काठमाडौं । नेपालमा विद्युतीय सवारीसाधनको बजार विस्तार भइरहे पनि पछिल्लो समय यसको गति र बजार संरचनामा नयाँ दबाब देखिन थालेको छ। एकातिर नयाँ ब्रान्ड र मोडलको लगातार प्रवेश भइरहेको छ भने अर्कोतिर कर संरचनामा आएको परिवर्तन, उत्तरी नाकामा देखिएको अवरोध र उपभोक्ताको खरिद क्षमताले कम्पनीहरूलाई मूल्य र अफरको रणनीति बदल्न बाध्य बनाएको छ।
यही दबाबको सबैभन्दा स्पष्ट दृश्य अहिले काठमाडौंको भृकुटीमण्डपमा जारी नाडा अटो शो २०२६ मा देखिएको छ। १८औँ संस्करणको नाडा अटो शोमा केही कम्पनीले नियमित मूल्यभन्दा लाखौँ रुपैयाँ कममा गाडी उपलब्ध गराएका छन्। कतिपयले प्रत्यक्ष मूल्य घटाएका छन् भने कतिपयले नाडा अवधिका लागि विशेष मूल्य तोकेर त्यसपछि पुनः मूल्य बढाउने घोषणा गरेका छन्। बीमा, घरायसी चार्जर र लामो अवधिको वारेन्टीलाई पनि कम्पनीहरूले बिक्री प्याकेजको हिस्सा बनाएका छन्।
नाडा अटो शो अगस्ट २५ देखि ३० सम्म सञ्चालन भइरहेको छ। नाडाका अनुसार करिब तीन लाख वर्गफुट क्षेत्रमा आयोजना गरिएको प्रदर्शनीमा ५३ वटा सवारी ब्रान्ड र २०० भन्दा बढी स्टल छन्। २३ वटा यात्रुवाहक कार, १७ वटा हलुका व्यावसायिक सवारीसाधन र १३ वटा दुईपांग्रे ब्रान्ड सहभागी छन्। आयोजकले करिब दुई लाख आगन्तुक आउने अपेक्षा गरेको छ।
मूल्य घट्नुको पछाडि के छ ?
नाडामा देखिएको मूल्य प्रतिस्पर्धालाई केवल ग्राहकलाई छुट दिने सामान्य व्यावसायिक रणनीतिका रूपमा हेर्नु पर्याप्त हुँदैन। यसको पछाडि नेपाली विद्युतीय सवारीसाधनको बजारमा भएको तीव्र परिवर्तन छ।
पछिल्लो आर्थिक वर्षमा नेपालमा चारपांग्रे विद्युतीय सवारीसाधनको आयात अघिल्लो वर्षको तुलनामा घटेको छ। भन्सार तथ्याङ्कमा आधारित विवरणअनुसार आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा नेपालमा १५ हजार १७१ वटा विद्युतीय चारपांग्रे सवारीसाधन आयात भएका थिए। अघिल्लो वर्ष यो संख्या १७ हजार ३८१ थियो। अर्थात् करिब १२ प्रतिशतको गिरावट आएको थियो।
सो अवधिमा कुल सवारीसाधन आयातको मूल्य १०३ अर्ब ६४ करोड रुपैयाँ पुगेको र सरकारले त्यसबाट ७२ अर्ब ८३ करोड रुपैयाँ राजस्व उठाएको तथ्याङ्क सार्वजनिक भएको छ। तर चालु आर्थिक वर्षको पहिलो ११ महिनामा पनि विद्युतीय सवारीसाधनको आयात उल्लेख्य रह्यो। भन्सार विभागका अनुसार १० हजार ८४५ वटा विद्युतीय सवारीसाधन आयात भएका छन्। ती सवारीसाधनको कुल मूल्य २५ अर्ब ५५ करोड रुपैयाँ थियो। ५० किलोवाटसम्मका ३ हजार ६८० वटा र ५१ देखि १०० किलोवाटसम्मका ६ हजार ३५७ वटा विद्युतीय सवारीसाधन आयात भएका थिए।
