साँझ परेपछि एउटा गाउँ अँध्यारोमा डुब्छ। घरमा बालबालिका छन्।
उनीहरूलाई पढ्नुपर्छ। आमालाई खाना पकाउन र घरको काम गर्नुपर्छ। परिवारका सदस्यलाई मोबाइल चार्ज गर्नुपर्छ। तर घरमा बिजुली छैन।
उज्यालोका लागि कि त मट्टीतेलको बत्ती बाल्नुपर्छ, कि महँगो इन्धनबाट चल्ने जेनेरेटरको सहारा लिनुपर्छ।
यो कुनै एउटा गाउँको कथा होइन। अफ्रिकाका लाखौँ परिवारले वर्षौंदेखि भोग्दै आएको वास्तविकता हो।
यही समस्यालाई व्यवसायको अवसरमा बदल्ने सोचबाट एउटा कम्पनीको जन्म भयो। नाम राखियो ग्रीनलाइट प्लानेट। पछि यही कम्पनी सन किङका रूपमा विश्व बजारमा स्थापित भयो।
सन् २००७ मा टी प्याट्रिक वाल्स र अनिश ठक्करले स्थापना गरेको यो कम्पनीले बिजुलीको राष्ट्रिय प्रसारण लाइन नपुगेका वा नियमित विद्युत् आपूर्ति नभएका परिवारलाई सौर्य प्रणाली उपलब्ध गराउन थाल्यो।
तर उनीहरूको सोच सामान्य सौर्य उपकरण बिक्री गर्ने थिएन। गरिब परिवारले एकैपटक ठूलो रकम खर्च नगरी पनि आधुनिक ऊर्जा प्रयोग गर्न सक्ने व्यवसायिक प्रणाली निर्माण गर्नु उनीहरूको मुख्य उद्देश्य थियो।
कम्पनीले सौर्य उपकरण बिक्रीसँगै किस्ताबन्दीको व्यवस्था गर्यो। ग्राहकले दैनिक सानो रकम तिरेर बत्ती, मोबाइल चार्जर, पङ्खा, टेलिभिजन र अन्य विद्युतीय उपकरण चलाउन सक्ने भए।
यसले दुईवटा समस्या एकैपटक समाधान गर्यो। पहिलो, बिजुली नपुगेका घरमा उज्यालो पुग्यो। दोस्रो, महँगो सौर्य प्रणाली किन्न नसक्ने परिवारका लागि पनि त्यसको पहुँच खुल्यो।
सामान्य देखिने यही व्यवसायिक सोचले कम्पनीलाई अफ्रिकाको सबैभन्दा ठूलो अफग्रिड सौर्य ऊर्जा प्रदायकमध्ये एक बनायो।
सन् २०२६ मा टाइमले सन किङलाई विश्वका १०० प्रभावशाली कम्पनीको सूचीमा समेट्यो। दिगो विकासमा योगदान पुर्याउने कम्पनीका रूपमा टाइमको विशेष प्रभाव पुरस्कारसमेत प्राप्त गर्यो।
कम्पनीको यात्रा अहिले सौर्य बत्ती बिक्रीमा मात्रै सीमित छैन। यसले ऊर्जा, वित्तीय सेवा, उपभोक्ता उपकरण, उत्पादन र वितरणलाई एउटै व्यवसायिक प्रणालीमा जोडेको छ।
मट्टीतेलको बत्तीबाट सुरु भएको सोच
सन किङको कथा बुझ्न यसका संस्थापक टी प्याट्रिक वाल्सको अनुभव बुझ्नुपर्छ।
वाल्स अमेरिकाको इलिनोइस विश्वविद्यालयमा अध्ययनरत रहँदा अनिश ठक्कर उनका सहपाठी थिए। दुवैको रुचि प्रविधि, उत्पादन र व्यवसाय निर्माणमा थियो।
वाल्सले आफ्नो सामाजिक सेवासम्बन्धी कामका क्रममा भारतका ग्रामीण क्षेत्र भ्रमण गरेका थिए। त्यहाँ उनले ग्रामीण परिवार मट्टीतेलका बत्तीको भरमा रात बिताइरहेको देखे।
ती बत्तीबाट पर्याप्त उज्यालो प्राप्त हुँदैनथ्यो। धुवाँले स्वास्थ्यमा असर पार्थ्यो। आगलागीको जोखिम पनि उत्तिकै थियो।
