काठमाडौं। विश्व पर्यटन दिवसका अवसरमा नेपालमा विभिन्न कार्यक्रम आयोजना भइरहेका छन्। पर्यटनको सम्भावना, यसको आर्थिक तथा सामाजिक महत्त्व र समृद्धिको बहस गर्ने दिनका रूपमा यो दिवसलाई लिइन्छ।
यद्यपि, अपार सम्भावना बोकेको नेपालको पर्यटन क्षेत्र अपेक्षित रूपमा उल्लासमय देखिँदैन। नेपालसँग संसारलाई आकर्षित गर्न सक्ने प्राकृतिक, सांस्कृतिक, धार्मिक र ऐतिहासिक सम्पदा प्रशस्त छन्, तर ती सम्भावनालाई व्यवस्थित उत्पादनमा रूपान्तरण गर्न भने चुनौती कायमै छ।
पर्यटन केवल घुमफिरको विषय होइन। यसले रोजगारी सिर्जना गर्छ, स्थानीय उत्पादनको बजार विस्तार गर्छ र संस्कृति संरक्षणमा योगदान दिन्छ। नेपाल पर्यटन बोर्डको भूमिकामाथि पनि अहिले गम्भीर समीक्षाको आवश्यकता देखिएको छ। बोर्डको मूल उद्देश्य पर्यटक आकर्षित गर्ने र सरकार तथा निजी क्षेत्रबीच समन्वय गर्ने हो। तर, विदेशमा हुने मेला तथा प्रवर्द्धनात्मक कार्यक्रममा बोर्डको सहभागिता र त्यसको प्रतिफलमाथि प्रश्न उठ्ने गरेको छ। प्रवर्द्धनका नाममा हुने खर्चको मापन गर्ने स्पष्ट प्रणालीको अभाव संस्थाको विश्वसनीयताका लागि चुनौती बनेको छ।
नेपालको पर्यटन सगरमाथामा मात्र सीमित छैन। कञ्चनजंघादेखि हुम्ला, रारादेखि खप्तड र लुम्बिनीदेखि जनकपुरसम्मका गन्तव्यले नेपालको पर्यटन दायरा फराकिलो रहेको देखाउँछन्। तर, यी ठाउँहरूलाई पर्यटकका लागि कति सहज, सुरक्षित र आकर्षक बनाइएको छ भन्ने प्रश्न महत्त्वपूर्ण छ। पर्यटक भित्र्याउने मात्र नभई उनीहरूको बसाइ लम्ब्याउने, स्थानीय उत्पादनसँग जोड्ने र समुदायलाई लाभ पुर्याउने गरी पूर्वाधार विकासमा ध्यान दिनु आवश्यक छ।
पर्यटन प्रवर्द्धन गर्ने निकायले अब परम्परागत शैलीभन्दा डिजिटल माध्यम, भिडियो र कथा-आधारित प्रचारलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ। साथै, पर्यटनलाई विदेशी पर्यटकसँग मात्र जोडेर हेर्नु हुँदैन। नेपाली नागरिकले आफ्नै देशका गन्तव्य घुम्ने संस्कारले पनि पर्यटन विकासमा ठूलो टेवा पुर्याउँछ। हिमाल, पहाड र तराईलाई एकीकृत पर्यटन सर्किटको रूपमा विकास गरेमा मात्र नेपालले पर्यटनबाट वास्तविक लाभ लिन सक्नेछ।