यसको अर्थ बजार सकिएको होइन, प्रतिस्पर्धाको स्वरूप बदलिएको हो। पहिले सीमित ब्रान्डले बजार पाएका थिए। अहिले चिनियाँ, भारतीय, कोरियाली र अन्य अन्तर्राष्ट्रिय ब्रान्डका मोडल एकै मूल्य वर्गमा भिडिरहेका छन्। एउटै मूल्यमा ग्राहकसँग धेरै विकल्प उपलब्ध हुँदा कम्पनीका लागि केवल नयाँ गाडी ल्याउनु पर्याप्त हुँदैन। मूल्य र सुविधाबाट प्रतिस्पर्धी बन्नुपर्ने अवस्था आएको छ।
एमजी४ मा सबैभन्दा ठूलो मूल्य अन्तर
नाडामा सार्वजनिक गरिएको विशेष मूल्यमा एमजी४ ईभी सबैभन्दा उल्लेखनीय छ। एमजी४ कम्फर्टको नियमित मूल्य ४१ लाख ४९ हजार रुपैयाँ रहेकोमा नाडा अवधिका लागि ३५ लाख रुपैयाँमा उपलब्ध गराइएको छ। नियमित मूल्यको तुलनामा ६ लाख ४९ हजार रुपैयाँको अन्तर देखिन्छ।
६ लाख ४९ हजार रुपैयाँको अन्तर आफैँमा ठूलो रकम हो। ४० लाख रुपैयाँभन्दा माथिको गाडी किन्ने ग्राहकका लागि यो रकम प्रारम्भिक भुक्तानी, बैंक ऋण वा अन्य खर्च व्यवस्थापनमा निर्णायक हुन सक्छ। तर यहाँ एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न मूल्य घटेको रकमभन्दा पनि यसको प्रकृतिको हो। कम्पनीले स्थायी रूपमा मूल्य घटाएको हो वा नाडा अवधिका लागि मात्र विशेष मूल्य दिएको हो भन्ने विषय ग्राहकले स्पष्ट बुझ्नुपर्छ। प्रदर्शनी मूल्यलाई स्थायी बजार मूल्य ठान्दा पछि मूल्य तुलना गर्दा भ्रम उत्पन्न हुन सक्छ।
त्यसैले नाडामा देखिएको ६ लाख ४९ हजार रुपैयाँ सस्तो भन्ने तथ्यलाई कम्पनीको स्थायी मूल्य पुनर्निर्धारणभन्दा विशेष प्रदर्शनी मूल्यका रूपमा बुझ्नु उपयुक्त हुन्छ।
आईकार भी२३ मा मूल्यसँगै सुविधा
आईकार भी२३ मा पनि मूल्य र सुविधाको संयुक्त रणनीति देखिन्छ। यसको नियमित मूल्य ५३ लाख ९९ हजार रुपैयाँबाट नाडा अवधिका लागि ५० लाख ९९ हजार रुपैयाँ कायम गरिएको छ। अर्थात् ३ लाख रुपैयाँको प्रत्यक्ष मूल्य अन्तर छ।
तर कम्पनीले त्यति मात्र दिएको छैन। ७ किलोवाटको घरायसी चार्जर, एक वर्षको बीमा र ११ वर्षको विस्तारित वारेन्टीसमेत प्याकेजमा राखिएको छ। यसले अटो बजारमा प्रतिस्पर्धा केवल गाडीको बिक्री मूल्यमा सीमित नरहेको देखाउँछ। ग्राहकलाई एउटै प्याकेजमा धेरै सुविधा दिएर वास्तविक खरिद लागत आकर्षक बनाउने रणनीति पनि अघि सारिएको छ।
यसको आर्थिक हिसाब गर्दा ३ लाख रुपैयाँको प्रत्यक्ष मूल्य अन्तर मात्र हेर्नु पर्याप्त हुँदैन। चार्जर र बीमाको लागत जोडिएपछि ग्राहकले पाउने कुल लाभ अझ फरक हुन सक्छ।
चेरीमा तीनदेखि साढे तीन लाखको अन्तर
