काठमाडौं । नयाँ आर्थिक वर्षको पहिलो महिना साउन सेयर बजारका लागि अपेक्षाअनुसार रहेन। बैंकिङ प्रणालीमा पर्याप्त तरलता, न्यून ब्याजदर र नयाँ मौद्रिक नीतिले बजारलाई सहज वातावरण दिने अपेक्षा गरिए पनि नेप्से उल्टै महिनादिनकै न्यून विन्दुमा झरेको छ।

साउनको पहिलो कारोबारमा २६७७.५४ विन्दुमा रहेको नेप्से अन्तिम कारोबारमा २६४३.८३ मा रोकिँदा एक महिनामा ३३.७१ अंक घटेको छ। साउन ७ गतेको २७३४.६ को उच्च विन्दुबाट बजार ९०.७७ अंक तल आएको हो।

२७३४ बाट २६४३ मा झर्‍यो नेप्से

साउन सुरु हुँदा सेयर बजारमा लगानीकर्ताको अपेक्षा सकारात्मक थियो। आर्थिक वर्ष परिवर्तनसँगै बैंक तथा वित्तीय संस्थाको तरलता सहज हुने, ब्याजदर न्यून रहने र मौद्रिक नीतिले बजारलाई थप सहजीकरण गर्ने अनुमान थियो। त्यसको प्रारम्भिक प्रभाव पनि देखियो। साउन ७ गते नेप्से २७३४.६ विन्दुसम्म पुग्यो।

तर त्यसपछि बजारले त्यो गति जोगाउन सकेन। उच्च विन्दु छोएको केही कारोबारपछि बिक्री चाप बढ्दै गयो र परिसूचक क्रमशः तल झर्‍यो। अन्तिम कारोबारमा २६४३.८३ विन्दुमा आइपुग्दा साउन १ को तुलनामा ३३.७१ अंकको गिरावट देखिएको छ।

अझ महत्वपूर्ण तथ्य के हो भने महिनाको उच्च विन्दुबाट मात्रै बजार ९०.७७ अंक तल आएको छ। यसले साउनको सुरुवातमा देखिएको उछाल दिगो नभएको देखाउँछ।

महिनाभरको कारोबार हेर्दा पनि बजारमा लगानीकर्ताको सक्रियता पूर्णरूपमा हराएको देखिँदैन। साउन ४ गते ६ अर्ब ४७ करोड रुपैयाँ बराबरको कारोबार भएको थियो। तर कारोबार रकम बढ्दैमा परिसूचक उकालो लाग्ने अवस्था बनेन। पैसा घुमिरहेको देखिए पनि खरिदतर्फको बलियो मनोबल भने बन्न सकेन।

तरलता सहज हुँदा पनि बजारमा किन आएन पैसा

सामान्यतया नयाँ आर्थिक वर्षको सुरुवात सेयर बजारका लागि अनुकूल समय मानिन्छ। असार मसान्तको कर भुक्तानी तथा अन्य सरकारी र निजी क्षेत्रका भुक्तानीपछि बैंकिङ प्रणालीमा पैसा फर्किन्छ। त्यसपछि निक्षेप बढ्ने र बैंकको कर्जा लगानी क्षमता विस्तार हुने अपेक्षा गरिन्छ।

यसपटक पनि बैंकिङ प्रणालीमा तरलताको अभाव छैन। नेपाल राष्ट्र बैंकले आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को मौद्रिक नीतिमै वित्तीय प्रणालीमा विद्यमान तरलता र ब्याजदरको अवस्थाले अर्थतन्त्र विस्तारमा सहयोग पुग्ने उल्लेख गरेको छ। निजी क्षेत्रतर्फ कर्जा प्रवाह ११ प्रतिशतले विस्तार गर्ने लक्ष्यसमेत राखिएको छ।

तर यहीँ सेयर बजारको अहिलेको मुख्य विरोधाभास देखिन्छ। बैंकमा पैसा छ, ब्याजदर तुलनात्मक रूपमा न्यून छ, तर त्यसको प्रभाव सेयर बजारमा परेको छैन।

