छन्। तर उनीहरूलाई विश्वास दिलाउन उत्पादनको गुणस्तर, फोटो, मूल्य र डेलिभरी प्रक्रियामा ध्यान दिनुपर्छ। यही बुझाइले व्यवसायको विस्तारका लागि आधार तयार गर्यो।
शोपोले सुरुमा फेसनप्रेमी युवतीलाई लक्षित गर्यो। उचित मूल्यमा ट्रेन्डअनुसारका कपडा, विभिन्न अवसरका लागि उपयुक्त डिजाइन र अनलाइनबाट सहज खरिद यसको मुख्य विशेषता बन्यो। विवाह, पार्टी, घुमफिर, दैनिक प्रयोग र विशेष समारोहका लागि कपडा खोज्ने ग्राहकलाई एउटै प्लेटफर्ममा विकल्प उपलब्ध गराउन थालियो।
जेनले पहिलो व्यवसायबाट सिकेको पाठलाई व्यवहारमा उतारिन्। बजारमा माग नभएको उत्पादन थुपार्नेभन्दा ग्राहकले खोजिरहेको उत्पादन उपलब्ध गराउने रणनीति अपनाइन्। व्यवसायको सुरुवाती मोडलमा ठूलो संरचना नभए पनि ग्राहकको आवश्यकतासँग जोडिएको स्पष्ट व्यावसायिक प्रस्ताव थियो।
सामाजिक सञ्जालबाट बजार विस्तार
शोपोको सफलतामा सबैभन्दा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको पक्ष सामाजिक सञ्जाल मार्केटिङ हो। आज सामाजिक सञ्जालबाट ब्रान्ड प्रचार गर्नु सामान्य व्यावसायिक अभ्यास बनेको छ।
तर सन् २०१० को समयमा परम्परागत फेसन खुद्रा व्यवसायले फेसबुकलाई बिक्री तथा ग्राहक विस्तारको प्रमुख माध्यमका रूपमा प्रयोग गरिसकेका थिएनन्।
जेन भने फेसबुकको नियमित प्रयोगकर्ता थिइन्। उनले सामाजिक सञ्जालमा मानिसहरूको व्यवहार, रुचि र सहभागिताको ढाँचा बुझिसकेकी थिइन्। यही अनुभवलाई व्यवसायमा प्रयोग गरिन्। विज्ञापनका लागि ठूलो बजेट नभएकाले उनले फेसबुकलाई ग्राहकसम्म पुग्ने माध्यम बनाइन्।
सुरुवातमा शोपोले उत्पादनका फोटो, फेसनसम्बन्धी सामग्री र रमाइला पोस्टहरू सार्वजनिक गर्न थाल्यो। ग्राहकलाई केवल सामान किन्न आग्रह गर्नुको सट्टा उनीहरूको रुचिसँग जोडिने सामग्री प्रस्तुत गरियो। सामाजिक सञ्जाललाई विज्ञापनको पाटोमा मात्र सीमित नराखी समुदाय निर्माण गर्ने माध्यमका रूपमा प्रयोग गरियो।
उनले फेसबुकमा एउटा मोडल छनोट प्रतियोगिता सञ्चालन गरिन्। प्रतियोगितामा सहभागी हुन र आफ्नो मनपर्ने प्रतिस्पर्धीलाई मत दिन प्रयोगकर्ताले शोपोको फेसबुक पेज लाइक गर्नुपर्ने व्यवस्था थियो। यसले सहभागीका साथी र परिवारसम्म पनि ब्रान्डको पहुँच पुर्यायो।
यो अभियानले छोटो समयमा उल्लेखनीय परिणाम दियो। शोपोको फेसबुक फलोअर संख्या करिब तीन हजारबाट एक महिनामै २० हजार पुगेको जेनले आफ्नो व्यावसायिक यात्राबारे सुनाएका छन्। ठूलो विज्ञापन खर्च नगरी ग्राहकको सहभागिताबाट ब्रान्डको पहुँच बढाउने यो अभियान सफल मार्केटिङ उदाहरण बन्यो।
