कल्पना गरौँ, एउटा ठूलो निर्माणस्थल छ। चारैतिर कामदार, क्रेन, डोजर र निर्माण सामग्री छन्। जमिनको अवस्था दिनहुँ बदलिरहेको छ। हिजो खुला रहेको बाटो आज सामग्रीले छेकिएको छ।
कतै खाल्डो खनिएको छ, कतै नयाँ संरचना थपिएको छ। यस्तो ठाउँमा काम गर्ने रोबोटलाई निश्चित बाटो देखाएर पठाउन सजिलो छैन। उसले परिस्थिति बुझ्नुपर्छ, अवरोध चिन्नुपर्छ र सुरक्षित बाटो आफैँ तय गर्नुपर्छ।
रोबोटिक्स उद्योगको ठूलो चुनौती यही हो। नियन्त्रित कारखानामा एउटै काम बारम्बार गर्न सक्ने रोबोट बनाउनु एउटा कुरा हो, तर मानिसले जस्तै बदलिँदो वातावरण बुझेर काम गर्न सक्ने रोबोट तयार गर्नु अर्को चुनौती हो।
अहिलेसम्म धेरै रोबोट निश्चित निर्देशन, पूर्वनिर्धारित मार्ग र सीमित काममा निर्भर छन्। वातावरण वा परिस्थिति बदलियो भने तिनलाई पुनः प्रोग्राम गर्नुपर्ने हुन सक्छ।
अमेरिकी प्रविधि कम्पनी फिल्डएआई यही समस्याको समाधान खोजिरहेको छ। यसको उद्देश्य रोबोटको शरीर बनाउनु होइन, तिनलाई काम गर्न सक्ने बुद्धिमत्ता प्रदान गर्नु हो।
कम्पनीले विकास गरिरहेको कृत्रिम बुद्धिमत्तामा आधारित प्रणालीले विभिन्न प्रकारका रोबोटलाई उनीहरूको वरपरको वातावरण बुझ्न, जोखिम पहिचान गर्न र परिस्थितिअनुसार निर्णय लिन सक्षम बनाउने लक्ष्य राखेको छ।
क्यालिफोर्नियामा मुख्यालय रहेको फिल्डएआईले निर्माण, ऊर्जा, खानी, उत्पादन, सुरक्षा तथा औद्योगिक क्षेत्रमा प्रयोग हुने रोबोटका लागि एउटै प्रकारको स्वायत्त सञ्चालन प्रणाली विकास गरिरहेको छ।
यसले बनाएको सफ्टवेयर फरक आकार र क्षमताका रोबोटमा प्रयोग गर्न सकिन्छ। अर्थात् कम्पनीले रोबोटको हार्डवेयर बेच्नेभन्दा पनि ती रोबोटलाई चलाउने ‘ब्रेन’ निर्माण गर्ने व्यवसाय रोजेको छ।
सन् २०२३ मा स्थापना भएको कम्पनी छोटो अवधिमै विश्वका ठूला लगानीकर्ता र औद्योगिक ग्राहकको ध्यानमा पुगेको छ। सन् २०२५ मा मात्रै यसले दुई चरणमा गरी ४० करोड ५० लाख अमेरिकी डलर लगानी जुटाएको घोषणा गर्यो।
त्यसपछि कम्पनीको मूल्यांकन करिब दुई अर्ब डलर पुगेको थियो। सन् २०२६ जुनमा कम्पनीको आम्दानी र ग्राहक सम्झौतासहितको व्यावसायिक उपलब्धि एक सय मिलियन डलर नाघेको समाचार सार्वजनिक भयो।
अक्टोबर २०२६ मा थप ७० करोड डलर लगानी जुटाउने र १० अर्ब डलर मूल्यांकन हासिल गर्ने सम्भावनासम्बन्धी समाचार आए पनि उक्त लगानी त्यसबेला अन्तिम भइसकेको थिएन।
यो विस्तारले फिल्डएआईलाई एउटा सामान्य प्रविधि स्टार्टअपबाट विश्वव्यापी रोबोटिक्स प्रतिस्पर्धाको महत्त्वपूर्ण खेलाडी बनाउने दिशामा अघि बढाएको छ।
कम्पनीको कथा नयाँ प्रविधि आविष्कारको मात्रै होइन, प्रयोगशालामा विकसित ज्ञानलाई वास्तविक उद्योगको समस्या समाधान गर्ने व्यावसायिक उत्पादनमा बदल्ने प्रयासको कथा पनि हो।
अन्तरिक्ष अनुसन्धानबाट औद्योगिक बजारसम्म
