विश्व पेय बजारमा कोकाकोला र पेप्सीजस्ता बहुराष्ट्रिय कम्पनीको दशकौँदेखिको दबदबा छ।
विशाल उत्पादन क्षमता, विश्वव्यापी वितरण सञ्जाल र अर्बौँ डलरको विज्ञापन खर्चका कारण यो बजारमा नयाँ कम्पनीका लागि स्थान बनाउनु सहज छैन।
तर यही प्रतिस्पर्धी बजारमा आयरल्यान्डमा स्थापना भएको सलाम कोलाले छोटो समयमै आफ्नो उपस्थिति विस्तार गर्दै नयाँ व्यावसायिक कथा प्रस्तुत गरेको छ।
सलाम कोलाको सुरुवात कुनै ठूलो कारखाना, विशाल लगानी वा स्थापित व्यापारिक समूहबाट भएको थिएन। कम्पनीकी संस्थापक आयकिज शाहले आफ्नै भान्साबाट १६० पाउन्डको प्रारम्भिक रकममा व्यवसाय सुरु गरेको कम्पनीको विवरण छ।
सन् २०२३ मा स्थापना भएको सलाम बेभरेजेज कम्पनी लिमिटेडअन्तर्गत सुरु भएको यो ब्रान्डले उत्पादनको स्वाद, उपभोक्ताको प्रतिक्रिया र आफ्नो सामाजिक उद्देश्यलाई बजार विस्तारको आधार बनाएको छ।
कम्पनीका अनुसार कारोबार सुरु गरेको १६ महिनाभित्र सलाम कोला १८ देशमा पुगेको थियो। सन् २०२५ अप्रिलमा जारी विवरणमा कम्पनीले चार महादेशका १४ देशमा बजार विस्तार गरेको जनाएको थियो।
त्यसपछि प्रकाशित विवरणमा बजार संख्या १८ पुगेको उल्लेख छ।
फरक समयमा प्रकाशित विवरणका कारण बजार विस्तारको संख्या फरक देखिए पनि छोटो अवधिमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रवेश गरेको तथ्य कम्पनीको प्रमुख उपलब्धि बनेको छ।
सलाम कोलाको विस्तारको कथा केवल नयाँ पेय उत्पादन बजारमा ल्याएको विषयमा सीमित छैन। यसले व्यवसायको उद्देश्य, ब्रान्डको पहिचान र सामाजिक उत्तरदायित्वलाई एउटै व्यावसायिक रणनीतिमा जोड्ने प्रयास गरेको छ।
कम्पनीले आफ्नो नाफाको १० प्रतिशत मानवीय सहायता कार्यक्रमका लागि छुट्याउने प्रतिबद्धता जनाएको छ। यही प्रतिबद्धताले सलाम कोलालाई परम्परागत पेय ब्रान्डभन्दा फरक पहिचान दिएको छ।
उद्देश्यबाट जन्मिएको ब्रान्ड
सलाम कोला नाम आफैँमा ब्रान्डको उद्देश्यसँग जोडिएको छ। अरबी भाषामा ‘सलाम’को अर्थ शान्ति हो।
कम्पनीले मुस्लिम समुदाय र विशेषगरी द्वन्द्व प्रभावित क्षेत्रमा देखिएको अन्यायप्रति प्रतिक्रिया जनाउने उद्देश्यले ब्रान्ड स्थापना गरिएको बताएको छ।
यसको व्यावसायिक अवधारणा पेय पदार्थ बेच्नुका साथै मानवीय सहायताका लागि स्रोत जुटाउनु पनि हो।
संस्थापक आयकिज शाहले पेय उद्योगमा आफ्नो अनुभवलाई प्रयोग गर्दै नयाँ ब्रान्ड निर्माण गरेकी हुन्। कम्पनीसम्बन्धी विवरणमा उनले पुरुषको वर्चस्व रहेको उद्योगमा महिला उद्यमीका रूपमा आफ्नो स्थान बनाउन चुनौती सामना गरेको उल्लेख छ।
तीन सन्तानकी आमा शाहले घरको भान्साबाट व्यवसाय सुरु गरेको र प्रारम्भिक चरणमा उत्पादन तथा वितरणका विभिन्न काम आफैँ सम्हालेको विवरण सार्वजनिक भएको छ।