त्यसबेला सामाजिक सञ्जालको जैविक पहुँच अर्थात् अर्गानिक रिच तुलनात्मक रूपमा प्रभावकारी थियो। प्रयोगकर्ताले लाइक, सेयर र कमेन्टमार्फत सामग्री अरू मानिससम्म पुर्याउन सक्थे।
जेनले यही अवसरलाई पहिचान गरिन्। परम्परागत विज्ञापनमा ठूलो रकम खर्च गर्न नसक्ने अवस्थामा उनले ग्राहकलाई नै ब्रान्डको प्रचारक बनाइन्।
उनको मार्केटिङ रणनीतिमा ग्राहकको व्यवहार बुझ्ने क्षमता पनि जोडिएको थियो। फेसन किन्ने ग्राहकले केवल कपडा खोजिरहेका हुँदैनन्। उनीहरू आफूलाई प्रस्तुत गर्ने शैली, आत्मविश्वास र नयाँ ट्रेन्डसँग जोडिन चाहन्छन्। शोपोले आफ्नो सामग्रीमार्फत यही भावनालाई सम्बोधन गर्यो।
कम्पनीले सामाजिक सञ्जालमा उत्पादनको फोटो मात्र पोस्ट गरेन। फेसनसम्बन्धी रमाइला सामग्री, प्रतियोगिता, ग्राहकको सहभागिता र नयाँ डिजाइनको जानकारी पनि प्रस्तुत गर्यो। यसले ग्राहकसँग निरन्तर सम्बन्ध कायम गर्न मद्दत गर्यो।
पछि फेसबुकसँगै इन्स्टाग्राम र अन्य डिजिटल प्लेटफर्ममा पनि कम्पनीले आफ्नो उपस्थिति विस्तार गर्यो।
जेन आफैँले पनि सामाजिक सञ्जालका प्लेटफर्ममा हुने परिवर्तन बुझ्ने प्रयास गरिन्। एउटा प्लेटफर्ममा प्रभाव घट्दै जाँदा अर्को माध्यमको प्रयोग कसरी बढाउने भन्ने विषयमा उनले अध्ययन गरिन्।
उनले एक अन्तर्वार्तामा इन्स्टाग्राममा कम्पनीको वृद्धि सुस्त भएपछि आफ्नै व्यक्तिगत खाता प्रयोग गरेर प्लेटफर्मको एल्गोरिदम र सामग्रीको प्रभाव बुझ्ने प्रयास गरेको बताएकी छन्। यसबाट प्राप्त सिकाइलाई व्यवसायको मार्केटिङमा प्रयोग गरिन्।
शोपोको आधिकारिक विवरणअनुसार कम्पनीका विभिन्न सामाजिक सञ्जाल खातामा विश्वभर तीन करोड होइन, तीन मिलियनभन्दा बढी अर्थात् ३० लाखभन्दा बढी फलोअर छन्। अनलाइन फेसन व्यवसायमा ग्राहकको विश्वास र ब्रान्ड पहिचान निर्माण गर्न यस्तो समुदायको भूमिका महत्वपूर्ण हुन्छ।
जेनको सफलताले एउटा महत्वपूर्ण व्यावसायिक पाठ दिन्छ। बजारमा नयाँ उत्पादन ल्याउनु मात्र पर्याप्त हुँदैन। त्यसलाई सही ग्राहकसम्म पुर्याउने माध्यम पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ। सानो व्यवसायले ठूलो प्रतिस्पर्धीसँग भिड्न सधैँ ठूलो विज्ञापन बजेट आवश्यक पर्दैन। ग्राहकको रुचि बुझेर सही माध्यम प्रयोग गर्न सके सीमित स्रोतबाट पनि प्रभावकारी बजार निर्माण गर्न सकिन्छ।
सानो व्यवसायबाट करोडौँको कारोबार
