पुस्तक : ग्याम्बलिङ म्यान : द सेक्रेट स्टोरी अफ द वर्ल्ड्स ग्रेटेस्ट डिसरप्टर, मासायोशी सन
लेखक : लियोनेल बार्बर
प्रकाशन : सन् २०२४ (बेलायती संस्करण), सन् २०२५ (अमेरिकी संस्करण)
प्रकाशक : पेन्गुइन तथा एट्रिया/वन सिग्नल पब्लिसर्स
विधा : व्यावसायिक जीवनी, प्रविधि, लगानी र उद्यमशीलता
मुख्य विषय : मासायोशी सन, सफ्टबैंक, जोखिमपूर्ण लगानी, प्रविधि व्यवसाय, अलिबाबा, भिजन फन्ड र विश्वव्यापी पुँजी परिचालन
पृष्ठ : संस्करणअनुसार ३२० देखि ३८४ सम्म

व्यवसायमा ठूलो सफलता हासिल गर्न सधैँ सुरक्षित बाटो हिँड्नुपर्छ भन्ने छैन।

कहिलेकाहीँ अरूले सम्भावना नदेखेको क्षेत्रमा लगानी गर्ने, बजारले नपत्याएको विचारमा विश्वास गर्ने र भविष्यको प्रविधिलाई आजै पहिचान गर्ने साहसले एउटा सामान्य कम्पनीलाई विश्वव्यापी व्यावसायिक शक्तिमा रूपान्तरण गर्न सक्छ।

तर जोखिम लिने साहस र जथाभावी लगानी गर्ने प्रवृत्तिबीचको दूरी निकै साँघुरो हुन्छ। एउटा निर्णयले अर्बौं डलरको सम्पत्ति निर्माण गर्न सक्छ भने अर्को निर्णयले त्यति नै ठूलो आर्थिक क्षति निम्त्याउन सक्छ।

जापानी अर्बपति मासायोशी सनको व्यावसायिक जीवन यही दुई ध्रुवबीच घुमिरहेको छ। उनले प्रविधिको भविष्यमा समयभन्दा अगाडि विश्वास गरेर ठूलो सम्पत्ति निर्माण गरेका छन्। त्यही विश्वासका कारण केही लगानीमा अर्बौं डलर गुमाएका पनि छन्।

अमेरिकी पत्रकार तथा फाइनान्सियल टाइम्सका पूर्वसम्पादक लियोनेल बार्बरले लेखेको ‘ग्याम्बलिङ म्यान’ पुस्तकले सनको यही असाधारण व्यावसायिक यात्रालाई प्रस्तुत गरेको छ।

पुस्तकले उनलाई सफल लगानीकर्ताका रूपमा मात्र चित्रण गर्दैन। महत्वाकांक्षा, आत्मविश्वास, जोखिम, निर्णय क्षमता र असफलतासँग जुध्ने स्वभाव भएका जटिल व्यवसायीका रूपमा बुझ्ने प्रयास गर्छ।

सन् २०२४ मा बेलायतमा र सन् २०२५ मा अमेरिकामा प्रकाशित यो पुस्तक मासायोशी सनको पहिलो विस्तृत पश्चिमी जीवनीका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ। यसमा जापान, अमेरिका, चीन, साउदी अरब र सिलिकन भ्यालीसम्म फैलिएको प्रविधि तथा लगानीको संसारभित्रका घटनाक्रम समेटिएका छन्।

अभावबाट साम्राज्यसम्म

मासायोशी सनको जीवनको सुरुआत अहिलेको उनको आर्थिक हैसियतसँग मेल खाँदैन। सन् १९५७ अगस्ट ११ मा जापानमा जन्मिएका उनी कोरियाली मूलका परिवारमा हुर्किएका थिए। जापानमा कोरियाली मूलका नागरिकले भोग्नुपरेको सामाजिक विभेद र आर्थिक कठिनाइ उनको बाल्यकालका महत्त्वपूर्ण पक्ष थिए।

