काठमाडौं: आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) मा विश्वका ठूला प्रविधि कम्पनीले गरिरहेको लगानी अझै सुरुआती चरणमै रहेको देखिएको छ। एआई मोडल, क्लाउड कम्प्युटिङ र डेटा सेन्टरको माग तीव्र बन्दै जाँदा अमेरिकी प्रविधि कम्पनीहरूले आगामी वर्षहरूमा पूर्वाधारमा गर्ने खर्चको आकार अभूतपूर्व रूपमा बढिरहेको छ।

गोल्डम्यान स्याक्सकी रणनीतिकार अमान्डा लाइमनको पछिल्लो विश्लेषणअनुसार चार ठूला ‘हाइपरस्केलर’-मेटा, माइक्रोसफ्ट, अमेजन र अल्फाबेट-ले सन् २०२५ देखि २०३० सम्ममा एआईसँग सम्बन्धित पूँजीगत खर्चमा संयुक्त रूपमा ५.३ खर्ब अमेरिकी डलर खर्च गर्ने अनुमान गरिएको छ।

यो अनुमान केही महिनाअघिको प्रक्षेपणभन्दा पनि ठूलो हो। पहिलो त्रैमासिकको वित्तीय परिणाम सार्वजनिक हुनुअघि यी चार कम्पनीको संयुक्त पूँजीगत खर्च ४.५ खर्ब डलर रहने अनुमान थियो। अर्थात् एआई पूर्वाधारमा कम्पनीहरूको खर्चको अपेक्षा छोटो समयमै करिब ८०० अर्ब डलरले बढेको छ।

गोल्डम्यान स्याक्सले कम्प्युटिङ क्षमता, डेटा सेन्टर र ऊर्जा पूर्वाधारसमेत जोडेर सन् २०२६ देखि २०३१ सम्मको समग्र पूँजीगत खर्चको आधारभूत अनुमान ७.६ खर्ब डलर पुर्‍याएको छ। यसले एआई अब केवल सफ्टवेयर वा प्रविधिको विषय नभई विश्वव्यापी पूर्वाधार निर्माणको ठूलो अभियान बनिरहेको संकेत गर्छ।

एक वर्षमै ७२५ अर्ब डलर लगानी

खर्चको गति हेर्दा एआईको दौड अझ स्पष्ट हुन्छ। अल्फाबेट, अमेजन, माइक्रोसफ्ट र मेटाले मात्रै सन् २०२६ मा करिब ७२५ अर्ब डलर पूँजीगत खर्च गर्ने योजना बनाएका छन्। यो अघिल्लो वर्षको ४१० अर्ब डलरभन्दा ७७ प्रतिशत बढी हो।

कम्पनीगत रूपमा हेर्दा अमेजनले करिब २०० अर्ब डलर पूँजीगत खर्च गर्ने प्रक्षेपण गरेको छ। माइक्रोसफ्टको खर्च करिब १९० अर्ब डलर पुग्ने अनुमान छ। गुगलको मूल कम्पनी अल्फाबेटले १७५ देखि १८५ अर्ब डलर र मेटाले ११५ देखि १३५ अर्ब डलर पूँजीगत खर्च गर्ने मार्गदर्शन दिएका छन्।

यी खर्चको ठूलो हिस्सा एआईका लागि आवश्यक डेटा सेन्टर, उच्च क्षमताका चिप, सर्भर, नेटवर्किङ, भण्डारण, विद्युत् र कूलिङ पूर्वाधारमा जानेछ।

यसले एआईको वास्तविक प्रतिस्पर्धा अब केवल कसले राम्रो मोडल बनाउँछ भन्नेमा सीमित नरहेको देखाउँछ। कसले सबैभन्दा ठूलो कम्प्युटिङ क्षमता निर्माण गर्न सक्छ, कसले पर्याप्त विद्युत् जुटाउन सक्छ र कसले विश्वभर डेटा सेन्टरको नेटवर्क विस्तार गर्न सक्छ भन्ने प्रश्न पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण बनेको छ।

२०३० सम्म २ खर्ब डलरका एआई सम्पत्ति

एआई पूर्वाधारमा भइरहेको यो लगानीले कम्पनीहरूको ब्यालेन्स सिटको स्वरूपसमेत बदल्नेछ। पाँच प्रमुख हाइपरस्केलर-मेटा, माइक्रोसफ्ट, अमेजन, अल्फाबेट र ओराकल-ले सन् २०३० सम्ममा करिब २ ट्रिलियन डलर बराबरका एआईसम्बन्धी सम्पत्ति आफ्नो ब्यालेन्स सिटमा थप्ने योजना बनाएका छन्।