शोपोको सुरुवाती दिन सहज थिएनन्। पहिलो केही महिना बिक्री अपेक्षाअनुसार भएन। जेनले आफैँ वेबसाइट, उत्पादन, फोटो, सामाजिक सञ्जाल र ग्राहक सेवाको काम सम्हालिरहेकी थिइन्। तर उनले व्यवसाय बन्द गर्ने निर्णय गरिनन्।
व्यवसायको बिक्री बढाउन उनले विज्ञापन, ग्राहक सेवा र उत्पादनको उपलब्धतामा क्रमशः सुधार गरिन्। फेसबुकमा ग्राहकको सहभागिता बढ्दै जाँदा वेबसाइटमा आउने मानिसको संख्या पनि बढ्न थाल्यो। बिक्री बढेसँगै सामानको आपूर्ति र डेलिभरी व्यवस्थापनलाई व्यवस्थित बनाउनुपर्ने आवश्यकता देखियो।
उनले व्यवसायको विस्तारका लागि डिजिटल विज्ञापनको प्रयोग पनि बढाइन्। गुगल विज्ञापन, फेसबुक विज्ञापन र सामाजिक सञ्जालमा नियमित सामग्री प्रकाशनले ग्राहकको पहुँच फराकिलो बनायो। ग्राहकले अर्डर गरेपछि सामान प्राप्त गर्न सहज होस् भनेर ढुवानी तथा ग्राहक सेवा प्रक्रियामा सुधार गरियो।
शोपोको बिक्री विस्तारसँगै कार्यालयको आवश्यकता पनि बढ्यो। सन् २०१२ मा कम्पनीले पहिलो कार्यालय स्थापना गर्यो। तर एक वर्षमै त्यो कार्यालय पनि सानो हुन थाल्यो। कर्मचारी र व्यवसायिक गतिविधि बढ्दै गएपछि ठूलो ठाउँमा सर्नुपर्ने अवस्था आयो।
यसले व्यवसायको आकारमा आएको परिवर्तन देखाउँछ। ग्यारेजमा दुई र्याक कपडाबाट सुरु भएको कम्पनीले केही वर्षमै छुट्टै कार्यालय र कर्मचारीसहितको संरचना निर्माण गर्यो। जेनले विस्तारका क्रममा व्यवसायको प्रत्येक पक्ष आफैँले सम्हाल्ने अवस्थाबाट जिम्मेवारी बाँडफाँट गर्ने नेतृत्व शैलीतर्फ पनि अघि बढ्नुपर्यो।
सन् २०१६ सम्म आइपुग्दा शोपोको वार्षिक कारोबार करिब एक करोड अस्ट्रेलियन डलर पुगेको थियो। त्यसबेला कम्पनीमा कर्मचारी संख्या पनि बढेको थियो। पछिल्ला वर्षमा व्यवसायले अझ ठूलो आकार लियो।
सन् २०२३ सम्म कम्पनीको वार्षिक बिक्री १० करोडभन्दा बढी पुगेको विवरण सार्वजनिक भएको थियो। सन् २०२५ मा प्रकाशित वित्तीय तथा व्यावसायिक विवरणहरूले पनि कम्पनीको बिक्री १० करोड डलरभन्दा माथि रहेको उल्लेख गरेका छन्।
यहाँ उल्लेख गरिएको १० करोड डलरको आँकडा कम्पनीको बिक्री कारोबार हो, नाफा वा जेनको व्यक्तिगत सम्पत्ति होइन। कम्पनीको वार्षिक बिक्री र संस्थापकको सम्पत्ति फरक विषय हुन्। बिक्रीबाट सञ्चालन खर्च, उत्पादन खरिद, ढुवानी, कर्मचारी, प्रविधि, विज्ञापन र अन्य खर्च कटाएपछि मात्र नाफा निर्धारण हुन्छ।