चेरी ई क्युब कम्फर्टको नियमित मूल्य ३४ लाख ४९ हजार रुपैयाँ रहेकोमा नाडा मूल्य ३० लाख ९९ हजार रुपैयाँ राखिएको छ। नियमित मूल्य र विशेष मूल्यबीच ३ लाख ५० हजार रुपैयाँको अन्तर देखिन्छ। त्यस्तै, चेरी ई क्युब प्रिमियमको नियमित मूल्य ३५ लाख ९९ हजार रुपैयाँबाट नाडा मूल्य ३२ लाख ९९ हजार रुपैयाँमा ल्याइएको छ। यसमा ३ लाख रुपैयाँको अन्तर छ।
तर यी मूल्य अन्तरलाई अनिवार्य रूपमा ‘छुट’ भनेर परिभाषित गर्नु उपयुक्त हुँदैन। कम्पनीले नियमित मूल्य र नाडा अवधिको विशेष मूल्य फरक–फरक रूपमा प्रस्तुत गरेको अवस्थामा समाचारमा ‘मूल्य अन्तर’ वा ‘नाडा मूल्य’ भन्नु तथ्यगत रूपमा बढी सटीक हुन्छ।
यही पक्षले नाडाको मूल्य प्रतिस्पर्धाको अर्को पाटो देखाउँछ। कम्पनीहरू आफ्ना गाडीको आधिकारिक नियमित मूल्य तत्काल परिवर्तन नगरी विशेष अवसरमा कम मूल्यमा बिक्री गर्न चाहन्छन्। यसबाट भण्डार व्यवस्थापन, बिक्री गति र नयाँ मोडलका लागि बजार स्थान बनाउन खोजिएको हुन सक्छ।
महँगा गाडीमा पनि मूल्य दबाब
मूल्य प्रतिस्पर्धा ३० देखि ५० लाख रुपैयाँको खण्डमा मात्र छैन। महँगा विद्युतीय गाडीमा पनि विशेष मूल्य सार्वजनिक गरिएको छ। एमजी एक्सिएन ईभीको नियमित मूल्य ५७ लाख ९९ हजार रुपैयाँबाट नाडा मूल्य ५५ लाख ९९ हजार रुपैयाँ कायम गरिएको छ। यहाँ २ लाख रुपैयाँको अन्तर देखिन्छ।
दीपल एस०५ म्याक्सको नियमित मूल्य ६२ लाख ९९ हजार रुपैयाँबाट ६१ लाख ४९ हजार रुपैयाँमा झारिएको छ। यसमा १ लाख ५० हजार रुपैयाँको अन्तर छ। एमजी यू९ ईभीको नियमित मूल्य ९८ लाख ९९ हजार रुपैयाँ रहेकोमा नाडा मूल्य ९७ लाख ४९ हजार रुपैयाँ छ। यसमा पनि १ लाख ५० हजार रुपैयाँको अन्तर छ। बीमा सुविधा थपिएको छ।
महँगा गाडीमा मूल्य अन्तरको रकम कम देखिए पनि प्रतिशतका हिसाबले प्रभाव फरक हुन सक्छ। त्यसमाथि बीमा तथा अन्य सुविधा जोडिँदा कम्पनीले ग्राहकलाई प्रत्यक्ष नगद छुटभन्दा फरक ढंगले आकर्षित गर्न खोजेको देखिन्छ।
लोकप्रिय मोडलमा एक लाखको अन्तर
मध्यम मूल्यका लोकप्रिय मोडल पनि नाडाको मूल्य प्रतिस्पर्धाबाट बाहिर छैनन्। एमजी एस५ ईभीको नियमित मूल्य ५० लाख ९९ हजार रुपैयाँ रहेकोमा नाडा मूल्य ४९ लाख ९९ हजार रुपैयाँ छ। एमजी मिनी ईभी २० लाख ९९ हजार रुपैयाँबाट १९ लाख ९९ हजार रुपैयाँमा उपलब्ध छ।
टाटा पन्च ईभी फेसलिफ्टको नियमित मूल्य ३३ लाख ९९ हजार रुपैयाँ रहेकोमा विशेष मूल्य ३२ लाख ९९ हजार रुपैयाँ राखिएको छ। टाटा नेक्सन ईभीको नियमित मूल्य ४३ लाख ९९ हजार रुपैयाँबाट ४२ लाख ९९ हजार रुपैयाँमा ल्याइएको छ।
यसरी एउटै प्रदर्शनीमा विभिन्न मूल्य वर्गका गाडीमा १ लाखदेखि ६ लाख ४९ हजार रुपैयाँसम्मको अन्तर देखिएको छ। तर सबै अन्तरलाई एउटै अर्थमा ‘छुट’ भन्न मिल्दैन। कतिपय कम्पनीले ‘नाडा मूल्य’, कतिपयले ‘विशेष प्रस्ताव’ र कतिपयले थप सुविधा समेटिएको प्याकेज सार्वजनिक गरेका छन्।