सामाजिक तथा आर्थिक रूपमा सहज वातावरण नपाएका सनले आफ्नो भविष्य बदल्ने बाटो शिक्षामा खोजे। कम्प्युटर विज्ञान अध्ययनका लागि अमेरिका पुगेका उनले क्यालिफोर्नियास्थित बर्कले विश्वविद्यालयमा अध्ययन गरे। त्यहाँ रहँदा प्रविधि र व्यवसायबीचको सम्बन्ध बुझ्ने अवसर पाए।

कम्प्युटर प्रविधि विश्व अर्थतन्त्रको स्वरूप बदल्ने आधार बन्ने उनको विश्वास थियो।

प्रविधि केवल उपकरण वा सफ्टवेयरको विषय होइन, यसले व्यापार, सञ्चार, उत्पादन र मानिसको जीवनशैली नै परिवर्तन गर्न सक्छ भन्ने बुझाइले उनको व्यावसायिक दृष्टिकोण निर्माण गर्‍यो।

अध्ययन पूरा गरेर जापान फर्किएपछि उनले सन् १९८१ मा निहोन सफ्टबैंक स्थापना गरे। अहिलेको सफ्टबैंक समूहको सुरुआत यही कम्पनीबाट भएको थियो। प्रारम्भमा सफ्टवेयर वितरण व्यवसायमा केन्द्रित कम्पनीले विस्तारै प्रविधि, सञ्चार र लगानी क्षेत्रमा आफ्नो उपस्थिति बढाउँदै लग्यो।

कम्पनी स्थापनाको सुरुआती चरणमै सनले ठूलो ऋण लिएर व्यवसाय विस्तार गर्ने जोखिम उठाएका थिए। पर्याप्त धितो र स्थापित व्यावसायिक इतिहास नभएको अवस्थामा उनले विश्वास र भविष्यको योजनाका आधारमा करिब ४ लाख ५० हजार अमेरिकी डलर बराबरको ऋण जुटाएको प्रसंग पुस्तकमा उल्लेख छ। यो घटनाले उनको आत्मविश्वास र जोखिम लिन सक्ने स्वभाव देखाउँछ।

सनको व्यावसायिक यात्रामा एउटा विशेषता सुरुदेखि नै देखिन्छ। उनी वर्तमान बजारको आकारभन्दा भविष्यमा त्यसले लिन सक्ने स्वरूपलाई आधार बनाएर निर्णय गर्छन्। यही सोचले उनलाई परम्परागत लगानीकर्ताभन्दा फरक बनाएको छ।

प्रविधिमा भविष्यको दाउ

सनको लगानी दर्शनको मुख्य आधार प्रविधिको भविष्य पहिचान गर्नु हो। उनी कुनै कम्पनीले तत्काल कति नाफा कमाइरहेको छ भन्ने प्रश्नमा मात्र सीमित हुँदैनन्। त्यो कम्पनीले भविष्यमा कुन बजारलाई प्रभावित गर्न सक्छ र त्यसको प्रविधिले कस्तो परिवर्तन ल्याउन सक्छ भन्ने पक्षलाई प्राथमिकता दिन्छन्।

इन्टरनेटको विस्तार सुरु हुँदै गर्दा उनले त्यसको व्यावसायिक सम्भावना पहिचान गरे। सन् १९९० को दशकमा प्रविधि कम्पनीहरूमा गरिएको लगानीले सफ्टबैंकलाई तीव्र गतिमा चर्चामा ल्यायो।

इन्टरनेट कम्पनीहरूको मूल्य तीव्र रूपमा बढिरहेको समयमा सनले याहुमा लगानी गरे। त्यो लगानीले सफ्टबैंकलाई प्रविधि क्षेत्रमा स्थापित गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्यो। पछि सन् २००० मा चिनियाँ ई–कमर्स कम्पनी अलिबाबामा गरिएको लगानी उनको जीवनकै सबैभन्दा सफल व्यावसायिक निर्णयमध्ये एक बन्यो।