तर समस्या मट्टीतेलको बत्ती खराब हुनु मात्र थिएन। ग्रामीण परिवारसँग सौर्य प्रणाली किन्ने पर्याप्त पैसा थिएन। बजारमा उपलब्ध उपकरणको मूल्य उनीहरूको आर्थिक क्षमताभन्दा माथि थियो।
वाल्सले यही समस्याको समाधान खोज्न थाले।
उनले मट्टीतेलको बत्तीको विकल्पका रूपमा सौर्य ऊर्जाबाट चल्ने सस्तो बत्ती विकास गर्ने योजना बनाए। त्यसका लागि विश्वविद्यालयको प्रयोगशालामा नमुना उपकरण तयार पार्न थाले।
यस क्रममा उनका सहपाठी अनिश ठक्कर पनि जोडिए।
दुवैले प्रविधिको विकाससँगै त्यसलाई सामान्य परिवारले किन्न सक्ने मूल्यमा उपलब्ध गराउने उपाय खोजे।
उनीहरूको सोचमा एउटा महत्वपूर्ण कुरा थियो। गरिब परिवारलाई सधैँ निःशुल्क सहयोग चाहिन्छ भन्ने होइन। उनीहरूलाई आफ्नो क्षमताअनुसार पैसा तिरेर गुणस्तरीय उत्पादन खरिद गर्ने अवसर चाहिन्छ।
यही सोचबाट सन् २००७ मा ग्रीनलाइट प्लानेट स्थापना भयो। कम्पनीले पछि सन किङ नामलाई आफ्नो मुख्य व्यावसायिक पहिचान बनायो।
सहयोग होइन बजार निर्माणको रणनीति
सन किङको व्यवसायिक सफलताको सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्ष यसको बजार बुझ्ने क्षमता हो।
सामान्यतया सौर्य ऊर्जा कम्पनीले उपकरण बिक्री गर्छन्। ग्राहकले उपकरण खरिद गर्न ठूलो रकम तिर्नुपर्छ। तर कम आय भएका परिवारका लागि एकैपटक त्यति ठूलो रकम जुटाउनु कठिन हुन्छ।
सन किङले यही समस्यालाई आफ्नो व्यवसायको केन्द्रमा राख्यो।
कम्पनीले सौर्य प्रणालीलाई किस्ताबन्दीमा उपलब्ध गराउने व्यवस्था विकास गर्यो। यसलाई पे एज यु गो अर्थात् प्रयोग गर्दै भुक्तानी गर्ने प्रणाली भनिन्छ।
यस प्रणालीमा ग्राहकले सुरुमै उपकरणको पूरा मूल्य तिर्नुपर्दैन। सानो रकमबाट भुक्तानी सुरु गर्न सक्छन्। दैनिक, साप्ताहिक वा निर्धारित अवधिअनुसार रकम तिर्दै जान्छन्। भुक्तानी पूरा भएपछि उपकरण ग्राहककै स्वामित्वमा पुग्छ।
कम्पनीको इजीबाइ नामक वित्तीय प्रणाली यही अवधारणामा आधारित छ।
टाइमको सन् २०२६ को विवरणअनुसार केही ग्राहकले दैनिक १५ अमेरिकी सेन्टजति रकमबाट सौर्य प्रणालीको सुविधा लिन सक्छन्।
ग्राहकले किस्ता तिर्दै गएपछि दुई वर्षभन्दा कम अवधिमा उपकरणको पूर्ण स्वामित्व प्राप्त गर्न सक्ने व्यवस्था पनि छ।
कम्पनीले उपकरण बिक्री गरेर मात्र आम्दानी गर्दैन। ग्राहकलाई वित्तीय सुविधा उपलब्ध गराउने, किस्ता संकलन गर्ने, उपकरण जडान गर्ने र बिक्रीपछिको सेवा दिने काम पनि आफ्नै प्रणालीबाट सञ्चालन गर्छ।
यसले ग्राहकलाई सहजता दिएको छ भने कम्पनीलाई नियमित नगद प्रवाहको आधार तयार गरेको छ।
यही मोडलले सन किङलाई कम आय भएका परिवारलाई लक्षित गरेर पनि ठूलो बजार निर्माण गर्न सकिन्छ भन्ने प्रमाणित गर्ने अवसर दिएको छ।
सानो किस्ताबाट अर्बौं डलरको वित्तीय कारोबार
सन किङको वास्तविक व्यवसायिक चातुर्य यहीँ देखिन्छ।