फिल्डएआईको सुरुवात बुझ्न यसका संस्थापक तथा प्रमुख कार्यकारी अधिकृत अली आघाको पृष्ठभूमि बुझ्नुपर्छ। उनी रोबोटिक्स र स्वायत्त प्रणालीको अनुसन्धानमा लामो समयदेखि सक्रिय वैज्ञानिक हुन्।
उनले अमेरिकाको नेसनल एरोनटिक्स एन्ड स्पेस एडमिनिस्ट्रेसन (नासा) अन्तर्गतको जेट प्रोपल्सन ल्याबोरेटरी (जेपीएल) मा सात वर्ष काम गरे। त्यहाँ उनले जटिल वातावरणमा रोबोटलाई आफैँ काम गर्न सक्षम बनाउने अनुसन्धान तथा परियोजनाको नेतृत्व गरेका थिए।
नासाको अनुसन्धान सामान्य औद्योगिक रोबोटिक्सभन्दा धेरै कठिन परिस्थितिसँग सम्बन्धित हुन्छ। अन्तरिक्ष, ग्रहको सतह, भूमिगत गुफा वा मानिस पुग्न कठिन भूभागमा काम गर्ने रोबोटले निरन्तर मानवीय नियन्त्रणमा रहन सक्दैन।
सञ्चारमा ढिलाइ हुन सक्छ, वातावरणबारे पूर्ण जानकारी नहुन सक्छ र अप्रत्याशित अवरोध आउन सक्छ। यस्तो अवस्थामा रोबोटले आफूले देखेको र महसुस गरेको अवस्थाका आधारमा निर्णय गर्नुपर्ने हुन्छ।
आघाले नासामा काम गर्दा यस्तै चुनौतीसँग सम्बन्धित स्वायत्त प्रणाली विकासमा अनुभव हासिल गरे। उनी अमेरिकी रक्षा अनुसन्धान निकाय डिफेन्स एड्भान्स्ड रिसर्च प्रोजेक्ट्स एजेन्सी (डीएआरपीए) का भूमिगत चुनौती तथा कठिन भूभागमा सञ्चालन हुने स्वायत्त सवारीसम्बन्धी परियोजनामा पनि संलग्न थिए।
सन् २०२० को डीएआरपीए अर्बन च्यालेन्जमा अज्ञात र जटिल सहरी वातावरणको अन्वेषण गर्ने कोस्टार टोलीको नेतृत्वसमेत उनले गरेका थिए।
यस्ता अनुसन्धानले एउटा महत्त्वपूर्ण प्रश्न खडा गर्यो। यदि रोबोटलाई अन्तरिक्ष वा मानिस पुग्न कठिन ठाउँमा आफैँ काम गर्न सक्ने बनाउने प्रविधि विकास गर्न सकिन्छ भने त्यसलाई पृथ्वीका उद्योगमा किन प्रयोग नगर्ने?
निर्माणस्थल, खानी, ऊर्जा आयोजना, औद्योगिक कारखाना र पूर्वाधार क्षेत्रमा पनि मानिसले जोखिमपूर्ण वातावरणमा काम गर्नुपर्छ। त्यहाँको अवस्था स्थिर हुँदैन।
कामको प्रकृति र भूगोलअनुसार रोबोटको व्यवहार बदलिनुपर्छ। तर हरेक कामका लागि अलग्गै रोबोट र अलग्गै सफ्टवेयर तयार गर्दा लागत बढ्छ। त्यस्तो प्रणालीलाई नयाँ ठाउँमा विस्तार गर्न पनि कठिन हुन्छ।
आघा र उनको टोलीले यही समस्यालाई व्यावसायिक अवसरका रूपमा हेरे। उनीहरूको सोच एउटा यस्तो प्रणाली विकास गर्ने थियो, जसले एउटै प्रकारको रोबोटलाई मात्र नभई विभिन्न प्रकारका मेसिनलाई फरक वातावरणमा काम गर्न सक्षम बनाओस्। यही अवधारणाबाट फिल्डएआई स्थापना भयो।
कम्पनीका सहसंस्थापक तथा प्रमुख वैज्ञानिक शायेगन ओमिदशफेई पनि रोबोटिक्स र मेसिन लर्निङका अनुसन्धानकर्ता हुन्। उनले म्यासाचुसेट्स इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजी (एमआईटी) मा अध्ययन तथा अनुसन्धान गरेका थिए र गुगल तथा डीपमाइन्डमा काम गरेका थिए।
कम्पनीको नेतृत्व टोलीमा नासा, डीएआरपीए, डीपमाइन्ड, टेस्ला र अन्य प्रविधि संस्थामा अनुभव हासिल गरेका विशेषज्ञहरू छन्।