अलिबाबाका संस्थापक ज्याक माको कम्पनी त्यतिबेला प्रारम्भिक चरणमा थियो। बजारमा यसको भविष्यबारे निश्चितता थिएन। तर सनले त्यसमा ठूलो सम्भावना देखे। कम्पनीको प्रारम्भिक चरणमै गरिएको करिब २ करोड अमेरिकी डलरको लगानी समयसँगै अत्यन्त ठूलो प्रतिफल दिने लगानीमा परिणत भयो।

सफ्टबैंकको आफ्नै वित्तीय विवरणअनुसार अलिबाबामा सन् २००० मा गरिएको लगानीबाट सन् २०२३ सम्ममा लागत कटाएर करिब ९.७ ट्रिलियन जापानी येन बराबरको प्रतिफल प्राप्त भएको थियो। कम्पनीले उक्त लगानीको प्रतिफल दर वार्षिक औसत ५७ प्रतिशत रहेको जनाएको थियो।

अलिबाबाको सफलताले सनलाई विश्वकै प्रभावशाली प्रविधि लगानीकर्तामध्ये एक बनायो। उनले बजारमा स्थापित भइसकेका कम्पनीमा मात्र होइन, भविष्यमा ठूलो बजार निर्माण गर्न सक्ने प्रारम्भिक चरणका कम्पनीमा लगानी गर्ने आफ्नो शैलीलाई अझ विस्तार गरे।

पुस्तकले यही लगानी शैलीलाई सनको व्यावसायिक पहिचानका रूपमा व्याख्या गर्छ। उनले अवसर देखेपछि त्यसलाई पछ्याउन ठूलो पूँजी परिचालन गर्न सक्छन्। तर अवसरको पहिचान सही भए पनि लगानीको मूल्य, समय र जोखिमको मूल्याङ्कन सधैँ सही नहुन सक्छ भन्ने पक्ष पनि पुस्तकले उजागर गर्छ।

एउटा लगानीबाट विश्वव्यापी सञ्जाल

सफ्टबैंकको विस्तारसँगै सनको लगानीको दायरा जापानबाट बाहिर फैलियो। सञ्चार, इन्टरनेट, मोबाइल प्रविधि, सफ्टवेयर र डिजिटल कारोबारसँग सम्बन्धित कम्पनीहरू उनको प्राथमिकतामा परे।

जापानमा दूरसञ्चार व्यवसाय विस्तार गर्ने क्रममा उनले भोडाफोनको जापानी कारोबार अधिग्रहण गरे। सन् २००६ मा सम्पन्न यो कारोबारले सफ्टबैंकलाई जापानको मोबाइल सेवा बजारमा स्थापित हुन सहयोग गर्‍यो। पछि कम्पनीले आईफोनलाई जापानी बजारमा वितरण गर्ने विशेष अवसर पनि प्राप्त गर्‍यो।

यसले सनको व्यावसायिक रणनीतिको अर्को पक्ष देखाउँछ। उनी केवल कम्पनीमा पैसा लगानी गरेर प्रतिफल कुर्ने लगानीकर्ता होइनन्। प्रविधि, बजार र वितरण प्रणालीबीचको सम्बन्ध बुझेर व्यवसायको संरचना नै बदल्न खोज्ने उद्यमी पनि हुन्।

उनको अर्को महत्त्वपूर्ण रणनीति विश्वभरका प्रविधि कम्पनीलाई एउटै लगानी सञ्जालमा जोड्नु थियो। यही सोचबाट सफ्टबैंक भिजन फन्डको अवधारणा अघि बढ्यो।

सन् २०१७ मा स्थापना भएको भिजन फन्डले प्रविधि क्षेत्रमा ठूलो आकारको लगानी गर्ने नयाँ अभ्यास सुरु गर्‍यो। साउदी अरबको सार्वजनिक लगानी कोषसहित विभिन्न लगानीकर्ताको पूँजी परिचालन गरेर यसको पहिलो कोष करिब १०० अर्ब अमेरिकी डलरको आकारमा पुगेको थियो।