कुनै ग्राहकले दैनिक सानो रकम तिर्दा कम्पनीले तत्काल ठूलो आम्दानी प्राप्त गर्दैन। तर लाखौँ ग्राहकबाट नियमित रूपमा रकम संकलन हुँदा त्यो ठूलो वित्तीय स्रोत बन्न सक्छ।
कम्पनीले यही किस्ता प्रणालीलाई आफ्नो व्यवसाय विस्तारको आधार बनाएको छ।
ग्राहकले सौर्य प्रणाली खरिद गर्दा गरेको भुक्तानीको अभिलेख कम्पनीसँग रहन्छ। यसले ग्राहकको भुक्तानी क्षमता र कारोबारको नियमितता बुझ्न सहयोग गर्छ।
लाखौँ ग्राहकबाट प्राप्त हुने यस्तो विवरण वित्तीय व्यवस्थापनका लागि महत्वपूर्ण हुन्छ।
सन किङले ग्राहकबाट भविष्यमा प्राप्त हुने किस्ताको रकमलाई वित्तीय सम्पत्तिका रूपमा उपयोग गर्न थालेको छ। त्यसलाई धितो वा आधार बनाएर लगानी तथा ऋण परिचालन गर्न सकिने व्यवस्था विकास गरेको छ।
सन् २०२५ मा कम्पनीले सिटी बैंकको सहयोगमा १५६ मिलियन अमेरिकी डलर बराबरको ऋणपत्रसम्बन्धी कारोबार सम्पन्न गरेको थियो।
यसले केन्यामा स्थानीय मुद्रामा आधारित वित्तीय स्रोत परिचालन गर्ने नयाँ अभ्यास स्थापित गरेको थियो।
यसरी कम्पनीले भविष्यमा ग्राहकबाट प्राप्त हुने भुक्तानीलाई अहिलेको व्यवसाय विस्तारका लागि पुँजी जुटाउने माध्यम बनाएको छ।
सन किङको यही वित्तीय मोडलले सामान्य सौर्य उपकरण बिक्रीलाई ठूलो वित्तीय व्यवसायमा रूपान्तरण गरेको छ।
कम्पनीको सन् २०२५ को वित्तीय तथा प्रभाव प्रतिवेदनअनुसार सन् २०२४ सम्ममा उसले ९८ लाखभन्दा बढी ग्राहकलाई सौर्य प्रणाली खरिदका लागि १.२ अर्ब अमेरिकी डलरभन्दा बढी ऋण उपलब्ध गराएको थियो।
पछिल्लो कम्पनी विवरणमा यस्तो ऋणको कुल आकार १.७१ अर्ब डलर पुगेको उल्लेख छ।
यसको अर्थ कम्पनीले ऊर्जा बिक्रीसँगै ठूलो परिमाणमा उपभोक्ता वित्तीय सेवा पनि सञ्चालन गरिरहेको छ।
१० हजारबाट ३ लाख ३० हजारसम्म
कुनै पनि कम्पनीको वास्तविक सफलता उसको बजार विस्तार र ग्राहकको विश्वासबाट मापन हुन्छ।
सन किङले सन् २०१७ मा महिनामा करिब १० हजार सौर्य प्रणाली वितरण गर्थ्यो। सन् २०२५ को अन्त्यसम्म आइपुग्दा यो संख्या महिनामा ३ लाख ३० हजारभन्दा बढी पुगेको कम्पनीले जनाएको छ।
अर्थात् आठ वर्षको अवधिमा मासिक वितरण क्षमता ३३ गुणाभन्दा बढी विस्तार भएको छ।
कम्पनीले सन् २०३० सम्म मासिक १० लाख सौर्य प्रणाली वितरण गर्ने लक्ष्य राखेको छ। यसबाट कम्तीमा २० करोड मानिसको आधारभूत ऊर्जा आवश्यकता पूरा गर्ने उसको योजना छ।
सन किङको आधिकारिक विवरणअनुसार उसका उत्पादन ४६ देशमा बिक्री भइरहेका छन्।
कम्पनीको पछिल्लो प्रभाव विवरणमा ३ करोड १५ लाखभन्दा बढी सौर्य उत्पादन बिक्री भएको र २ करोड ७१ लाखभन्दा बढी घरमा सौर्य ऊर्जाको पहुँच पुगेको उल्लेख छ।
त्यस्तै, कम्पनीले ४१ हजारभन्दा बढी क्षेत्रीय बिक्री तथा सेवा प्रतिनिधि परिचालन गरेको छ। वित्त, तथ्यांक विश्लेषण, उत्पादन विकास र इन्जिनियरिङलगायत क्षेत्रमा ४ हजार १०० भन्दा बढी पूर्णकालीन कर्मचारी कार्यरत छन्।