यसले फिल्डएआईलाई अनुसन्धानमा आधारित प्रविधि कम्पनीका रूपमा स्थापित गर्न सहयोग गरेको छ। कम्पनीको प्रतिस्पर्धात्मक आधार केवल नयाँ सफ्टवेयर बनाउनु होइन, दशकौँदेखि रोबोटलाई वास्तविक संसारमा स्वायत्त रूपमा काम गर्न सक्षम बनाउने अनुसन्धान र अनुभवलाई एउटै व्यावसायिक प्रणालीमा समेट्नु हो।
रोबोटको शरीर होइन, बुद्धिमत्ताको व्यापार
फिल्डएआईको व्यवसाय मोडल परम्परागत रोबोटिक्स कम्पनीभन्दा फरक छ। धेरै कम्पनीले रोबोटको शरीर, सेन्सर, मोटर, क्यामेरा र अन्य हार्डवेयर निर्माण गर्छन्। फिल्डएआईले भने ती उपकरणलाई सञ्चालन गर्ने कृत्रिम बुद्धिमत्ताको तह विकास गर्छ।
यसको मुख्य प्रविधिलाई कम्पनीले ‘फिल्ड फाउन्डेसन मोडल्स’ (एफएफएम) नाम दिएको छ। यी मोडल रोबोटले वास्तविक भौतिक संसारमा काम गर्न सकून् भन्ने उद्देश्यले बनाइएका हुन्।
सामान्य एआई प्रणालीले पाठ, तस्बिर वा डिजिटल सूचनाको विश्लेषण गर्न सक्छ। तर भौतिक संसारमा काम गर्ने रोबोटले सूचना विश्लेषण गरेर मात्र पुग्दैन। उसले आफ्नो शरीर कहाँ छ, अगाडि कस्तो अवरोध छ, जमिन कति अस्थिर छ र चाल चल्दा कस्तो जोखिम हुन सक्छ भन्ने बुझ्नुपर्छ।
उदाहरणका लागि, कारखानाको समथर भुइँमा हिँडिरहेको रोबोट र खानीभित्रको असमान सतहमा अघि बढिरहेको रोबोटको अवस्था फरक हुन्छ। एउटै निर्देशन दुवै ठाउँमा उपयुक्त नहुन सक्छ। फिल्डएआईको प्रविधिले वातावरणको अवस्थालाई बुझेर रोबोटको व्यवहार समायोजन गर्ने प्रयास गर्छ।
कम्पनीका अनुसार यसको प्रणाली भौतिक नियम, सम्भाव्यता र जोखिमको विश्लेषणमा आधारित छ। रोबोटले कुनै निर्णय गर्दा त्यसको सम्भावित जोखिम र आफ्नै निर्णयप्रतिको विश्वसनीयता पनि मूल्यांकन गर्न सक्छ। यसले पूर्वनिर्धारित नक्सा वा बाटोमा मात्र निर्भर नभई अपरिचित वातावरणमा समेत काम गर्न सक्ने लक्ष्य राख्छ।
सामान्य रोबोटिक्समा कुनै निश्चित कामका लागि रोबोटलाई प्रशिक्षण दिइन्छ। त्यसपछि त्यही काम निश्चित वातावरणमा दोहोर्याउन सकिन्छ। तर वास्तविक संसारमा वातावरण निरन्तर बदलिन्छ।
निर्माणस्थलमा सामग्रीको थुप्रो सर्छ, कामदारको आवतजावत हुन्छ र नयाँ संरचना थपिन्छ। यस्तो अवस्थामा रोबोटले पुरानो नक्सा वा निर्देशन मात्र पछ्याउँदा समस्या आउन सक्छ।
फिल्डएआईले विकास गरेको प्रणालीले क्यामेरा, लिडार र अन्य सेन्सरबाट प्राप्त सूचना प्रयोग गरी वरपरको अवस्थाको विश्लेषण गर्छ। त्यसपछि रोबोटले आफूले गर्नुपर्ने काम र वातावरणमा देखिएको परिवर्तनबीच सम्बन्ध स्थापित गर्छ। आवश्यकताअनुसार बाटो बदल्न, गति समायोजन गर्न वा जोखिम देखिएमा आफ्नो गतिविधि रोक्न सक्छ।
कम्पनीले यसको प्रणालीलाई ‘हार्डवेयर एग्नोस्टिक’ अर्थात् कुनै एउटा विशेष रोबोटमा मात्र सीमित नरहने प्रविधिका रूपमा विकास गरेको छ। चौपाया आकारका रोबोट, मानिसको जस्तो आकार भएका ह्युमानोइड, पाङ्ग्रा भएका रोबोट तथा अन्य स्वचालित उपकरणमा एउटै आधारभूत बुद्धिमत्ता प्रयोग गर्न सकिने यसको दाबी छ।
