काठमाडौं: नेपालमा खाना पकाउने प्रविधिमा बिस्तारै परिवर्तन आउन थालेको छ। पछिल्लो समय एलपी ग्यासको आपूर्तिमा देखिएको अस्थिरता र विद्युत् उपलब्धतामा भएको सुधारका कारण उपभोक्ताहरू विद्युतीय चुलोतर्फ आकर्षित भएका छन्।
चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को साउन र भदौ महिनामा मात्रै इन्डक्सन चुलो, इन्फ्रारेड स्टोभ र राइस कुकरको आयातमा उल्लेख्य वृद्धि भएको छ। भन्सार विभागको तथ्यांक अनुसार यी तीन प्रकारका उपकरणको आयात मूल्य करिब २५ करोड रुपैयाँ पुगेको छ, जुन अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा ११ करोड ६५ लाख रुपैयाँ मात्र थियो।
इन्डक्सन चुलोको आयात चालु आवको दुई महिनामा १९ हजार ५०० थान पुगेको छ, जसको मूल्य ४ करोड ३७ लाख ८० हजार रुपैयाँ छ। गत वर्षको सोही अवधिमा यो संख्या ११ हजार ६०० थान थियो। त्यसैगरी, राइस कुकरको आयात ८० प्रतिशतले बढेर ११ करोड ९० लाख रुपैयाँ पुगेको छ। सबैभन्दा उच्च वृद्धि इन्फ्रारेड स्टोभमा देखिएको छ, जसको आयात मूल्य साढे तीन गुणाले बढेर ८ करोड ७५ लाख रुपैयाँ पुगेको छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार यो परिवर्तन केवल ग्यास अभावको तत्कालीन बाध्यता मात्र नभएर उपभोक्ताको बानीमा आएको दीर्घकालीन सुधार पनि हो। ग्यासको जोखिमबाट बच्न र विद्युतीय चुलोलाई स्थायी भान्साको साधनको रूपमा प्रयोग गर्ने प्रवृत्ति बढ्दो छ। वैकल्पिक ऊर्जा प्रवर्द्धन केन्द्रले पनि स्वदेशी विद्युत् खपत बढाउन पाँच वर्षमा ५ लाख विद्युतीय चुलो प्रवर्द्धन गर्ने लक्ष्य राखेको छ।
यद्यपि, यो परिवर्तनलाई पूर्ण रूपमा स्थापित गर्न भरपर्दो विद्युत् वितरण प्रणाली, गुणस्तरीय उपकरण र उपभोक्तामैत्री महसुल संरचना आवश्यक रहेको सरोकारवालाहरू बताउँछन्। आयातको तथ्यांकले बजार विस्तार भइरहेको संकेत गरे पनि वास्तविक परिवर्तन मापन गर्न घरायसी विद्युत् खपत र वितरण प्रणालीको सुदृढीकरण महत्वपूर्ण मानिएको छ।