नाडामै नयाँ मूल्य प्रतिस्पर्धा
नाडाको प्रतिस्पर्धा पुराना मोडलको मूल्य घटाउनेसम्म सीमित छैन। नयाँ ब्रान्डले प्रवेश गर्दा उनीहरूले पनि नाडालाई बजार प्रवेशको अवसर बनाएका छन्। दीपल नेभो क्यू०५ यसको उदाहरण हो। यसको म्याक्स भेरियन्ट नाडा अवधिमा ४६ लाख ९९ हजार रुपैयाँ र अल्ट्रा भेरियन्ट ४९ लाख ९९ हजार रुपैयाँमा उपलब्ध छ।
प्रदर्शनीपछि यी मूल्य क्रमशः ४८ लाख ९९ हजार र ५१ लाख ९९ हजार रुपैयाँ हुने घोषणा गरिएको छ। अर्थात् दुवै भेरियन्टमा नाडा अवधिका लागि २ लाख रुपैयाँको मूल्य लाभ छ।
नयाँ मोडलले बजारमा प्रवेश गर्दा कम मूल्यलाई प्रारम्भिक ग्राहक आकर्षित गर्ने साधन बनाउनु अस्वाभाविक होइन। तर अहिलेको नेपाली विद्युतीय सवारीसाधन बजारमा समस्या भनेको ग्राहकसँग विकल्पको कमी होइन, विकल्पको अत्यधिक वृद्धि हो।
३० देखि ५० लाख रुपैयाँको क्षेत्रमा दर्जनौँ मोडल प्रतिस्पर्धामा छन्। त्यसैले एउटा ब्रान्डले मूल्य घटाएपछि अर्को ब्रान्डले सुविधा, रेन्ज, वारेन्टी वा वित्तीय सुविधा थपेर जवाफ दिनुपर्ने अवस्था बन्न सक्छ। डोङफेङ नामी बक्सको नाडा मूल्य पनि यही प्रतिस्पर्धाको अर्को उदाहरण हो। विभिन्न भेरियन्टमा प्रदर्शनी अवधिका लागि कम मूल्य सार्वजनिक गरिएको छ र प्रदर्शनीपछि मूल्य बढ्ने जानकारी दिइएको छ।
कर नीतिले बदल्यो मूल्यको गणित
यस वर्षको मूल्य प्रतिस्पर्धालाई बुझ्न सरकारले परिवर्तन गरेको विद्युतीय सवारीसाधन कर संरचनालाई पनि हेर्नुपर्छ। आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को बजेटमार्फत सरकारले विद्युतीय सवारीसाधनमा लाग्दै आएको कर प्रणालीमा परिवर्तन गरेको छ। नयाँ व्यवस्थाअनुसार विद्युतीय यात्रुवाहक सवारीमा २० प्रतिशत भन्सार महसुलको समान दर लागू गरिएको छ। यसअघि मोटरको क्षमताका आधारमा फरक–फरक दरको व्यवस्था थियो।
अन्तःशुल्कको सट्टा स्वच्छ पूर्वाधार लगानी शुल्क ल्याइएको छ। यसको दर सवारीको मूल्यअनुसार २.५ प्रतिशतदेखि १३० प्रतिशतसम्म पुग्ने व्यवस्था गरिएको छ।
नयाँ कर संरचनाले महँगा विद्युतीय गाडीमा लागत बढाउने र सस्ता तथा मध्यम मूल्यका विद्युतीय गाडीमा प्रभाव फरक पार्ने अवस्था सिर्जना गरेको छ। व्यवसायीहरूले यसबाट विद्युतीय गाडीको मूल्यमा ठूलो प्रभाव पर्न सक्ने चिन्ता व्यक्त गरेका थिए।
यसले कम्पनीहरूलाई आयात लागत, कर र बजार प्रतिस्पर्धाबीच नयाँ मूल्य सन्तुलन खोज्न बाध्य बनाएको छ।
आयात घट्दा पनि प्रतिस्पर्धा किन बढ्यो ?