यो व्यवसाय मोडलको सबैभन्दा ठूलो सम्भावना यही हो। यदि कम्पनीले हरेक नयाँ ग्राहकका लागि छुट्टै रोबोट बनाउनुपर्दैन भने यसको बजार विस्तारको लागत तुलनात्मक रूपमा कम हुन सक्छ।
रोबोट निर्माता कम्पनीसँग साझेदारी गरेर सफ्टवेयर विभिन्न मेसिनमा जडान गर्न सकिन्छ। यसले हार्डवेयर उत्पादक, औद्योगिक ग्राहक र प्रविधि प्रदायकबीच नयाँ प्रकारको व्यावसायिक सम्बन्ध सिर्जना गर्छ।
निर्माणस्थलमा रोबोटको वास्तविक परीक्षा
फिल्डएआईको प्रविधि प्रयोग भइरहेको महत्त्वपूर्ण क्षेत्र निर्माण उद्योग हो। निर्माणस्थल रोबोटका लागि कठिन वातावरण मानिन्छ। त्यहाँ बाटो, संरचना र कामको अवस्था दिनहुँ बदलिन्छ। मानिस, मेसिन र सामग्रीको आवतजावत भइरहन्छ। कुनै ठाउँमा कामदारले खाल्डो खनेका हुन्छन् भने अर्को ठाउँमा भारी उपकरण सञ्चालन भइरहेको हुन्छ।
यस्तो ठाउँमा रोबोटले नियमित निरीक्षण, निर्माण प्रगतिको अभिलेख, सुरक्षा निगरानी र संरचनाको अवस्थाबारे सूचना संकलन गर्न सक्छ। तर यसका लागि रोबोटले आफ्नो वरपरको वातावरण बुझ्नुपर्छ। पूर्वनिर्धारित बाटोमा मात्र चल्ने प्रणालीले निर्माणस्थलको परिवर्तनसँग सहजै तालमेल मिलाउन सक्दैन।
यस समस्याको समाधान खोज्ने क्रममा फिल्डएआईले रोबोट निर्माता बोस्टन डाइनामिक्ससँग सहकार्य गरेको छ। सन् २०२६ मार्चमा सार्वजनिक गरिएको साझेदारीअन्तर्गत बोस्टन डाइनामिक्सको ‘स्पट’ नामक चौपाया रोबोटमा फिल्डएआईको स्वायत्त सञ्चालन प्रणाली प्रयोग गर्ने योजना अघि बढाइएको छ।
स्पट रोबोट औद्योगिक निरीक्षण तथा कठिन स्थानमा आवतजावतका लागि बनाइएको हो। फिल्डएआईको सफ्टवेयरसँग जोडिएपछि यसले निर्माणस्थलको निरीक्षण, नक्सांकन, निर्माण प्रगतिको अभिलेख र सुरक्षा अवस्थाको निगरानी गर्न सक्छ।
यसको सेन्सर प्रणालीबाट प्राप्त तथ्यांकलाई निर्माण परियोजनाको डिजिटल नक्सा वा बिल्डिङ इन्फर्मेसन मोडलिङ (बीआईएम) प्रणालीसँग जोड्न सकिन्छ।
यसको व्यावसायिक महत्त्व केवल रोबोटले हिँड्न सक्ने क्षमतामा सीमित छैन। निर्माण कम्पनीका लागि परियोजनाको प्रगति, गुणस्तर र सुरक्षा अवस्थाबारे समयमै सूचना प्राप्त गर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ। निरीक्षणमा लाग्ने समय घटाउन र काममा भएको त्रुटि समयमै पहिचान गर्न सके निर्माण लागत नियन्त्रणमा सहयोग पुग्न सक्छ।
फिल्डएआईले बोस्टन डाइनामिक्ससँगको सहकार्यबारे सार्वजनिक गरेको विवरणमा निर्माणस्थलको निरीक्षण तथा अभिलेखीकरणमा लाग्ने समय ९० प्रतिशतभन्दा बढी घटेको ग्राहक अनुभव उल्लेख गरेको छ।
कम्पनीले सम्भावित लागत वृद्धि पहिचान गर्न र निर्माणसम्बन्धी समस्या समयमै देखाउन पनि प्रणाली उपयोगी भएको दाबी गरेको छ। यद्यपि यी नतिजा कम्पनीले सार्वजनिक गरेका परियोजनासम्बन्धी विवरणमा आधारित छन्। सबै निर्माणस्थलमा समान परिणाम प्राप्त हुन्छ भन्ने ग्यारेन्टी होइन।