उनको उद्यमशील यात्राले व्यवसाय सुरु गर्न ठूलो पुँजी र स्थापित व्यापारिक सञ्जाल अनिवार्य हुन्छ भन्ने धारणालाई चुनौती दिएको छ। तर सानो रकमबाट व्यवसाय सुरु गर्नु र अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा विस्तार हुनुबीचको दूरी सहज थिएन।
उत्पादनको स्वाद विकास, बजारमा उपभोक्ताको प्रतिक्रिया बुझ्ने, वितरक खोज्ने र आपूर्ति व्यवस्थापन मिलाउने कामले कम्पनीको प्रारम्भिक यात्रालाई आकार दिएको देखिन्छ।
सलाम कोलाले आफ्नो ब्रान्डलाई केवल सामाजिक अभियानका आधारमा स्थापित गर्न खोजेको छैन। कम्पनीले स्वाद र उत्पादनको गुणस्तरलाई पनि प्रतिस्पर्धाको आधार बनाएको बताएको छ।
संस्थापकले आफ्नै उत्पादन सूत्र विकास गरेको र उपभोक्ताको प्रतिक्रिया लिएर स्वादलाई परिष्कृत गर्दै लगेको विवरण सार्वजनिक भएको छ।
ठूला ब्रान्डसँग स्वाद र वितरणको प्रतिस्पर्धा
पेय उद्योगमा नयाँ कम्पनीका लागि उपभोक्ताको बानी परिवर्तन गर्नु ठूलो चुनौती हो। वर्षौँदेखि एउटै ब्रान्ड प्रयोग गर्दै आएका ग्राहकलाई नयाँ उत्पादन रोज्न प्रेरित गर्न स्वाद, मूल्य, उपलब्धता र विश्वास सबै महत्त्वपूर्ण हुन्छन्।
सलाम कोलाले यही चुनौतीलाई आफ्नो बजार विस्तारको केन्द्रमा राखेको छ।
कम्पनीका अनुसार यसको प्रारम्भिक बजार विस्तारमा विज्ञापनभन्दा उपभोक्ताको प्रतिक्रिया र मौखिक प्रचारले भूमिका खेलेको थियो।
सन् २०२५ मा प्रकाशित विवरणमा कम्पनीले १६ महिनाभित्र १८ देशमा उत्पादन पुर्याएको र ठूलो विज्ञापन बजेटबिना बजार विस्तार गरेको दाबी गरेको छ।
यसले कम्पनीको ब्रान्ड निर्माणमा उपभोक्ताको विश्वास र उद्देश्यप्रतिको समर्थनले भूमिका खेलेको संकेत गर्छ। तर पेय उद्योगमा दीर्घकालीन प्रतिस्पर्धा कायम राख्न बजार विस्तार मात्र पर्याप्त हुँदैन।
उत्पादन लागत, वितरण खर्च, मूल्य निर्धारण, गुणस्तर नियन्त्रण र नियमित आपूर्ति पनि उत्तिकै निर्णायक हुन्छन्।
सलाम कोलाले आफ्नो उत्पादन टर्कीमा उत्पादन गराउने र विभिन्न देशका वितरकमार्फत बजारमा पुर्याउने संरचना अपनाएको विवरण संस्थापकको सार्वजनिक भनाइमा उल्लेख छ।
कम्पनीले सबै देशमा आफ्नै कारखाना स्थापना गर्नुभन्दा स्थानीय वितरकसँग काम गरेर बजार विस्तार गरेको देखिन्छ।
यो मोडेलले प्रारम्भिक पुँजीको दबाब कम गर्न र विभिन्न बजारमा छिटो प्रवेश गर्न सहयोग पुर्याउन सक्छ।
तर वितरकमा निर्भर व्यवसायमा उत्पादनको उपलब्धता, बजारमा ब्रान्डको प्रस्तुति र उपभोक्तासम्म पुग्ने मूल्य नियन्त्रण चुनौतीपूर्ण हुन सक्छ। कम्पनीको दीर्घकालीन विस्तारमा यी पक्षको व्यवस्थापन महत्त्वपूर्ण हुनेछ।
नाफाको १० प्रतिशत मानवीय सहायतामा