यो परिमाणले प्रविधि कम्पनीमा लगानी गर्ने परम्परागत शैलीलाई नै चुनौती दियो। सामान्यतया उद्यम पुँजी लगानीकर्ताले प्रारम्भिक चरणका कम्पनीमा तुलनात्मक रूपमा सीमित रकम लगानी गर्छन्। तर भिजन फन्डले ठूलो पूँजीसहित विश्वव्यापी प्रविधि कम्पनीहरूमा लगानी गर्न थाल्यो।

उबर, डोरड्यास, स्ल्याकलगायतका कम्पनीमा सफ्टबैंकको लगानीले यसको उपस्थिति विस्तार गर्‍यो। यसले प्रविधि व्यवसायमा पूँजीको भूमिका र लगानीको आकारबारे नयाँ बहस पनि सिर्जना गर्‍यो।

सफलतासँगै बढेको जोखिम

सनको लगानी शैलीको सबैभन्दा ठूलो विशेषता नै ठूलो जोखिम लिन सक्ने क्षमता हो। तर यही विशेषता उनको सबैभन्दा ठूलो कमजोरी पनि बनेको छ।

कुनै प्रविधिको भविष्यप्रति विश्वास गर्नु र त्यसका आधारमा कम्पनीको वास्तविक व्यावसायिक मूल्य निर्धारण गर्नु फरक विषय हुन्। भविष्यमा ठूलो बजार बन्न सक्ने कम्पनीले पनि कमजोर व्यवस्थापन, अस्थिर आम्दानी र अस्वस्थ व्यावसायिक मोडेलका कारण असफलता भोग्न सक्छ।

यसको चर्चित उदाहरण अमेरिकी सहकार्यमा आधारित कार्यालय सेवा कम्पनी वीवर्क हो।

वीवर्कले कार्यालयको परम्परागत अवधारणालाई परिवर्तन गर्ने दाबी गरेको थियो।

कम्पनीले लामो अवधिका लागि भवन भाडामा लिएर तिनलाई आकर्षक साझा कार्यस्थलका रूपमा छोटो अवधिका लागि ग्राहकलाई उपलब्ध गराउँथ्यो।

प्रविधि कम्पनी र नयाँ उद्यमीमाझ यसको सेवा लोकप्रिय बन्दै गएपछि कम्पनीको मूल्यांकन तीव्र रूपमा बढ्यो।

सफ्टबैंकले वीवर्कमा अर्बौं डलर लगानी गर्‍यो। कम्पनीका संस्थापक एडम न्युम्यानको दृष्टिकोण र तीव्र विस्तार योजनामा सनले ठूलो सम्भावना देखेका थिए। तर कम्पनीको वित्तीय अवस्था, सञ्चालन खर्च र संस्थापकको व्यवस्थापन शैलीबारे प्रश्न उठ्न थाले।

सन् २०१९ मा वीवर्कको प्रस्तावित सेयर निष्कासन प्रक्रियाका क्रममा कम्पनीको वित्तीय विवरण र संस्थागत सुशासनसम्बन्धी कमजोरी सार्वजनिक भए। त्यसपछि कम्पनीको मूल्यांकन तीव्र रूपमा घट्यो। सन् २०२३ मा वीवर्कले टाट पल्टिएको प्रक्रिया अघि बढायो।

वीवर्कमा सफ्टबैंकको लगानीबाट भएको इक्विटी क्षति करिब ११ अर्ब ५० करोड अमेरिकी डलर पुगेको अनुमान गरिएको थियो। यसले सनको लगानी क्षमता र निर्णय प्रक्रियामाथि गम्भीर प्रश्न खडा गर्‍यो।