यस सहकार्यले फिल्डएआईको व्यवसाय मोडललाई पनि स्पष्ट बनाउँछ। उसले आफैँ रोबोट उत्पादन गरेर बजारमा बेच्नुपर्ने छैन। बोस्टन डाइनामिक्सजस्ता हार्डवेयर निर्माता कम्पनीसँग मिलेर आफ्नो सफ्टवेयरलाई वास्तविक काममा प्रयोग गर्न सक्छ।
हार्डवेयर निर्माताले रोबोटको गतिशीलता र भौतिक क्षमता विकास गर्छ भने फिल्डएआईले त्यसलाई वातावरण बुझ्ने र निर्णय गर्ने क्षमता प्रदान गर्छ।
यसरी एउटै रोबोटले विभिन्न काम गर्न सक्ने सम्भावना बढ्छ। निर्माणस्थलको निरीक्षण गर्ने रोबोटलाई अर्को परियोजनामा सुरक्षा निगरानी वा नक्सांकनका लागि प्रयोग गर्न सकिन्छ। ग्राहकका लागि एउटै उपकरणबाट धेरै काम लिन सक्नु लागत र उत्पादकत्व दुवैका हिसाबले महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
जोखिमपूर्ण काममा मानव श्रमको विकल्प
फिल्डएआईको सम्भावित बजार निर्माण उद्योगमा मात्र सीमित छैन। खानी, ऊर्जा, उत्पादन, पूर्वाधार, कृषि र सुरक्षा क्षेत्रमा पनि यसको प्रविधि प्रयोग गर्न सकिन्छ। यी क्षेत्रमा मानिसले कठिन, जोखिमपूर्ण र दोहोरिने काम गर्नुपर्ने हुन्छ।
खानीमा विषाक्त ग्यास, अस्थिर भूगर्भ, सीमित दृश्यता र दुर्घटनाको जोखिम हुन्छ। मानिसलाई त्यस्ता क्षेत्रमा पठाउनुअघि सुरक्षा व्यवस्थापनमा ठूलो खर्च गर्नुपर्छ। स्वायत्त रोबोटले प्रारम्भिक निरीक्षण, वातावरणको अवस्था मापन र जोखिम पहिचान गर्न सके मानव कामदारको जोखिम घटाउन सकिन्छ।
ऊर्जा आयोजनामा विद्युत् प्रसारण लाइन, पाइपलाइन, टर्बाइन र अन्य संरचनाको निरीक्षण आवश्यक हुन्छ। धेरै ठाउँमा उपकरण मानिसका लागि सहज पहुँचमा हुँदैनन्। रोबोटले नियमित निरीक्षण र तथ्यांक संकलन गर्न सके मर्मतसम्भारको काम व्यवस्थित बनाउन सकिन्छ।
औद्योगिक उत्पादनमा पनि मेसिनको अवस्था जाँच्ने, सामग्रीको आवतजावत निगरानी गर्ने र कामको गुणस्तर परीक्षण गर्ने काममा रोबोट उपयोगी हुन सक्छ।
तर यस्ता काममा रोबोटको विश्वसनीयता अत्यन्त महत्त्वपूर्ण हुन्छ। एउटा गलत निर्णयले ठूलो आर्थिक क्षति वा मानवीय दुर्घटना निम्त्याउन सक्छ। त्यसैले फिल्डएआईले जोखिम बुझ्ने र अनिश्चित अवस्थामा सावधानी अपनाउने प्रणालीलाई आफ्नो प्रविधिको केन्द्रमा राखेको छ।
कम्पनीका संस्थापक अली आघाले रोबोटलाई वास्तविक संसारमा सञ्चालन गर्न जोखिम र निर्णयको विश्वसनीयता बुझ्ने क्षमता आवश्यक हुने बताउँदै आएका छन्। उनको दृष्टिमा रोबोटले कुनै काम कसरी गर्ने भन्ने मात्र होइन, आफूले गरेको निर्णय कति सुरक्षित छ भन्ने पनि मूल्यांकन गर्न सक्नुपर्छ।
यो दृष्टिकोणले रोबोटिक्सको व्यावसायिक बजारमा नयाँ सम्भावना खोल्न सक्छ। अहिले धेरै औद्योगिक रोबोट निश्चित काममा दक्ष छन्। तर प्रत्येक कामका लागि अलग्गै प्रणाली निर्माण गर्नुपर्दा विस्तार महँगो हुन्छ। एउटै बुद्धिमत्ता विभिन्न रोबोट र वातावरणमा काम गर्न सक्ने भयो भने उद्योगले स्वचालन अपनाउने लागत घटाउन सक्छ।