अस्ट्रेलियाको फेसन बजारमा स्थापित भएपछि शोपोले अन्तर्राष्ट्रिय बजारतर्फ ध्यान केन्द्रित गर्यो। अनलाइन व्यवसायको एउटा प्रमुख विशेषता भौगोलिक सीमाभन्दा बाहिर ग्राहकसम्म पुग्न सक्नु हो। तर वेबसाइटबाट संसारभर अर्डर लिन सकिन्छ भन्दैमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सहजै सफलता प्राप्त हुँदैन। ढुवानी खर्च, सामान पुग्ने समय, भन्सार प्रक्रिया, ग्राहक सेवा र स्थानीय बजारको माग बुझ्नुपर्ने हुन्छ।
जेनले विस्तारका क्रममा यही चुनौती सामना गरिन्। विशेषगरी अमेरिकालाई प्रमुख बजारका रूपमा विकास गर्ने योजना बनाइन्। अमेरिकी बजारको आकार ठूलो थियो र अनलाइन फेसन खरिद गर्ने ग्राहकको संख्या पनि उल्लेखनीय थियो। तर अस्ट्रेलियाबाट प्रत्येक अर्डर पठाउँदा समय र खर्च दुवै बढ्ने समस्या थियो।
यसको समाधानका लागि कम्पनीले अमेरिकामै सामान भण्डारण र डेलिभरी व्यवस्थापन गर्ने विकल्प खोज्यो।
जेन र तत्कालीन महाप्रबन्धकले अमेरिकाको लस एन्जलस पुगेर छोटो समयमै विभिन्न गोदामको निरीक्षण गरे।
उनीहरूले करिब ३६ घण्टाको भ्रमणमा भण्डारण तथा तेस्रो पक्षीय ढुवानी व्यवस्थापन कम्पनीसँग सम्झौता गर्ने प्रक्रिया अघि बढाए।
त्यसको केही महिनामै अमेरिकामा सामान भण्डारण गर्ने व्यवस्था मिलाइयो। यसले अमेरिकी ग्राहकलाई तुलनात्मक रूपमा छिटो डेलिभरी उपलब्ध गराउन सहयोग गर्यो। पछि अमेरिका शोपोको सबैभन्दा ठूलो बजारका रूपमा स्थापित भयो।
कम्पनीको आधिकारिक वेबसाइटका अनुसार अहिले शोपोले १२० भन्दा बढी देशमा सामान पठाउँछ। हजारौँ डिजाइनका कपडा तथा फेसन सामग्री उपलब्ध गराउने कम्पनीले आफ्नो बजार अस्ट्रेलियामा मात्र सीमित राखेको छैन। अन्तर्राष्ट्रिय ग्राहकको रुचिअनुसार उत्पादन र बजार रणनीति विकास गर्दै आएको छ।
संकटमा व्यवसाय जोगाउने नेतृत्व
व्यवसाय विस्तारको यात्रा सधैँ उकालो मात्र हुँदैन। शोपोले पनि विभिन्न चरणमा चुनौती सामना गरेको छ। विशेषगरी कोभिड–१९ महामारीले फेसन खुद्रा व्यवसायलाई ठूलो असर पुर्यायो। लकडाउनका कारण सामाजिक जमघट, पार्टी, विवाह र अन्य समारोह प्रभावित भए। यस्तो अवस्थामा पार्टी तथा औपचारिक समारोहका लागि लक्षित फेसन उत्पादनको माग घट्नु स्वाभाविक थियो।
शोपोले त्यसअघि औपचारिक समारोहमा लगाउने कपडामा बढी ध्यान केन्द्रित गर्दै सक्रिय पहिरन र घरमै लगाउने आरामदायी कपडाको श्रेणी घटाएको थियो। तर महामारी सुरु हुँदा पार्टीका लागि तयार पारिएका चम्किला तथा विशेष डिजाइनका कपडा गोदाममा आइपुगेका थिए। बजारमा त्यस्ता उत्पादनको माग नै घट्यो।
कम्पनीका लागि यो केवल बिक्री घट्ने समस्या थिएन। सामान खरिदमा लगानी भइसकेको थियो। गोदाममा स्टक थुप्रिने र नगद प्रवाह प्रभावित हुने जोखिम थियो।