कम्पनीले आफ्नो उत्पादनमार्फत २३९ मेगावाट सौर्य क्षमता जडान गरिसकेको जनाएको छ।
यी तथ्यांकले सन किङको विस्तार केवल एउटा देश वा एउटा उत्पादनमा सीमित नरहेको देखाउँछन्।
२६० मिलियन डलरको लगानीले बदलिएको गति
सन किङको व्यवसायिक यात्रामा अन्तर्राष्ट्रिय लगानी महत्वपूर्ण आधार बनेको छ।
सन् २०२२ अप्रिलमा कम्पनीले २६० मिलियन अमेरिकी डलरको लगानी जुटाएको घोषणा गर्यो। जनरल एट्लान्टिकको बियोन्डनेटजिरोले नेतृत्व गरेको उक्त लगानी चरणमा एम एन्ड जी इन्भेस्टमेन्ट्स र आर्च इमर्जिङ मार्केट्स पार्टनर्स पनि सहभागी थिए।
त्यसबेला कम्पनीले ग्रीनलाइट प्लानेट नामबाट आफ्नो व्यवसाय सुरु गरेको र सन किङ नामबाट उत्पादन बिक्री गर्दै आएको थियो। पछि यही नामलाई कम्पनीको प्रमुख व्यावसायिक पहिचान बनाइएको हो।
लगानीबाट कम्पनीले आफ्नो बजार विस्तार, उत्पादन विकास र वित्तीय सेवा क्षमता बढाउने योजना बनायो।
सौर्य बत्तीबाट सुरु भएको व्यवसायलाई ठूला घरायसी उपकरणसम्म विस्तार गर्न पनि यही लगानीले सहयोग पुर्यायो।
सन् २०२५ डिसेम्बरमा बेलायतको लगानी कम्पनी लाइटरकले सन किङमा ४० मिलियन अमेरिकी डलरको स्वपुँजी लगानी गरेको सार्वजनिक भयो। यसबाट कम्पनीले अफ्रिकाका विभिन्न बजारमा आफ्नो उपस्थिति थप विस्तार गर्ने लक्ष्य राखेको छ।
त्यसैगरी, सन् २०२५ मा सम्पन्न १५६ मिलियन डलरको वित्तीय कारोबारले कम्पनीलाई स्थानीय मुद्रामा दीर्घकालीन ऋण जुटाउने अवसर दिएको थियो।
सन् २०२६ मा कम्पनीले इथियोपियामा सौर्य ऊर्जा विस्तारका लागि १५० मिलियन अमेरिकी डलर लगानी गर्ने प्रतिबद्धता सार्वजनिक गर्यो। सन् २०३० सम्म त्यहाँ सौर्य ऊर्जाको पहुँच विस्तार गर्ने उसको योजना छ।
यसरी कम्पनीले एकातिर ग्राहकबाट नियमित किस्ता संकलन गरिरहेको छ भने अर्कोतिर अन्तर्राष्ट्रिय लगानीकर्ता र वित्तीय बजारबाट ठूलो पुँजी परिचालन गरिरहेको छ।
सौर्य बत्तीबाट स्मार्टफोन र टेलिभिजनसम्म
सन किङले आफ्नो व्यवसायलाई केवल ऊर्जा उत्पादनमा सीमित राखेको छैन।
कम्पनीले ग्राहकको आवश्यकता बुझ्दै सौर्य प्रणालीसँगै चलाउन मिल्ने अन्य उपकरणको बजारमा पनि प्रवेश गरेको छ।
यसमा स्मार्टफोन, टेलिभिजन, पङ्खा, रेडियो र फ्रिजजस्ता उपकरण पर्छन्।
बिजुलीको पहुँच नभएको परिवारलाई सौर्य बत्ती उपलब्ध गराउनु पहिलो चरण थियो। तर त्यही परिवारलाई मोबाइल चार्ज गर्न, टेलिभिजन हेर्न र साना व्यवसाय सञ्चालन गर्न पनि ऊर्जा चाहिन्छ।
कम्पनीले यही आवश्यकतालाई व्यवसाय विस्तारको अवसर बनायो।
सौर्य प्रणालीसँग मिल्ने उपकरण उत्पादन तथा वितरण गर्दा ग्राहकले एउटै कम्पनीबाट ऊर्जा र उपकरण दुवै प्राप्त गर्न सक्छन्।