चार सय पाँच मिलियन डलरको लगानी
फिल्डएआईको व्यावसायिक विस्तारसँगै लगानीकर्ताको चासो पनि तीव्र रूपमा बढेको छ। सन् २०२५ अगस्ट २० मा कम्पनीले दुई चरणमा गरी कुल ४० करोड ५० लाख अमेरिकी डलर लगानी जुटाएको घोषणा गरेको थियो। यो रकम रोबोटिक्स र भौतिक कृत्रिम बुद्धिमत्ताको क्षेत्रमा नयाँ पुस्ताका प्रविधि विकास गर्न प्रयोग गर्ने कम्पनीको योजना थियो।
लगानीकर्तामा जेफ बेजोसको बेजोस एक्सपिडिसन्स, इमर्सन कलेक्टिभ, खोस्ला भेन्चर्स, एनभेन्चर्स, इन्टेल क्यापिटल, टेमासेक, क्यानान पार्टनर्स र अन्य संस्था थिए। एनभेन्चर्स एनभिडियाको लगानी शाखा हो। बिल गेट्ससँग सम्बन्धित गेट्स फ्रन्टियर र सामसङ पनि कम्पनीका अघिल्ला लगानीकर्तामध्ये थिए।
यो लगानीपछि कम्पनीको मूल्यांकन करिब दुई अर्ब अमेरिकी डलर पुगेको थियो।
सन् २०२३ मा स्थापना भएको कम्पनीका लागि दुई वर्षभित्र यस्तो मूल्यांकन हासिल हुनु प्रविधि क्षेत्रमा यसको सम्भावनाप्रतिको लगानीकर्ताको विश्वासको संकेत हो।
तर स्टार्टअपको मूल्यांकन र त्यसको वास्तविक आम्दानी एउटै कुरा होइन।
कम्पनीको बजार मूल्य भविष्यको सम्भावना, प्रविधिको उपयोगिता, ग्राहक विस्तार र लगानीकर्ताको अपेक्षासमेतका आधारमा निर्धारण हुन्छ।
फिल्डएआईले जुटाएको रकम अनुसन्धान तथा विकास, उत्पादनको व्यावसायिक विस्तार, विश्व बजारमा प्रवेश र दक्ष जनशक्ति नियुक्तिमा खर्च गर्ने जनाएको थियो। कम्पनीले रोबोटको चाल, वस्तु समात्ने क्षमता र विभिन्न वातावरणमा काम गर्न सक्ने प्रणाली थप विकास गर्ने लक्ष्य राखेको छ।
लगानीको आकारले एउटा कुरा देखाउँछ। रोबोटिक्स उद्योगमा प्रतिस्पर्धा अब रोबोटको शरीर निर्माण गर्ने कम्पनीबीच मात्र सीमित छैन। त्यसलाई बुद्धिमान् बनाउने सफ्टवेयरमा पनि ठूलो पुँजी परिचालन भइरहेको छ। रोबोटले वास्तविक संसारमा काम गर्न सक्ने क्षमता विकास गर्न सके त्यसको व्यावसायिक बजार निकै ठूलो हुन सक्छ भन्ने अपेक्षाले लगानीकर्तालाई आकर्षित गरेको छ।
सन् २०२६ जुनमा प्रकाशित रिपोर्टअनुसार फिल्डएआईको आम्दानी र ग्राहक सम्झौतासहितको व्यावसायिक उपलब्धि एक सय मिलियन अमेरिकी डलर नाघेको थियो।
कम्पनीले अमेरिका, युरोप र एसियाका ३० भन्दा बढी ग्राहकलाई सेवा दिइरहेको विवरण सार्वजनिक भएको थियो। यहाँ एक सय मिलियन डलरलाई शुद्ध आम्दानी वा नाफाका रूपमा बुझ्नु हुँदैन। उक्त विवरणमा आम्दानी र ग्राहक सम्झौता दुवै समेटिएको छ।
अक्टोबर २०२६ मा कम्पनीले थप ७० करोड अमेरिकी डलर लगानी जुटाउने र यसको मूल्यांकन १० अर्ब डलर पुग्ने सम्भावनाबारे समाचार सार्वजनिक भयो।