यस्तो अवस्थामा कम्पनीले ग्राहकको बदलिएको आवश्यकताअनुसार उत्पादन श्रेणीमा परिवर्तन गर्नुपर्यो। घरमै लगाउन मिल्ने कपडा र सक्रिय पहिरनतर्फ पुनः ध्यान दिन थालियो।
महामारीले अन्तर्राष्ट्रिय ढुवानी प्रणालीमा पनि समस्या सिर्जना गर्यो। उडान कटौती र आपूर्ति शृङ्खलामा अवरोधका कारण चीनबाट अमेरिका तथा अन्य बजारमा सामान पुर्याउने खर्च बढ्यो। उत्पादन तयार भए पनि समयमै ग्राहकसम्म पुर्याउन कठिनाइ भयो।
जेनले यस अवधिलाई कम्पनीको पहिचान र सञ्चालन मोडल पुनर्विचार गर्ने समयका रूपमा लिइन्। संकटमा पुरानै रणनीति दोहोर्याउनुको सट्टा बजारको वास्तविक अवस्था बुझेर निर्णय लिनुपर्ने आवश्यकता उनले महसुस गरिन्।
व्यवसाय ठूलो हुँदै जाँदा नेतृत्वको चुनौती पनि बदलिन्छ। सुरुवातमा संस्थापकले सबै काम आफैँ गर्न सक्छन्। तर सयौँ कर्मचारी, अन्तर्राष्ट्रिय बजार, ठूलो स्टक र ग्राहक सेवाको जिम्मेवारी बढ्दै जाँदा सबै निर्णय एउटै व्यक्तिले गर्न सम्भव हुँदैन।
शोपोमा पनि कर्मचारी संख्या बढ्दै जाँदा मानव संसाधन व्यवस्थापन, नेतृत्व विकास र संगठनात्मक संस्कृतिको महत्व बढ्यो। जेनले कम्पनीमा कर्मचारी तथा संस्कृति व्यवस्थापनसम्बन्धी छुट्टै जिम्मेवारीलाई प्राथमिकता दिन थालिन्।
सानो टोलीबाट ठूलो संगठनमा रूपान्तरण हुँदा कर्मचारी छनोट, जिम्मेवारी बाँडफाँट र उपयुक्त नेतृत्व निर्माण आवश्यक हुने उनको अनुभव छ।
उनले व्यवसाय विस्तारका क्रममा सही व्यक्तिलाई सही जिम्मेवारी दिनुपर्ने विषयमा जोड दिँदै आएकी छन्। संस्थापकले सबै काम आफैँ गर्ने बानीबाट बाहिर ननिस्किए व्यवसायको वृद्धि सीमित हुन सक्छ। व्यवसायको प्रत्येक काम आफैँ गर्न खोज्नुको सट्टा सक्षम कर्मचारी र व्यवस्थापकलाई जिम्मेवारी दिनु नेतृत्वको महत्वपूर्ण पक्ष हो।
कोभिडपछिका वर्षमा उनी कम्पनीको मार्केटिङ, खरिद र डिजाइनजस्ता काममा पुनः सक्रिय रूपमा संलग्न भइन्। कम्पनी सञ्चालनमा वरिष्ठ व्यवस्थापकको भूमिका बढ्दै जाँदा आफू व्यवसायको मूल गतिविधिबाट टाढिएको अनुभव उनले सुनाएकी छन्। त्यसपछि उनले पुनः ग्राहक, उत्पादन र ब्रान्ड निर्माणसँग प्रत्यक्ष जोडिएका विषयमा ध्यान केन्द्रित गरिन्।
यसले जेनको नेतृत्व शैलीमा देखिएको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष उजागर गर्छ। सफल व्यवसायको नेतृत्व भनेको सुरुवातमा जोखिम लिनु मात्र होइन, कम्पनीको अवस्था र आवश्यकताअनुसार आफ्नो भूमिका परिवर्तन गर्न सक्नु पनि हो।
फेसनभन्दा पर उद्यमशीलताको प्रभाव