यो घटनाले एउटा महत्त्वपूर्ण व्यावसायिक पाठ दिन्छ। कुनै संस्थापकको आकर्षक प्रस्तुति, ठूलो सपना र तीव्र विस्तार योजनाले मात्र व्यवसायको वास्तविक मूल्य निर्धारण गर्दैन। कम्पनीको आम्दानी, खर्च, नगद प्रवाह, ऋण, बजारको माग र संस्थागत सुशासनको अवस्था पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

सनले वीवर्कमा देखाएको विश्वासले लगानीकर्ताले संस्थापकको दृष्टिकोणलाई समर्थन गर्दा स्वतन्त्र वित्तीय मूल्याङ्कनलाई कमजोर बनाउन नहुने सन्देश दिन्छ।

असफलताबाट पनि नफर्किने स्वभाव

सनको जीवनमा वीवर्क मात्र चुनौतीपूर्ण लगानी थिएन। प्रविधि क्षेत्रमा गरिएको ठूलो लगानीको अर्को पक्ष पनि उतारचढावपूर्ण रह्यो।

सफ्टबैंक भिजन फन्डले विभिन्न देशका सयौँ कम्पनीमा लगानी गर्‍यो। तीमध्ये केही कम्पनीले उल्लेखनीय सफलता हासिल गरे भने केहीले अपेक्षित व्यावसायिक परिणाम दिन सकेनन्।

प्रविधि क्षेत्रमा तीव्र विस्तारको समयमा कम्पनीको मूल्यांकन बढ्नु स्वाभाविक देखिए पनि ब्याजदर बढ्दा र लगानीकर्ताको जोखिम लिन सक्ने क्षमता घट्दा त्यस्ता कम्पनीको मूल्यांकनमा ठूलो गिरावट आउन सक्छ। सन् २०२२ मा विश्वव्यापी प्रविधि कम्पनीहरूको मूल्यांकन घट्दा सफ्टबैंकको लगानीमा पनि ठूलो असर परेको थियो।

यस अवधिमा भिजन फन्डले करिब ३२ अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको वार्षिक घाटा बेहोरेको विवरण सार्वजनिक भएको थियो। वीवर्कको असफलताले सनको व्यक्तिगत प्रतिष्ठामा पनि धक्का पुर्‍यायो।

तर सनले प्रविधिमा लगानी गर्ने रणनीति पूर्ण रूपमा त्यागेनन्। उनको ध्यान नयाँ प्रविधि र कृत्रिम बुद्धिमत्तातर्फ केन्द्रित हुँदै गयो। उनले कम्प्युटिङ, चिप निर्माण र कृत्रिम बुद्धिमत्ताको भविष्यलाई आगामी व्यावसायिक परिवर्तनको आधारका रूपमा हेरेका छन्।

सफ्टबैंकले सन् २०१६ मा बेलायती चिप डिजाइन कम्पनी आर्म होल्डिङ्स अधिग्रहण गरेको थियो। मोबाइल उपकरणदेखि आधुनिक कम्प्युटिङ प्रणालीसम्म प्रयोग हुने चिप डिजाइनमा आर्मको महत्त्वपूर्ण स्थान छ। कृत्रिम बुद्धिमत्ताको विस्तारसँगै यसको रणनीतिक महत्त्व अझ बढेको छ।

सनको पछिल्लो लगानी सोचमा आर्म र कृत्रिम बुद्धिमत्तासम्बन्धी प्रविधिको भूमिका महत्त्वपूर्ण बनेको छ। यसले उनी अझै पनि भविष्यमा ठूलो परिवर्तन ल्याउन सक्ने प्रविधिमा पूँजी परिचालन गर्न चाहन्छन् भन्ने देखाउँछ।

जोखिम र विवेकबीचको दूरी

‘ग्याम्बलिङ म्यान’को सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पक्ष सनको सफलता र असफलतालाई एउटै दृष्टिकोणबाट हेर्नु हो। पुस्तकले उनलाई केवल साहसी लगानीकर्ता वा असफल निर्णय गर्ने अर्बपतिका रूपमा सीमित गर्दैन। उनको निर्णय प्रक्रियाभित्र रहेको आत्मविश्वास, महत्वाकांक्षा र जोखिमप्रतिको दृष्टिकोणलाई बुझ्ने प्रयास गर्छ।