यसको अर्थ एआई अब कम्पनीहरूको अनुसन्धान तथा विकास विभागको सीमित परियोजना नभई दीर्घकालीन भौतिक सम्पत्ति निर्माणको अभियान बनिसकेको छ।

डेटा सेन्टर निर्माणका लागि जग्गा, भवन, विद्युत् प्रसारण, फाइबर नेटवर्क, समुद्री केबल, कूलिङ प्रणाली र उच्च क्षमताका कम्प्युटिङ चिप आवश्यक पर्छन्। त्यसैले एआईको विस्तारले प्रविधि कम्पनीसँगै निर्माण, ऊर्जा, दूरसञ्चार, नेटवर्किङ र विद्युतीय उपकरण उद्योगलाई समेत प्रत्यक्ष रूपमा लाभ पुर्‍याइरहेको छ।

सिस्कोका प्रमुख कार्यकारी चक रोबिन्सले एआईका कारण पूर्वाधारमा लगानी फेरि आकर्षक बनेको बताएका छन्। हाइपरस्केलरहरूको खर्च बढेसँगै नेटवर्किङ उपकरणको मागमा समेत उल्लेख्य वृद्धि भएको सिस्कोको अनुभव छ।

डेटा सेन्टरदेखि विद्युत्सम्मको नयाँ दौड

एआई मोडल चलाउन अत्यन्त ठूलो कम्प्युटिङ शक्ति चाहिन्छ। एउटा अत्याधुनिक एआई प्रणालीलाई तालिम दिन र लाखौँ प्रयोगकर्ताको प्रश्नको जवाफ दिन सामान्य क्लाउड सर्भरभन्दा धेरै शक्तिशाली चिप र डेटा सेन्टर आवश्यक पर्छ।

यसैले गुगलले आफ्नै टेन्सर प्रोसेसिङ युनिट (टीपीयू) विकास गरिरहेको छ भने अन्य कम्पनीहरूले उच्च क्षमताका एआई चिप र एक्सेलेरेटरमा ठूलो रकम लगानी गरिरहेका छन्। कम्प्युटिङ क्षमता बढ्दै जाँदा विद्युत्को माग पनि त्यही अनुपातमा बढिरहेको छ।

यही कारण विश्वभर नयाँ डेटा सेन्टर बनाउने होडसँगै विद्युत् उत्पादन र प्रसारण पूर्वाधारमा पनि लगानी बढिरहेको छ। एआईको अर्को प्रतिस्पर्धा अब ‘चिप कसले पाउँछ?’ भन्दा ‘चिप चलाउन आवश्यक विद्युत् र डेटा सेन्टर कसले जुटाउँछ?’ भन्ने दिशातर्फ अघि बढेको छ।

लगानीको प्रतिफलमाथि दबाब

यति ठूलो लगानीसँगै जोखिम पनि उत्तिकै ठूलो छ। चार कम्पनीले मात्रै आगामी पाँच वर्षमा ५.३ ट्रिलियन डलर खर्च गर्ने अवस्थामा लगानीकर्ताले त्यसको प्रतिफल खोज्नु स्वाभाविक हो।

डेटा सेन्टर निर्माण भइरहेका बेला कम्पनीको नाफामा तत्काल दबाब पर्न सक्छ। ठूलो पूँजीगत खर्चले नगद प्रवाह र मूल्यह्रास खर्च बढाउँछ। त्यसैले एआईबाट भविष्यमा हुने आम्दानीले आज भइरहेको विशाल खर्चलाई न्यायोचित ठहर गर्नुपर्नेछ।

मुख्य प्रश्न यही हो-एआईमा भइरहेको अभूतपूर्व लगानीले भविष्यमा कति आम्दानी र नाफा सिर्जना गर्नेछ? यदि एआईको माग अपेक्षाअनुसार बढ्यो भने अहिले निर्माण भइरहेका डेटा सेन्टर र कम्प्युटिङ पूर्वाधार आगामी दशकको सबैभन्दा मूल्यवान डिजिटल सम्पत्ति बन्न सक्छन्। तर एआईबाट अपेक्षित आम्दानी नआएमा यिनै पूर्वाधारहरू प्रविधि उद्योगका लागि ठूलो अतिरिक्त भार बन्न सक्छन्।

बिग टेकको एआई दौड केवल प्रविधिको प्रतिस्पर्धा होइन, इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो कर्पोरेट पूँजी लगानीमध्ये एकको परीक्षा पनि हो। अहिले कम्पनीहरूले भविष्यको एआई अर्थतन्त्रका लागि पूर्वाधार बनाइरहेका छन्; अब बजारले त्यसबाट आउने प्रतिफलको प्रतीक्षा गरिरहेको छ।