नयाँ दिल्ली । विश्वको सबैभन्दा कठिन मानिने उड्डयन बजारमा अनेकौं प्रतिस्पर्धीहरू धराशयी हुँदा पनि गुरुग्रामस्थित मुख्यालय भएको ‘इन्डिगो’ ले दुई दशक लामो कठिन यात्रा पार गर्दै भारतको सबैभन्दा ठूलो र सर्वाधिक नाफामुखी वायुसेवा कम्पनीको रूपमा आफ्नो वर्चस्व स्थापित गरेको छ। स्थापनाकालदेखिका ठूला हस्तीहरू इतिहासको पानामा सीमित भइसकेको अवस्थामा, इन्डिगोको यो सफलतालाई उड्डयन जगतमा एक ऐतिहासिक अपवादको रूपमा हेरिएको छ।
कम्पनीद्वारा हालै जारी वार्षिक प्रतिवेदनमा प्रबन्ध निर्देशक राहुल भाटियाले हवाई यात्रालाई सर्वसाधारणको पहुँचमा पुर्याउने अठोटसहित सुरु भएको यो यात्रा आज राष्ट्रको आर्थिक वृद्धिसँगै विश्वस्तरीय उड्डयन उद्यममा परिणत भएको बताएका छन्। भारतको घरेलु आकाशको दुई-तिहाइ (६४ प्रतिशतभन्दा बढी) हिस्सा आफ्नो कब्जामा लिइसकेको इन्डिगोले अब आफ्नो सम्पूर्ण रणनीति अन्तर्राष्ट्रिय बजार विस्तारतर्फ केन्द्रित गरेको छ। हाल करिब ४५ अन्तर्राष्ट्रिय र ९७ भन्दा बढी घरेलु गन्तव्यहरूमा दैनिक २,२०० भन्दा बढी उडानहरू भरिरहेको यो कम्पनी विश्वका ठूला उड्डयन नेटवर्कहरूको सूचीमा उभिएको छ।
आगामी दशकमा अन्तर्राष्ट्रिय क्षमतालाई ४० प्रतिशत पुर्याउने र युरोपदेखि अमेरिकासम्मका लामो दूरीका गन्तव्यहरूमा सेवा विस्तार गर्ने महत्त्वाकांक्षी योजना कम्पनीको छ। यसका लागि अत्याधुनिक एयरबस र ठूला वाइडबडी विमानहरूलाई मैदानमा उतार्दैछ। आर्थिक वर्ष २०३० सम्ममा ५५० भन्दा बढी विमानहरूको फ्लीट, वार्षिक २० करोड यात्रु र दैनिक ३,००० उडानहरू सञ्चालन गर्ने विशाल लक्ष्य इन्डिगोले लिएको छ।
संघर्ष र रणनीतिक सफलताको कथा
सन् २००४ को अगस्टमा नयाँदिल्लीबाट इम्फालका लागि सामान्य उडानबाट यात्रा सुरु गरेको इन्डिगो ले सुरुदेखि नै एकल प्रकारका विमानहरूको प्रयोग, उच्च दक्षता र चतुर ‘सेल-एन्ड-लीजब्याक’ मोडललाई अपनायो। यही कडा वित्तीय अनुशासन र व्यवस्थापकीय सुझबुझका कारण भारतको उड्डयन आकाशमा आएका ठूला आँधीबेहरीहरूमा यसका प्रतिस्पर्धीहरू एकपछि अर्को गर्दै ढले।
एक समय इन्डिगोसँगै बजारमा छाएका किङफिसर एयरलाइन्स (२०१२ मा बन्द), गोएयर (२०२३ मा बन्द) तथा संकटग्रस्त स्पाइसजेट जस्ता कम्पनीहरू यस क्रूर बजारमा टिक्न सकेनन्। एयर इन्डियाका पूर्व कार्यकारी निर्देशक जितेन्द्र भार्गवका अनुसार प्रतिस्पर्धीहरूको असफलताले इन्डिगोलाई बजारको ५० देखि ६० प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा ओगट्न सहज बनाइदियो, जसको मूल आधार यसको अति बलियो आर्थिक जग हो।
संकट र नयाँ नेतृत्वको उदय
यद्यपि, गत डिसेम्बरमा करिब २,५०० उडानहरू रद्द हुँदा उत्पन्न भएको ठूलो संकट र ३ लाखभन्दा बढी यात्रु प्रभावित भएपछि तत्कालीन सीईओ पिटर एल्बर्सले राजीनामा दिनुपरेको थियो। यसैबीच, अन्तर्राष्ट्रिय वायु यातायात संघका महानिर्देशक तथा ब्रिटिस एयरवेजका पूर्व प्रमुख भिसिङ (विली) वाल्शले आधिकारिक रूपमा कम्पनीको नयाँ सीईओको रूपमा बागडोर सम्हाल्दैछन्। ‘स्ल्याशर’ उपनामले चिनिने वाल्शको यो आगमनले लागत कटौती र आक्रामक नाफामुखी रणनीतिको नयाँ युग सुरु हुने संकेत गरेको छ।
कम लागतको क्यारियरबाट रूपान्तरण हुँदै ‘इन्डिगो स्ट्रेच’ जस्ता बिजनेस-क्लास सुविधाहरू र ‘ब्लुचिप’ लोयल्टी कार्यक्रम मार्फत हाइब्रिड मोडलमा प्रवेश गरेको यो कम्पनी ले अब ७५ अर्ब डलरको कायलपलट अभियानमा रहेको एयर इन्डियासँग प्रत्यक्ष र कडा प्रतिस्पर्धा गर्नेछ। फ्रान्को-अमेरिकन इन्जिन निर्माता सीएफएमसँग १,००० भन्दा बढी इन्जिनहरूको खरिद सम्झौता र फ्लीटमा स्वामित्वयुक्त विमानहरूको हिस्सा बढाउने योजनाले इन्डिगोको भविष्यलाई थप अजेय बनाइदिएको छ।
मध्यपूर्वको भू-राजनीतिक तनाव, महँगो इन्धन र मुद्राको उतारचढाव जस्ता अल्पकालीन चुनौतीहरू कायमै रहे पनि, इन्डिगोका लागि यी दुई दशक कुनै विश्राम नभई विश्व उड्डयनको शिखर चुम्ने एक अनवरत यात्राको सुरुवात मात्र साबित भएका छन्।