जेन लुको व्यावसायिक पहिचान शोपोमा मात्र सीमित छैन। उनले महिला उद्यमशीलता प्रवर्द्धन, लगानी र नयाँ व्यवसायलाई प्रोत्साहन गर्ने क्षेत्रमा पनि काम गर्दै आएकी छन्।
सन् २०१५ मा उनले महिला उद्यमी समुदाय स्थापना गर्न सहकार्य गरिन्। सुरुमा फेसबुक समूहका रूपमा अघि बढेको यो पहल महिला व्यवसायी तथा उद्यमीलाई आफ्ना अनुभव बाँड्ने, समस्या छलफल गर्ने र व्यावसायिक सम्बन्ध विस्तार गर्ने प्लेटफर्मका रूपमा विकास भयो।
व्यवसाय सुरु गर्दा महिलाले सामना गर्ने चुनौती, लगानी जुटाउने कठिनाइ, परिवार र कामबीच सन्तुलन तथा नेतृत्वसम्बन्धी अनुभवलाई साझा गर्ने उद्देश्य यस समुदायको थियो।
कम्पनीको आधिकारिक विवरणअनुसार यस समुदायमा एक लाख ६७ हजारभन्दा बढी सदस्य आबद्ध छन्। यसले जेनको प्रभाव फेसन व्यवसायभन्दा बाहिर पनि विस्तार भएको देखाउँछ।
उनी अस्ट्रेलियाको टेलिभिजन कार्यक्रम शार्क ट्याङ्क अस्ट्रेलियामा लगानीकर्ताका रूपमा पनि संलग्न भइन्। नयाँ उद्यमीले आफ्नो व्यवसायिक विचार प्रस्तुत गर्ने उक्त कार्यक्रममा उनले सम्भावना देखिएका व्यवसायमा लगानी तथा मार्गदर्शन गर्ने अवसर पाएकी छन्।
उनले आफ्नो अनुभव नयाँ उद्यमीसम्म पुर्याउन द लेजी सीईओ नामबाट पोडकास्ट तथा व्यावसायिक सामग्री पनि उत्पादन गर्दै आएकी छन्। यसमार्फत व्यवसाय सुरु गर्ने, ग्राहक पहिचान गर्ने, मार्केटिङ गर्ने, कर्मचारी व्यवस्थापन र व्यवसाय विस्तारका विषयमा अनुभव साझा गर्छिन्।
उनको ‘लेजी सीईओ’ परिचयलाई सामान्य अर्थमा अल्छीपनसँग जोडेर बुझ्नु उपयुक्त हुँदैन। जेनले यसलाई कम स्रोतमा प्रभावकारी काम गर्ने, अनावश्यक काम घटाउने र आफ्नो समयलाई उच्च मूल्य सिर्जना गर्ने क्षेत्रमा लगाउने सोचका रूपमा व्याख्या गरेकी छन्। व्यवसायको प्रत्येक काम संस्थापकले आफैँ गर्नुभन्दा दक्ष व्यक्तिलाई जिम्मेवारी दिनु र प्रणाली निर्माण गर्नु उनको नेतृत्व दर्शनको महत्वपूर्ण पक्ष हो।
उनको विचारमा व्यवसाय सुरु गर्दा अथक मेहनत आवश्यक हुन्छ। तर व्यवसायको उद्देश्य संस्थापकलाई अर्को जागिर सिर्जना गर्नु मात्र होइन। व्यवसायले संस्थापकलाई आफूले चाहेको जीवनशैली निर्माण गर्न, आफ्नो रुचिको काममा समय दिन र सक्षम टोलीमार्फत कम्पनी सञ्चालन गर्न सक्ने अवस्था सिर्जना गर्नुपर्छ।
जेनको व्यावसायिक यात्रामा असफलताको भूमिकालाई पनि विशेष रूपमा उल्लेख गर्नुपर्छ। पहिलो व्यवसाय असफल नभएको भए शोपो जन्मिने थियो वा थिएन भन्ने कुरा निश्चित छैन। तर पहिलो प्रयासले उनलाई उत्पादन, मूल्य र सञ्चालन खर्चबीचको सम्बन्ध बुझायो। दोस्रो व्यवसायमा उनले ती कमजोरी सुधार्ने प्रयास गरिन्।