राष्ट्र बैंकले नै विप्रेषण, पर्यटन आय र सार्वजनिक खर्चका कारण वित्तीय प्रणालीमा थप तरलता आउने सम्भावना औंल्याएको छ। अर्कोतर्फ आन्तरिक आर्थिक गतिविधि कमजोर रहेकाले त्यो पैसा कर्जा र लगानीमा पर्याप्त रूपमा रूपान्तरण हुने चुनौती पनि छ।

अर्थात् बजारमा अहिले पैसाको अभावभन्दा पनि पैसा कहाँ जाने भन्ने समस्या देखिन्छ। उद्योग व्यवसायमा कर्जाको माग कमजोर हुँदा बैंकमा पैसा थुप्रिन्छ। बैंकमा पैसा थुप्रिँदैमा त्यो स्वतः सेयर बजारमा प्रवेश गर्दैन।

मौद्रिक नीति सहज तर लगानीकर्ताको मनोविज्ञान कमजोर

नेपाल राष्ट्र बैंकको नयाँ मौद्रिक नीतिले निजी क्षेत्रको कर्जा विस्तारलाई ११ प्रतिशतको लक्ष्य दिएको छ। मुद्रास्फीति ५.५ प्रतिशतभित्र राख्दै आर्थिक गतिविधि विस्तार गर्ने लक्ष्य पनि राखिएको छ। राष्ट्र बैंकले वित्तीय प्रणालीमा रहेको तरलता उत्पादनशील क्षेत्रमा परिचालन गर्ने दिशामा नीति अघि सारेको छ।

तर सेयर बजारको व्यवहारले मौद्रिक सहजता मात्रै पर्याप्त नभएको देखाएको छ। लगानीकर्ताले अब ब्याजदर घटेको मात्रै हेरेर बजारमा पैसा हाल्ने अवस्था कमजोर हुँदै गएको छ। कम्पनीको नाफा, लाभांश क्षमता, खराब कर्जा, व्यवसाय विस्तार, मूल्यांकन र समग्र अर्थतन्त्रको अवस्थालाई जोडेर लगानी निर्णय गर्ने प्रवृत्ति बलियो हुँदै गएको देखिन्छ।

साउनको तथ्यांकले पनि यही संकेत गर्छ। २७३४.६ सम्म पुगेको बजार त्यहाँ टिक्न सकेन। माथिल्लो विन्दुमा पुगेपछि बिक्री चाप आउनु र त्यसपछि नयाँ खरिदको बलियो आधार नबन्नुले लगानीकर्ताको मनोविज्ञान अझै ढुक्क नभएको देखाउँछ।

यसलाई केवल ३३.७१ अंकको मासिक गिरावटका रूपमा हेर्नु पर्याप्त हुँदैन। साउनमा बजारले सुरुवाती उच्च विन्दुबाट करिब ९१ अंक गुमाएको छ। यसको अर्थ बजारलाई अहिले तरलता मात्रै होइन, विश्वासको नयाँ आधार चाहिएको छ।

अब भदौमा बैंकिङ प्रणालीको अतिरिक्त तरलता कर्जामा कति जान्छ, निजी क्षेत्रको माग कति बढ्छ, सूचीकृत कम्पनीहरूको चौथो त्रैमासिक वित्तीय विवरणले कस्तो संकेत दिन्छ र ब्याजदरको दिशा कता जान्छ भन्ने कुराले बजारको आगामी गति निर्धारण गर्नेछ।

साउनको अन्तिम तथ्यांकले भने अहिलेको अवस्था स्पष्ट देखाएको छ। बैंकमा पैसा थुप्रिएको छ, ब्याजदर न्यून छ, मौद्रिक नीति पनि सहज छ, तर नेप्से महिनादिनकै न्यून विन्दुमा छ। यही विरोधाभास अहिले नेपाली सेयर बजारको सबैभन्दा ठूलो कथा बनेको छ।