व्यवसायमा जोखिम लिनु आवश्यक हुन्छ। नयाँ बजारमा प्रवेश गर्न, नयाँ प्रविधि विकास गर्न र प्रतिस्पर्धीभन्दा अगाडि पुग्न उद्यमीले अनिश्चितताबीच निर्णय गर्नुपर्छ। तर जोखिम लिनु र जोखिमको सीमा नबुझ्नु एउटै कुरा होइन।

सनको अलिबाबा लगानीले भविष्यको सम्भावना पहिचान गर्ने क्षमताको उदाहरण दिन्छ। वीवर्कको असफलताले भने त्यही आत्मविश्वासले वित्तीय अनुशासन र स्वतन्त्र मूल्याङ्कनलाई कमजोर बनाउन सक्ने जोखिम देखाउँछ।

कुनै व्यवसायमा ठूलो लगानी गर्नुअघि त्यसको बजार, आम्दानीको स्रोत, खर्चको संरचना र व्यवस्थापनको क्षमताबारे पर्याप्त अध्ययन आवश्यक हुन्छ।

संस्थापकको व्यक्तित्व र व्यावसायिक दृष्टिकोण महत्त्वपूर्ण भए पनि कम्पनीको वित्तीय आधार कमजोर छ भने त्यसले दीर्घकालीन सफलता सुनिश्चित गर्दैन।

यस पुस्तकले लगानीकर्तालाई सफलताको कथाबाट मात्र प्रभावित नहुन र असफलताको कारण पनि बुझ्न प्रेरित गर्छ। एउटै व्यक्तिले फरक समयमा गरेका निर्णयको परिणाम फरक हुन सक्छ। त्यसैले व्यवसायको मूल्याङ्कन गर्दा परिणाम मात्र होइन, निर्णय लिइएको समयको अवस्था, उपलब्ध सूचना र जोखिमको प्रकृति पनि हेर्नुपर्छ।

सनको यात्राले अर्को कुरा पनि सिकाउँछ। ठूलो पूँजी परिचालन गर्ने क्षमता आफैँमा प्रतिस्पर्धात्मक शक्ति हो, तर त्यसको उचित प्रयोग गर्न नसक्दा त्यही पूँजी संस्थाका लागि ठूलो बोझ बन्न सक्छ।

नेपाली उद्यमीका लागि पाठ

नेपालमा व्यवसाय गर्ने उद्यमीका लागि मासायोशी सनको कथा धेरै कोणबाट उपयोगी हुन सक्छ। विशेषगरी प्रविधि, डिजिटल सेवा, सूचना प्रविधि, वित्तीय प्रविधि र नयाँ उद्यम सुरु गर्न चाहने व्यवसायीले यसबाट केही महत्त्वपूर्ण पाठ लिन सक्छन्।

पहिलो पाठ भविष्यको बजार पहिचान गर्ने क्षमतासँग सम्बन्धित छ। अहिले सानो देखिएको व्यवसाय भविष्यमा ठूलो बजार बन्न सक्छ। इन्टरनेट र डिजिटल कारोबारको प्रारम्भिक चरणमा सनले देखेको सम्भावना यसको उदाहरण हो। नेपालमा पनि डिजिटल भुक्तानी, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, कृषि प्रविधि, स्वास्थ्य सेवा र आपूर्ति व्यवस्थापनजस्ता क्षेत्रमा नयाँ अवसर विकास हुन सक्छन्।

दोस्रो पाठ पूँजी परिचालनको महत्त्व हो। राम्रो व्यावसायिक विचार भए पनि पर्याप्त पूँजी, प्रविधि र बजार पहुँच नहुँदा व्यवसाय विस्तार गर्न कठिन हुन्छ। सनले विश्वभरका लगानीकर्ताको पूँजी एकत्रित गरेर प्रविधि कम्पनीमा लगानी गर्ने संरचना निर्माण गरे। नेपाली उद्यमीले पनि बैंक ऋणमा मात्र निर्भर नभई साझेदारी, निजी लगानी र संस्थागत पुँजी परिचालनका सम्भावना खोज्न सक्छन्।