उनले आफ्नो अनुभवबाट व्यवसाय सुरु गर्न चाहनेहरूलाई पूर्ण योजना तयार भएपछि मात्र काम थाल्नुपर्छ भन्ने सोचबाट बाहिर निस्कन आग्रह गर्दै आएकी छन्। बजार बुझ्ने, सानो स्तरमा परीक्षण गर्ने, ग्राहकको प्रतिक्रिया लिने र आवश्यकताअनुसार परिवर्तन गर्ने क्षमता महत्वपूर्ण हुन्छ।
शोपोको यात्रा हेर्दा सफलताको आधार कुनै एउटा जादुमय उपाय थिएन। बजारको खाली ठाउँ पहिचान गर्ने, अनलाइन माध्यमको प्रयोग गर्ने, स्टक व्यवस्थापनमा खर्च नियन्त्रण गर्ने, ग्राहकसँग सम्बन्ध बनाउने र अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा आवश्यक पूर्वाधार तयार गर्ने क्रमिक प्रयास यसको आधार बने।
उनको सफलताले महिला उद्यमशीलताको सम्भावना पनि उजागर गरेको छ। परम्परागत रूपमा पुरुष नेतृत्वको प्रभाव बढी रहेको व्यावसायिक क्षेत्रमा उनले आफ्नै पहिचान निर्माण गरिन्। परिवारको अपेक्षा, सामाजिक दबाब र आर्थिक असुरक्षाका बीच पनि आफ्नो निर्णयमा टिकिरहिन्।
सफलताको पाठ : पुँजीभन्दा सोच महत्वपूर्ण
जेन लुको सफलताको कथा नेपाली उद्यमशीलताका लागि पनि सान्दर्भिक छ। नेपालमा अनलाइन व्यवसाय, फेसन, व्यक्तिगत स्याहार, खाद्य सामग्री तथा डिजिटल सेवामा नयाँ उद्यम सुरु गर्ने युवाको संख्या बढिरहेको छ। तर धेरै व्यवसाय सुरुवातमै ठूलो कार्यालय, महँगो वेबसाइट, धेरै स्टक र विज्ञापनमा लगानी गर्ने सोचका कारण आर्थिक दबाबमा पर्छन्।
शोपोको प्रारम्भिक यात्राले व्यवसाय सुरु गर्दा सबै कुरा एकैपटक निर्माण गर्न आवश्यक नहुने देखाउँछ। जेनले सुरुमा उपलब्ध स्रोत प्रयोग गरिन्। स्टकमा ठूलो रकम थन्क्याउनुको सट्टा बिक्रीपछि भुक्तानी गर्ने व्यवस्था गरिन्। वेबसाइट आफैँ बनाइन्। साथीहरूको सहयोग लिइन्। सामाजिक सञ्जालबाट ग्राहकसम्म पुगिन्।
यसको अर्थ हरेक व्यवसाय ग्यारेजबाट सुरु गरेर अन्तर्राष्ट्रिय ब्रान्ड बन्न सक्छ भन्ने होइन। फेसन उद्योगमा प्रतिस्पर्धा, उत्पादनको गुणस्तर, आपूर्ति शृङ्खला, ढुवानी, ग्राहकको विश्वास र प्रविधिमा निरन्तर लगानी आवश्यक हुन्छ। तर व्यवसाय सुरु गर्दा अनावश्यक खर्च नियन्त्रण गरेर बजारमा आफ्नो उत्पादन वा सेवाको माग परीक्षण गर्न सकिन्छ भन्ने पाठ उनको यात्राले दिन्छ।
अर्को महत्वपूर्ण पक्ष ग्राहकको मनोविज्ञान बुझ्नु हो। शोपोले कपडा मात्र बिक्री गरेन। उसले ग्राहकलाई फेसनमा नयाँ विकल्प, आफ्नो शैली व्यक्त गर्ने अवसर र अनलाइन किनमेलको सहजता उपलब्ध गरायो। उत्पादनसँगै ग्राहकको अनुभवलाई महत्व दिनु ब्रान्ड निर्माणको आधार बन्यो।