नेपालको विद्युतीय सवारीसाधन बजारमा एउटा विरोधाभास देखिन्छ। आयातको संख्या घटेको छ, तर ब्रान्ड र मोडलको प्रतिस्पर्धा बढेको छ। यसको एउटा कारण उत्तरी नाकामा लामो समयसम्म देखिएको अवरोध हो। रसुवागढी र तातोपानी नाकामा भएको अवरोधले चीनबाट आउने विद्युतीय सवारीसाधनको आपूर्ति प्रभावित गरेको थियो।
पछिल्लो आर्थिक वर्ष नेपालले ३१ अर्ब ३२ करोड रुपैयाँ बराबरका विद्युतीय सवारीसाधन आयात गरेकोमा २३ अर्ब ५५ करोड रुपैयाँका चिनियाँ मोडल मात्र थिए। भारतबाट ५ अर्ब २२ करोड रुपैयाँ बराबरका विद्युतीय सवारीसाधन आएका थिए।
आपूर्ति अवरोध, कर परिवर्तन र नयाँ ब्रान्डको आगमन एउटै समयमा हुँदा कम्पनीका लागि भण्डार व्यवस्थापन झन् महत्वपूर्ण भएको छ।
त्यसमाथि बजारमा उपभोक्ताले पहिलेभन्दा बढी जानकारी खोज्न थालेका छन्। ब्याट्री क्षमता, रेन्ज, चार्जिङ गति, चालक सहायता प्रणाली, सुरक्षा, वारेन्टी, सेवा सञ्जाल र पुनःबिक्री मूल्यसम्म तुलना हुन थालेको छ।
त्यसैले अब केवल ‘सस्तो गाडी’ भनेर ग्राहक आकर्षित गर्न कठिन हुँदै गएको छ। सस्तो मूल्यसँगै विश्वसनीयता र बिक्रीपछिको सेवा पनि बिक्रीको आधार बन्न थालेको छ।
ग्राहकले छुटभन्दा पहिले हेर्नुपर्ने कुरा
नाडामा गाडी किन्दा ग्राहकले सबैभन्दा पहिले विज्ञापनमा लेखिएको छुट रकम हेर्न सक्छ। तर वास्तविक खरिद निर्णयका लागि त्यो पर्याप्त छैन। पहिलो कुरा नाडा मूल्य स्थायी हो कि प्रदर्शनी अवधिका लागि मात्र हो भन्ने हो। दोस्रो, बीमा निःशुल्क भनिए पनि कुन प्रकारको बीमा र कति अवधिका लागि हो भन्ने बुझ्नुपर्छ। तेस्रो, चार्जर निःशुल्क दिइएको भए जडान खर्च समावेश छ कि छैन हेर्नुपर्छ।
त्यसैगरी वारेन्टीको अवधि मात्रै होइन, ब्याट्री र मोटरको छुट्टाछुट्टै वारेन्टी, पार्टपुर्जामा लागू हुने सर्त र नियमित सेवाको लागत पनि तुलना गर्नुपर्ने हुन्छ।
बैंकबाट ऋण लिएर गाडी किन्ने ग्राहकका लागि ब्याजदर र प्रारम्भिक भुक्तानी पनि महत्वपूर्ण हुन्छ। नाडामा बैंक तथा वित्तीय संस्थाको उपस्थितिले गाडी खरिदलाई वित्तीय सुविधासँग जोडेको छ। त्यसैले गाडीको मूल्य घटे पनि ब्याजदर बढ्दा कुल भुक्तानीमा अपेक्षित बचत नहुन सक्छ।
अन्ततः ग्राहकले ‘नाडामा कति छुट’ भन्दा ‘नाडा मूल्यमा गाडीको कुल स्वामित्व लागत कति पर्छ’ भन्ने हिसाब गर्नुपर्ने अवस्था छ।
मूल्य होडको असर कहाँ पुग्छ ?