तेस्रो पाठ जोखिम मूल्याङ्कन हो। सनको जीवनमा सफल लगानीसँगै ठूलो आर्थिक क्षति पनि जोडिएको छ। त्यसैले कुनै व्यवसाय विस्तार गर्दा सम्भावित आम्दानी मात्र होइन, घाटा बेहोर्न सक्ने क्षमता पनि मूल्याङ्कन गर्नुपर्छ। विशेषगरी ऋण लिएर व्यवसाय गर्ने उद्यमीका लागि नगद प्रवाह र ऋण भुक्तानीको योजना अत्यन्त महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

चौथो पाठ संस्थागत सुशासनसँग सम्बन्धित छ। वीवर्कको घटनाले संस्थापकको लोकप्रियता र व्यावसायिक सफलताबीचको दूरी देखाउँछ। कम्पनीमा स्पष्ट लेखा प्रणाली, पारदर्शी निर्णय प्रक्रिया, सञ्चालक समितिको निगरानी र वित्तीय अनुशासन आवश्यक हुन्छ।

नेपालका धेरै व्यवसाय परिवार वा सीमित व्यक्तिको नियन्त्रणमा सञ्चालन भइरहेका छन्। यस्तो अवस्थामा व्यक्तिगत निर्णय र संस्थागत निर्णयबीच स्पष्ट सीमा कायम गर्न नसक्दा व्यवसायको दीर्घकालीन विकास प्रभावित हुन सक्छ। कम्पनीको स्थायित्वका लागि व्यक्तिको इच्छाभन्दा संस्थागत प्रणाली बलियो हुनुपर्छ।

पाँचौँ पाठ असफलताबाट सिक्ने क्षमतासँग सम्बन्धित छ। व्यवसायमा हरेक लगानी सफल हुँदैन। बजारको अवस्था, प्रविधिमा आएको परिवर्तन, प्रतिस्पर्धा र व्यवस्थापकीय कमजोरीले अपेक्षित परिणाम नदिन सक्छ। तर असफलताको कारण पहिचान गरी रणनीति सुधार्न सकेमा त्यसले अर्को अवसरका लागि आधार तयार गर्न सक्छ।

पुस्तकका सीमा र उपयोगिता

‘ग्याम्बलिङ म्यान’को मुख्य विशेषता यसको अनुसन्धानमा आधारित व्यावसायिक जीवनी हुनु हो। लेखक लियोनेल बार्बरले विश्वव्यापी वित्तीय तथा व्यावसायिक क्षेत्रमा लामो समय बिताएका छन्। सन् २००५ देखि २०२० सम्म *फाइनान्सियल टाइम्स*को सम्पादक रहेका उनले विभिन्न देशका राजनीतिक नेता, व्यवसायी र विश्वव्यापी कम्पनीका प्रमुखसँग संवाद गरेका छन्।

उनको पत्रकारिताको अनुभवले पुस्तकलाई सामान्य जीवनीभन्दा फरक बनाएको छ। यसमा सनको व्यक्तिगत जीवन, व्यावसायिक निर्णय, लगानीको रणनीति र विश्वव्यापी प्रविधि बजारको विकासलाई एकसाथ प्रस्तुत गरिएको छ। प्रकाशकका अनुसार पुस्तक तयार गर्दा विस्तृत अनुसन्धान र विभिन्न सम्बन्धित व्यक्तिसँगका संवाद प्रयोग गरिएको छ।