तेस्रो पक्ष डिजिटल बजारको उपयोग हो।
सामाजिक सञ्जाललाई केवल प्रचारको माध्यमका रूपमा होइन, ग्राहकसँग सम्बन्ध निर्माण गर्ने, उनीहरूको प्रतिक्रिया बुझ्ने र बजार विस्तार गर्ने माध्यमका रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ।
जेनले फेसबुकको सुरुवाती अवसर पहिचान गरेर प्रतिस्पर्धीभन्दा अगाडि आफ्नो उपस्थिति विस्तार गरिन्।
चौथो पक्ष व्यवसायको मोडल हो। पहिलो व्यवसाय असफल भएपछि उनले केवल नयाँ उत्पादन ल्याएर समस्या समाधान गर्ने प्रयास गरिनन्। व्यवसाय कसरी सञ्चालन हुन्छ, लागत कहाँ लाग्छ र ग्राहकले किन्छन् कि किन्दैनन् भन्ने आधारभूत प्रश्नमा ध्यान दिइन्। यसले दोस्रो प्रयासलाई तुलनात्मक रूपमा व्यवस्थित बनायो।
पाँचौँ पक्ष नेतृत्व र विस्तार हो। व्यवसाय ठूलो हुँदै जाँदा संस्थापकले सबै जिम्मेवारी आफैँ सम्हाल्न सक्दैनन्। दक्ष कर्मचारी, व्यवस्थापन प्रणाली र जिम्मेवारी बाँडफाँटको आवश्यकता हुन्छ। जेनले पनि कम्पनीको आकार बढ्दै जाँदा आफ्नो नेतृत्व शैली परिवर्तन गर्नुपर्यो।
आज शोपो १२० भन्दा बढी देशमा सामान पठाउने ब्रान्ड बनेको छ। वार्षिक बिक्री १० करोडभन्दा माथि पुगेको छ। सामाजिक सञ्जालमा लाखौँ ग्राहक तथा फलोअरको समुदाय निर्माण भएको छ। तर यो उपलब्धि एकै रातमा प्राप्त भएको होइन। असफल पहिलो व्यवसाय, ऋण, परिवारसँग सत्य लुकाउनुपरेको अवस्था, ग्यारेजको सानो सुरुवात, सीमित पुँजी र निरन्तर प्रयोगबाट बनेको परिणाम हो।
जेन लुले आफ्ना अभिभावकलाई व्यवसायबारे सत्य बताउन नसकेको समयबाट सुरु भएको यात्रा अहिले उनीहरूकै आर्थिक सुरक्षा सुनिश्चित गर्न सक्ने अवस्थामा पुगेको छ।
अस्ट्रेलियामा बसाइँ सरेर छोरीका लागि सुरक्षित भविष्य खोजेका उनका अभिभावकको सपना पनि उनको व्यावसायिक सफलतासँग जोडिएको छ।
व्यवसायमा सफलता प्राप्त गर्न सधैँ सबैभन्दा राम्रो सुरुवात आवश्यक हुँदैन। तर असफलताबाट सिक्ने, बजारको अवसर पहिचान गर्ने र बदलिँदो परिस्थितिअनुसार आफूलाई रूपान्तरण गर्ने क्षमता आवश्यक हुन्छ। जेन लुको यात्रा यही व्यावसायिक यथार्थको उदाहरण बनेको छ।
एउटा ग्यारेजमा राखिएका दुई र्याक कपडाबाट सुरु भएको व्यवसायले अन्तर्राष्ट्रिय बजारसम्म पहुँच विस्तार गरेको छ। उनको यात्राले ठूलो व्यवसाय निर्माण गर्न ठूलो पुँजीभन्दा पहिले स्पष्ट सोच, बजारको बुझाइ, ग्राहकप्रतिको ध्यान र कार्यान्वयन गर्ने साहस आवश्यक हुने सन्देश दिएको छ।