सलाम कोलाको व्यवसायिक मोडेलको सबैभन्दा फरक पक्ष नाफाको १० प्रतिशत मानवीय सहायताका लागि छुट्याउने प्रतिबद्धता हो। कम्पनीले द्वन्द्व, गरिबी र विस्थापनबाट प्रभावित समुदायलाई सहयोग गर्ने उद्देश्य राखेको जनाएको छ।
यसको परोपकारी साझेदार बेलायतमा दर्ता भएको संस्था ‘मुस्लिम्स इन निड’ रहेको कम्पनीको वेबसाइटमा उल्लेख छ।
कम्पनीले सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार सहायता कार्यक्रम प्यालेस्टाइन, सिरिया, यमनलगायतका क्षेत्रमा केन्द्रित छन्।
विस्थापित बालबालिकाका लागि विद्यालय निर्माण, स्वास्थ्य उपचार, खाद्यान्न तथा आश्रय सहयोग र द्वन्द्वबाट प्रभावित समुदायलाई सहयोग गर्ने कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको कम्पनीको दाबी छ।
सलाम कोलाले सन् २०२५ मा प्रकाशित विवरणमा प्यालेस्टिनी विस्थापित बालबालिकाका लागि इजिप्टमा विद्यालय निर्माणमा सहयोग गरेको, १० हजारभन्दा बढी बिरामीलाई स्वास्थ्य सेवाका लागि सहयोग गरेको तथा संकटग्रस्त क्षेत्रमा खाद्यान्न र आश्रय उपलब्ध गराएको जनाएको थियो।
यी विवरण कम्पनी र त्यसका साझेदारबाट सार्वजनिक भएका हुन्। सहायता रकम, लाभग्राही संख्या र कार्यक्रमको प्रभावबारे स्वतन्त्र प्रमाणीकरण तथा नियमित सार्वजनिक प्रतिवेदन उपलब्ध भएमा कम्पनीको सामाजिक प्रभाव अझ स्पष्ट रूपमा मूल्यांकन गर्न सकिन्छ।
व्यवसायको नाफालाई सामाजिक उद्देश्यसँग जोड्ने मोडेलले उपभोक्तालाई उत्पादन छनोटमा नयाँ आधार दिन सक्छ। परम्परागत रूपमा पेय पदार्थको बजारमा स्वाद, मूल्य र विज्ञापन मुख्य प्रतिस्पर्धी आधार मानिन्छन्।
सलाम कोलाले यी पक्षसँगै मानवीय सहायता र नैतिक व्यवसायलाई पनि ब्रान्डको पहिचानमा समावेश गरेको छ।
तर यस्तो मोडेलको विश्वसनीयता कायम राख्न प्रतिबद्धता मात्र पर्याप्त हुँदैन।
नाफाको गणना कसरी हुन्छ, सहायता रकम कुन आधारमा छुट्याइन्छ, कुन संस्थामार्फत खर्च गरिन्छ र लाभग्राहीसम्म कति रकम पुग्छ भन्ने विवरण नियमित सार्वजनिक हुनु आवश्यक हुन्छ।
कम्पनीको वेबसाइटले सहायता कार्यक्रम र साझेदारको नाम उल्लेख गरे पनि सहायता रकम र लाभग्राहीको पूर्ण विवरण अझै प्रकाशित नभएको जनाएको छ।
बजार विस्तारसँगै बढ्दै गएको चुनौती
सलाम कोलाले छोटो अवधिमा विभिन्न देशमा बजार विस्तार गरे पनि अन्तर्राष्ट्रिय पेय उद्योगमा प्रतिस्पर्धा अत्यन्त तीव्र छ। बहुराष्ट्रिय कम्पनीसँग उत्पादन क्षमता, वितरण सञ्जाल, बजार अनुसन्धान र विज्ञापनमा ठूलो स्रोत उपलब्ध छ।
नयाँ ब्रान्डका लागि उपभोक्ताको ध्यान आकर्षित गर्नु मात्र होइन, नियमित खरिदमा रूपान्तरण गर्नु पनि चुनौतीपूर्ण हुन्छ।
कम्पनीले सन् २०२६ सम्म थप बजारमा प्रवेश गर्ने योजना सार्वजनिक गरेको थियो। क्षेत्रीय उत्पादन केन्द्र स्थापना गर्ने र स्थानीय रोजगारी सिर्जना गर्ने योजनासमेत विभिन्न सार्वजनिक विवरणमा उल्लेख गरिएको छ।