यसले ग्राहकसँगको सम्बन्धलाई दीर्घकालीन बनाउँछ। कम्पनीले पनि एउटा उत्पादन बिक्री गरेपछि ग्राहकसँगको कारोबार समाप्त हुने अवस्था हटाएको छ।
सन् २०२५ अक्टोबरमा कम्पनीले केन्याको टाटु सिटीमा अफ्रिकाकै पहिलो ठूलो उत्पादन केन्द्र सञ्चालनमा ल्यायो। उक्त कारखानाको वार्षिक उत्पादन क्षमता ७ लाख एकाइसम्म पुर्याउन सकिने कम्पनीले जनाएको छ।
सुरुमा त्यहाँ सौर्य प्रणालीसँग चल्ने टेलिभिजन र स्मार्टफोन उत्पादन तथा संयोजन गर्ने योजना अघि बढाइएको थियो।
केन्यापछि नाइजेरियामा पनि उत्पादन केन्द्र स्थापना गर्ने योजना कम्पनीले सार्वजनिक गरेको छ।
यसले सन किङलाई आयात गरेर बेच्ने व्यवसायबाट स्थानीय उत्पादन र औद्योगिक विस्तारतर्फ लैजाने प्रयास गरेको देखाउँछ।
रोजगारी र सामाजिक प्रभावको विस्तार
सन किङको व्यवसायिक मोडलमा रोजगारी सिर्जना पनि महत्वपूर्ण पक्ष बनेको छ।
कम्पनीका अनुसार ४१ हजारभन्दा बढी क्षेत्रीय प्रतिनिधिले उत्पादन बिक्री, जडान र बिक्रीपछिको सेवा प्रदान गर्छन्। यी प्रतिनिधि ग्रामीण तथा दुर्गम समुदायसम्म पुग्छन्।
उनीहरूले ग्राहकलाई उपकरणबारे जानकारी दिने, आवश्यक प्रणाली छनोट गर्न सहयोग गर्ने, किस्ता भुक्तानीको प्रक्रिया बुझाउने र उपकरण जडान गर्ने काम गर्छन्।
कम्पनीले आफ्नो क्षेत्रीय प्रतिनिधिमध्ये ४३ प्रतिशत महिला रहेको जनाएको छ। यसले महिलाका लागि पनि स्थानीय स्तरमा आम्दानीको अवसर सिर्जना गरेको छ।
सन किङको उत्पादनले परिवारको दैनिक जीवनमा पनि परिवर्तन ल्याएको कम्पनीको प्रभाव प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।
मट्टीतेलको बत्ती र मैनबत्तीको प्रयोग घट्दा घरभित्रको धुवाँ र आगलागीको जोखिम कम हुन सक्छ। रातको समयमा बालबालिकाले पढ्न पाउँछन्। साना व्यवसायीले काम गर्ने समय बढाउन सक्छन्। मोबाइल चार्ज गर्न टाढा जानुपर्ने बाध्यता घट्छ।
कम्पनीले सन् २०२४ मा नयाँ ग्राहकमा गरेको सर्वेक्षणका आधारमा अधिकांश ग्राहकले जीवनस्तरमा सुधार आएको अनुभव गरेको जनाएको छ।
तर यो सामाजिक प्रभावलाई कम्पनीको आफ्नै प्रतिवेदनका तथ्यांकका रूपमा बुझ्नुपर्छ। वास्तविक प्रभाव मूल्यांकनका लागि स्वतन्त्र अध्ययन र दीर्घकालीन तथ्यांक पनि महत्वपूर्ण हुन्छन्।
टाइमको प्रभावशाली कम्पनीको सूचीमा
सन किङको व्यवसायिक मोडलले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पनि ध्यान आकर्षित गरेको छ।
सन् २०२६ अप्रिल ३० मा टाइमले सार्वजनिक गरेको विश्वका १०० प्रभावशाली कम्पनीको सूचीमा सन किङ समावेश भयो।
कम्पनीले सौर्य ऊर्जा पहुँच विस्तार, किस्ताबन्दीमा आधारित वित्तीय प्रणाली, स्थानीय उत्पादन र रोजगारी सिर्जनालाई आफ्नो प्रमुख उपलब्धिका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।