पुस्तकको अर्को विशेषता यसले सफलताका घटनालाई मात्र प्राथमिकता नदिनु हो।

अलिबाबामा गरिएको लगानीजस्तो असाधारण सफलतासँगै वीवर्कजस्तो ठूलो असफलतालाई पनि पर्याप्त स्थान दिइएको छ। यसले पाठकलाई सनको व्यावसायिक यात्राको सन्तुलित चित्र बुझ्न सहयोग गर्छ।

यद्यपि पुस्तकलाई लगानीसम्बन्धी प्राविधिक मार्गदर्शिका मान्न मिल्दैन। यसले कम्पनीको मूल्यांकन गर्ने विस्तृत वित्तीय विधि, लगानी प्रतिफल गणना गर्ने सूत्र वा जोखिम व्यवस्थापनका प्राविधिक अभ्यास सिकाउँदैन। यसको मुख्य उद्देश्य एउटा प्रभावशाली लगानीकर्ताको निर्णय प्रक्रिया र त्यसले विश्वव्यापी व्यवसायमा पारेको प्रभाव बुझाउनु हो।

त्यस्तै, पुस्तकमा प्रस्तुत कतिपय घटना र व्यावसायिक उदाहरण जापान, अमेरिका र चीनको आर्थिक तथा नियामकीय संरचनासँग सम्बन्धित छन्। ती सबै अभ्यासलाई नेपालको व्यावसायिक वातावरणमा जस्ताको तस्तै लागू गर्न सकिँदैन। तर उद्यमशीलता, लगानी अनुशासन, प्रविधिको भविष्य र संस्थागत सुशासनका आधारभूत पाठ भने नेपाली पाठकका लागि पनि उत्तिकै उपयोगी छन्।

भविष्यमा विश्वास गर्ने जोखिम

मासायोशी सनको जीवनलाई एउटा सफलताको कथामा मात्र सीमित गर्न सकिँदैन। उनको व्यावसायिक यात्रामा अर्बौं डलरको प्रतिफल छ, त्यति नै ठूलो घाटा पनि छ। बजारले नपत्याएको प्रविधिमा लगानी गरेर विश्वव्यापी कम्पनी निर्माण गर्ने क्षमता छ भने आफ्नै विश्वासका कारण कमजोर व्यवसायमा अत्यधिक पूँजी लगानी गर्ने कमजोरी पनि छ।

उनको कथा परम्परागत लगानीको सुरक्षित बाटोभन्दा फरक छ। उनी भविष्यमा ठूलो परिवर्तन ल्याउन सक्ने प्रविधिको खोजी गर्छन् र त्यसमा ठूलो पूँजी परिचालन गर्छन्। यही रणनीतिले सफ्टबैंकलाई विश्वव्यापी प्रविधि लगानीको केन्द्रमा पुर्‍याएको छ।

तर पुस्तकले एउटा महत्त्वपूर्ण प्रश्न पनि छाड्छ। भविष्यप्रतिको विश्वास कति बलियो हुनुपर्छ र त्यसलाई वित्तीय अनुशासनले कहाँसम्म नियन्त्रण गर्नुपर्छ?

उद्यमीका लागि यो प्रश्न केवल लगानीको विषय होइन। व्यवसायको दिशा, विस्तारको गति, ऋणको आकार र संस्थाको दीर्घकालीन अस्तित्वसँग पनि जोडिएको छ।

‘ग्याम्बलिङ म्यान’ले दिने मुख्य सन्देश जोखिम नलिनु भन्ने होइन। जोखिम लिनुअघि त्यसको मूल्य बुझ्नु, सम्भावित असफलताको तयारी गर्नु र सफलताले निर्णय क्षमतालाई अन्धो बनाउन नदिनु हो।

मासायोशी सनको दाउले प्रविधिको भविष्यमा विश्वास गर्ने साहस देखाउँछ। तर उनको सफलताभन्दा पनि ठूलो पाठ उनको असफलताले दिएको छ। ठूलो सपना देख्नु आवश्यक छ, तर त्यो सपना पूरा गर्ने पूँजी, व्यवस्थापन र निर्णय प्रणाली पनि उत्तिकै बलियो हुनुपर्छ।