तर यी योजना कति कार्यान्वयन भए, हाल कम्पनी कुन कुन देशमा सक्रिय छ र प्रत्येक बजारमा कारोबारको अवस्था कस्तो छ भन्ने विषयमा पछिल्लो तथ्यांक आवश्यक हुन्छ।
सलाम कोलाको अर्को चुनौती सामाजिक उद्देश्य र व्यावसायिक विस्तारबीच सन्तुलन कायम गर्नु हो। उत्पादनको माग बढ्दै जाँदा आपूर्ति, गुणस्तर र वितरण प्रणालीमा थप लगानी आवश्यक पर्छ।
त्यसैगरी नाफाको हिस्सा मानवीय सहायतामा छुट्याउने प्रतिबद्धता कायम राख्न व्यवसायको वित्तीय अवस्था दिगो हुनुपर्छ।
कम्पनीको सफलता दीर्घकालीन रूपमा मापन गर्दा बजार संख्या वा प्रारम्भिक विस्तार मात्र पर्याप्त हुँदैन। कारोबार, नाफा, ग्राहकको पुनःखरिद, वितरण सञ्जालको स्थायित्व र सहायता कार्यक्रमको प्रभावजस्ता सूचक महत्त्वपूर्ण हुनेछन्।
सार्वजनिक विवरणमा यी सबै तथ्यांक उपलब्ध नभएकाले कम्पनीको वास्तविक वित्तीय प्रदर्शनबारे निष्कर्ष निकाल्न थप जानकारी आवश्यक छ।
व्यवसाय र सामाजिक उद्देश्यको संयोजन
सलाम कोलाको उदयले उपभोक्ता ब्रान्डको पहिचान केवल उत्पादनको स्वाद वा विज्ञापनमा निर्भर नहुन सक्ने सम्भावना देखाएको छ। कम्पनीले आफ्नो उद्देश्यलाई ब्रान्डको केन्द्रमा राखेर बजारमा फरक स्थान बनाउन खोजेको छ।
यसले सामाजिक उत्तरदायित्वलाई व्यवसायको बाहिरी गतिविधिका रूपमा नभई व्यावसायिक मोडेलकै हिस्सा बनाउने प्रयास गरेको छ।
आयकिज शाहको उद्यमशील यात्रा पनि यही संयोजनमा आधारित छ।
सीमित रकमबाट सुरु भएको व्यवसायले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रवेश गर्दा संस्थापकको व्यक्तिगत अनुभव, उत्पादन विकास, वितरकसँगको सम्बन्ध र ब्रान्डको उद्देश्य सबैले भूमिका खेलेका छन्।
कम्पनीको विस्तारले सानो उद्यमले पनि फरक पहिचान र स्पष्ट बजार रणनीतिका आधारमा प्रतिस्पर्धी क्षेत्रमा प्रवेश गर्न सक्ने सम्भावना देखाउँछ।
यद्यपि सलाम कोलाको आगामी सफलता यसको प्रारम्भिक विस्तारलाई दिगो व्यवसायमा रूपान्तरण गर्न सक्ने क्षमतामा निर्भर हुनेछ।
बजार विस्तारसँगै उत्पादनको गुणस्तर, मूल्य प्रतिस्पर्धा, आपूर्ति व्यवस्थापन र वित्तीय पारदर्शिता कायम राख्नुपर्नेछ।
मानवीय सहायताको प्रतिबद्धतालाई पनि प्रमाणित गर्न सकिने तथ्यांक र नियमित प्रतिवेदनमार्फत बलियो बनाउनुपर्नेछ।
१६० पाउन्डबाट सुरु भएको सलाम कोलाको यात्रा नयाँ उद्यमका लागि प्रेरणादायी कथा बन्न सक्छ।
तर यसको वास्तविक व्यावसायिक उपलब्धि दीर्घकालीन कारोबार, बजारमा टिकाउ उपस्थिति र सामाजिक प्रभावको पारदर्शी प्रमाणबाट स्थापित हुनेछ।
कम्पनीले आफ्नो विस्तारलाई स्थायी व्यवसायमा रूपान्तरण गर्न सकेमा सलाम कोला पेय बजारमा नयाँ ब्रान्डको उदय मात्र नभई उद्देश्यमा आधारित उद्यमशीलताको उदाहरण बन्न सक्छ।