टाइमको विवरणअनुसार कम्पनीले हालसम्म ५ करोड मानिससम्म अफग्रिड सौर्य ऊर्जा पुर्याएको छ। करिब दुई तिहाइ नयाँ ग्राहकले यसअघि पहिलोपटक विद्युत् सुविधा प्राप्त गरिरहेको कम्पनीले जनाएको छ।
यसको अर्थ सन किङले केवल पहिलेबाट बिजुली प्रयोग गरिरहेका ग्राहकलाई अर्को विकल्प दिएको छैन। विद्युत् पहुँचबाटै बाहिर रहेका परिवारलाई नयाँ बजारका रूपमा समेटेको छ।
कम्पनीले २०३० सम्म मासिक १० लाख सौर्य प्रणाली वितरण गर्ने लक्ष्य राखेको छ। यसले विश्वका ऊर्जा पहुँचबाट वञ्चित समुदायलाई आफ्नो दीर्घकालीन बजारका रूपमा हेरेको देखिन्छ।
नेपालको ऊर्जा बजारका लागि पनि पाठ
सन किङको सफलताको कथा नेपालका लागि पनि महत्वपूर्ण छ।
नेपालमा जलविद्युत् उत्पादन क्षमता बढ्दै गएको छ। तर दुर्गम बस्ती, पहाडी क्षेत्र र राष्ट्रिय प्रसारण लाइनको पहुँच नपुगेका स्थानमा भरपर्दो विद्युत् आपूर्ति अझै चुनौतीपूर्ण छ।
त्यस्तै, कतिपय क्षेत्रमा विद्युत् आपूर्ति नियमित भए पनि घरायसी तथा व्यावसायिक प्रयोजनका लागि वैकल्पिक ऊर्जा प्रणालीको आवश्यकता छ।
नेपालमा सौर्य ऊर्जा प्रविधि नयाँ होइन। घरायसी सौर्य प्रणाली, सौर्य बत्ती र अन्य उपकरणको प्रयोग हुँदै आएको छ। तर उपकरणको प्रारम्भिक मूल्य, वित्तीय पहुँच, मर्मतसम्भार र बिक्रीपछिको सेवामा अझै सुधारको सम्भावना छ।
सन किङको मोडलबाट नेपालले सिक्न सक्ने महत्वपूर्ण कुरा सौर्य उपकरण बिक्रीभन्दा पनि त्यसको वित्तीय पहुँच र सेवा प्रणाली निर्माण हो।
ग्राहकलाई एकैपटक ठूलो रकम खर्च गराउनुको सट्टा आम्दानीअनुसार किस्ता तिर्ने व्यवस्था गर्न सकिन्छ। स्थानीय प्रतिनिधिमार्फत जडान र मर्मत सेवा पुर्याउन सकिन्छ। वित्तीय संस्थासँग सहकार्य गरेर ग्रामीण परिवारलाई ऊर्जा खरिदका लागि ऋण उपलब्ध गराउन सकिन्छ।
नेपालको सौर्य ऊर्जा बजारमा यस्तो व्यवसायिक प्रणाली विकास गर्न सके ग्रामीण विद्युतीकरणसँगै नयाँ रोजगारी र लगानीको अवसर पनि सिर्जना हुन सक्छ।
सन किङले देखाएको बाटोले एउटा महत्वपूर्ण व्यावसायिक सत्य स्थापित गरेको छ। बजारमा ठूलो सम्भावना देख्न सधैँ ठूलो आम्दानी भएका ग्राहक खोज्नुपर्दैन।
ठूलो संख्यामा रहेका कम आय भएका ग्राहकको वास्तविक आवश्यकता बुझेर उनीहरूको क्षमताअनुसार सेवा उपलब्ध गराउन सकिन्छ।
टी प्याट्रिक वाल्स र अनिश ठक्करले मट्टीतेलको बत्तीको विकल्प खोज्दै सुरु गरेको सानो प्रयास अहिले अर्बौं डलरको वित्तीय कारोबार, लाखौँ ग्राहक, हजारौँ कर्मचारी र दर्जनौँ देशमा फैलिएको व्यवसाय बनेको छ।
उनीहरूले अँध्यारोलाई उज्यालोमा बदल्ने उत्पादन मात्र बनाएनन्, त्यो उज्यालो किन्न सक्ने आर्थिक प्रणाली पनि निर्माण गरे।
सन किङको वास्तविक सफलता यही हो। उज्यालो बेचेर मात्र होइन, उज्यालो किन्न नसक्ने मानिसलाई पनि आफ्नो ग्राहक बनाएर उसले ठूलो व्यवसाय निर्माण गरेको छ।