नाडामा देखिएको मूल्य प्रतिस्पर्धाले तत्काल उपभोक्तालाई फाइदा दिन सक्छ। कम्पनीहरूबीच प्रतिस्पर्धा बढ्दा मूल्य घट्ने, सुविधा थपिने र नयाँ प्रविधि सस्तो मूल्यमा उपलब्ध हुने सम्भावना बढ्छ।
तर यसको अर्को पाटो पनि छ। अत्यधिक मूल्य प्रतिस्पर्धाले पुराना गाडीको पुनःबिक्री मूल्यमा दबाब पार्न सक्छ। आज ४० लाख रुपैयाँमा किनेको गाडी केही महिनापछि कम्पनीले विशेष प्रस्तावमा ३५ लाख रुपैयाँमा बिक्री गर्न थालेमा पुरानो गाडीको बजार मूल्य प्रभावित हुन सक्छ।
यसले ग्राहकको सम्पत्तिको मूल्यमा प्रत्यक्ष असर पार्न सक्छ। विशेष गरी विद्युतीय सवारीसाधनमा प्रविधि तीव्र गतिमा परिवर्तन भइरहेकाले पुराना ब्याट्री र प्रविधिका मोडलको पुनःबिक्री मूल्यबारे अनिश्चितता अझ बढी छ।
अर्कोतर्फ कम्पनीका लागि पनि लगातार मूल्य घटाउने रणनीति दीर्घकालीन रूपमा सहज हुँदैन। मूल्य घट्दा बिक्री बढ्न सक्छ, तर नाफाको मार्जिनमा दबाब पर्न सक्छ। आयात लागत, कर, ढुवानी, स्पेयर पार्ट्स र सेवाको लागत बढिरहँदा कम्पनीले कति समयसम्म यस्तो मूल्य कायम गर्न सक्छ भन्ने प्रश्न पनि महत्वपूर्ण हुन्छ।
नाडा अटो शो २०२६ ले नेपाली अटो बजारमा यही परिवर्तनलाई उजागर गरेको छ। ५३ वटा सवारी ब्रान्ड, २०० भन्दा बढी स्टल, नयाँ मोडलको प्रवेश र विद्युतीय सवारीसाधन केन्द्रित प्रतिस्पर्धाले बजारको दिशा देखाएको छ।
एमजी४ ईभीमा ६ लाख ४९ हजार रुपैयाँसम्मको मूल्य अन्तर, आईकार भी२३ मा ३ लाख रुपैयाँसँगै चार्जर र बीमा, चेरीका मोडलमा ३ लाखभन्दा बढीको अन्तर, दीपलका मोडलमा प्रदर्शनी मूल्य र एमजी तथा टाटाका लोकप्रिय मोडलमा एक लाख रुपैयाँसम्मको मूल्य अन्तरले एउटा कुरा स्पष्ट गरेको छ।
अब नेपाली अटो बजारमा गाडी बेच्ने प्रतिस्पर्धा मात्र छैन, मूल्य निर्धारणमै प्रतिस्पर्धा सुरु भएको छ।
नाडामा देखिएको यो मूल्य होड तत्कालका लागि ग्राहकका पक्षमा देखिए पनि यसको वास्तविक प्रभाव भने नाडा सकिएपछि स्पष्ट हुनेछ। कुन कम्पनीले विशेष मूल्यलाई निरन्तरता दिन्छ, कुनले मूल्य पुनः बढाउँछ, बिक्री कति बढ्छ र मूल्य घटाउँदा कम्पनीको बजार हिस्सा तथा नाफामा कस्तो प्रभाव पर्छ भन्ने तथ्यले नै अहिले देखिएको ‘मूल्य युद्ध’ कति टिकाउ हो भन्ने निर्धारण गर्नेछ।