उक्त समाचारअनुसार लगानीसम्बन्धी सम्झौतापत्रमा हस्ताक्षर भए पनि प्रक्रिया अन्तिम भइसकेको थिएन। त्यसैले यसलाई कम्पनीले प्राप्त गरिसकेको लगानी वा स्थापित मूल्यांकनका रूपमा प्रस्तुत गर्न मिल्दैन। तर यसले भौतिक कृत्रिम बुद्धिमत्ताको बजारप्रति लगानीकर्ताको बढ्दो आकर्षण भने देखाउँछ।
प्रविधि विस्तारको व्यावसायिक चुनौती
फिल्डएआईको तीव्र विस्तारसँगै चुनौती पनि उत्तिकै छन्। रोबोटलाई प्रयोगशालामा सफलतापूर्वक चलाउनु र सयौँ औद्योगिक स्थलमा नियमित रूपमा काम गराउनु फरक कुरा हो।
वास्तविक संसारमा मौसम, प्रकाश, धुलो, सतह, अवरोध र मानिसको गतिविधि निरन्तर बदलिन्छ। कुनै एउटा वातावरणमा राम्रो काम गर्ने प्रणाली अर्को ठाउँमा कमजोर हुन सक्छ।
रोबोटले गलत बाटो रोजेमा वा जोखिम पहिचान गर्न नसकेमा त्यसको परिणाम सामान्य सफ्टवेयर त्रुटिभन्दा गम्भीर हुन सक्छ। निर्माणस्थलमा कामदारसँग ठोक्किने, खानीमा फस्ने वा औद्योगिक उपकरणमा क्षति पुर्याउने जोखिम रहन्छ। त्यसैले स्वायत्त प्रणालीको विश्वसनीयता, सुरक्षा र जवाफदेहिता कम्पनीका लागि महत्त्वपूर्ण विषय हुन्।
अर्को चुनौती ग्राहकको विश्वास हो। औद्योगिक कम्पनीले नयाँ प्रविधि अपनाउँदा त्यसले वास्तविक लागत घटाउँछ कि घटाउँदैन, कामको गति बढाउँछ कि बढाउँदैन र विद्यमान प्रणालीसँग मिलेर काम गर्छ कि गर्दैन भन्ने कुरा हेर्छन्। आकर्षक प्रदर्शन वा प्रविधिको सम्भावना मात्रले दीर्घकालीन व्यावसायिक सम्झौता सुनिश्चित गर्दैन।
रोबोटको हार्डवेयर र सफ्टवेयरबीचको समन्वय पनि चुनौतीपूर्ण छ। विभिन्न कम्पनीका रोबोटको सेन्सर, मोटर, कम्प्युटिङ क्षमता र सञ्चालन प्रणाली फरक हुन सक्छन्।
एउटै सफ्टवेयरलाई सबै प्रकारका उपकरणमा प्रभावकारी बनाउनु प्राविधिक रूपमा कठिन काम हो। फिल्डएआईको हार्डवेयरमा निर्भर नरहने प्रविधि अवधारणा व्यावसायिक रूपमा सफल हुन यसको प्रणाली विभिन्न प्लेटफर्ममा निरन्तर परीक्षण र सुधार हुनुपर्छ।
प्रतिस्पर्धा पनि तीव्र हुँदै गएको छ। भौतिक कृत्रिम बुद्धिमत्ता र स्वायत्त रोबोटिक्समा ठूलो लगानी भइरहेका बेला अन्य कम्पनीले पनि सामान्य प्रयोजनका रोबोटिक प्रणाली विकास गरिरहेका छन्।
फिजिकल इन्टेलिजेन्स र स्किल्ड एआईजस्ता कम्पनीहरू पनि रोबोटलाई विभिन्न वातावरणमा काम गर्न सक्षम बनाउने प्रविधिमा सक्रिय छन्। ठूला प्रविधि तथा औद्योगिक कम्पनीले समेत यस क्षेत्रमा अनुसन्धान र लगानी बढाइरहेका छन्।
यस्तो प्रतिस्पर्धामा फिल्डएआईको सफलता यसको प्रविधि कति प्रभावकारी छ भन्ने कुराले मात्र निर्धारण गर्दैन। ग्राहकले त्यसलाई कति व्यापक रूपमा अपनाउँछन्, प्रारम्भिक परीक्षणबाट नियमित व्यावसायिक प्रयोगमा कति विस्तार हुन्छ र कम्पनीले दीर्घकालीन सेवा तथा आम्दानीको आधार कति बलियो बनाउँछ भन्ने कुराले पनि यसको भविष्य तय गर्नेछ।
भविष्यको उद्योगमा नयाँ स्थान
विश्वका उद्योगहरू श्रम अभाव, उत्पादन लागत, सुरक्षा जोखिम र उत्पादकत्वको दबाबसँग जुधिरहेका छन्। विकसित अर्थतन्त्रका धेरै क्षेत्रमा दक्ष कामदारको अभाव देखिन्छ। अर्कोतर्फ, निर्माण, खानी र पूर्वाधार क्षेत्रमा जोखिमपूर्ण कामका कारण मानव श्रमको सुरक्षा चुनौतीपूर्ण छ। यस्तो अवस्थामा स्वचालन र रोबोटिक्सको प्रयोग बढ्ने सम्भावना छ।
तर रोबोटले मानिसको सबै काम तत्काल प्रतिस्थापन गर्ने अवस्था छैन। धेरै काममा मानवीय निर्णय, अनुभव, लचकता र परिस्थितिअनुसार व्यवहार गर्न सक्ने क्षमता आवश्यक हुन्छ।
रोबोटले अहिले मानिसलाई सहयोग गर्ने, जोखिमपूर्ण कामको भार घटाउने र दोहोरिने कार्यलाई स्वचालित बनाउने भूमिकाबाट बजार विस्तार गर्न सक्छ।
फिल्डएआईले यही परिवर्तनलाई व्यावसायिक अवसरका रूपमा लिएको छ। यसको लक्ष्य रोबोटलाई एउटा निश्चित काममा सीमित नराखी विभिन्न उद्योग र वातावरणमा उपयोग गर्न सकिने बुद्धिमान् प्रणाली बनाउनु हो। यदि कम्पनीको प्रविधि विभिन्न प्रकारका रोबोटमा प्रभावकारी रूपमा विस्तार हुन सक्यो भने यसको बजार एउटा उद्योग वा देशमा सीमित रहने छैन।
यसको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष तथ्यांक र सिकाइ हो। रोबोटले वास्तविक वातावरणमा काम गर्दा नयाँ अवस्था र चुनौतीको सामना गर्छ। त्यसबाट प्राप्त सूचना प्रणाली सुधार गर्न उपयोगी हुन सक्छ।
तर यस्तो सिकाइ सुरक्षित र नियन्त्रित तरिकाले हुनुपर्छ। रोबोटले हरेक नयाँ अनुभवबाट सुधार गर्न सक्ने क्षमता विकास गर्नु स्वायत्त प्रणालीको दीर्घकालीन प्रतिस्पर्धात्मक आधार बन्न सक्छ।
फिल्डएआईको यात्रा अझै प्रारम्भिक चरणमै छ।
कम्पनीले ठूलो लगानी जुटाएको छ, अन्तर्राष्ट्रिय ग्राहकसँग काम गरिरहेको छ र निर्माणस्थलदेखि ऊर्जा तथा खानीसम्मका क्षेत्रमा आफ्नो प्रविधि विस्तार गरिरहेको छ।
तर यसको दीर्घकालीन सफलता बजारमा वास्तविक उपयोगिता प्रमाणित गर्न, सुरक्षा मापदण्ड पूरा गर्न र ग्राहकलाई निरन्तर आर्थिक लाभ दिन सक्ने क्षमतामा निर्भर रहनेछ।
यस कम्पनीको व्यावसायिक कथा नेपालका उद्यमीका लागि पनि एउटा महत्त्वपूर्ण सन्देश बोकेको छ। नयाँ व्यवसाय सुरु गर्न सधैँ नयाँ भौतिक उत्पादन बनाउनुपर्छ भन्ने छैन। विद्यमान उद्योगले भोगिरहेको जटिल समस्या पहिचान गरेर त्यसको समाधान गर्ने प्रविधि, सफ्टवेयर वा सेवा विकास गर्नु पनि ठूलो व्यवसायको आधार बन्न सक्छ।
फिल्डएआईले रोबोटको शरीर बनाउने प्रतिस्पर्धामा प्रवेश गरेन। उसले रोबोटलाई अझ उपयोगी बनाउने बुद्धिमत्ताको तहमा आफ्नो व्यवसाय देख्यो। यही फरक दृष्टिकोणले कम्पनीलाई विश्वका ठूला लगानीकर्ता र औद्योगिक ग्राहकसम्म पुर्याएको छ।
भविष्यमा उद्योगको प्रतिस्पर्धा मानिसले कति मेसिन चलाउँछ भन्नेमा मात्र सीमित नहुन सक्छ। मेसिनले कति कुरा बुझ्न, सिक्न र सुरक्षित रूपमा निर्णय गर्न सक्छ भन्ने प्रश्न पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुनेछ। फिल्डएआई यही भविष्यको बजारमा आफ्नो स्थान बनाउन खोजिरहेको छ।
