कुनै समय जापानको हममात्सुमा कपडा बुन्ने तान बनाउने एउटा सानो कारखाना थियो।
आज त्यही व्यवसायबाट विकसित भएको सुजुकी विश्वका प्रमुख सवारीसाधन निर्माता कम्पनीमध्ये एक बनेको छ।
सन् १९०९ मा मिचियो सुजुकीले स्थापना गरेको व्यवसायले एक शताब्दीभन्दा बढीको यात्रामा पटकपटक आफ्नो व्यवसायको दिशा परिवर्तन गर्यो।
कपडा उद्योगका लागि तान बनाउने कम्पनीले सवारीसाधनमा प्रवेश गर्यो, दुई पाङ्ग्रेमा आफ्नो पहिचान बनायो, साना कारको बजार समात्यो र अन्ततः विश्वका विभिन्न बजारमा आफ्नो उत्पादन विस्तार गर्यो।
सुजुकीको सफलताको आधार केवल उत्पादन परिवर्तनमा थिएन।
बजारको आवश्यकता पहिचान गर्ने क्षमता, कम लागतमा उपयोगी उत्पादन बनाउने रणनीति र स्थानीय बजारअनुसार उत्पादन विकास गर्ने अभ्यासले कम्पनीलाई प्रतिस्पर्धी बनाउँदै लग्यो। यही रणनीतिले जापानबाट सुरु भएको एउटा पारिवारिक व्यवसायलाई विश्वव्यापी सवारी ब्रान्डमा रूपान्तरण गर्यो।
युद्धले रोक्यो कारको सपना, संकटले जन्मायो नयाँ बाटो
सन् १९३० को दशकमा सुजुकीले कार निर्माणको सम्भावना खोज्न थालेको थियो। कम्पनीले साना कारका नमुना पनि तयार गर्यो। दोस्रो विश्वयुद्धका कारण त्यो योजना अघि बढ्न सकेन र कम्पनी पुनः आफ्नो मूल व्यवसाय तथा युद्धकालीन उत्पादनतर्फ फर्कियो।
युद्धपछि जापानको अर्थतन्त्र र औद्योगिक संरचना गम्भीर दबाबमा थियो।
परम्परागत कपडा उद्योगमा आएको संकटले सुजुकीलाई पनि नयाँ बजार खोज्न बाध्य बनायो। यही परिस्थितिमा कम्पनीले सर्वसाधारणको तत्कालीन आवश्यकता बुझेर दुई पाङ्ग्रे सवारीमा प्रवेश गर्ने निर्णय गर्यो।
सन् १९५२ मा साइकलमा जडान गर्न मिल्ने ३६ घन सेन्टिमिटर क्षमताको ‘पावर फ्रि’ इन्जिन सार्वजनिक गरियो। साधारण साइकललाई इन्जिनको सहायताले चलाउन सकिने यो उत्पादनले सुजुकीको व्यवसायलाई नयाँ दिशामा मोडिदियो।
दुई पाङ्ग्रेबाट चार पाङ्ग्रेसम्म
पावर फ्रिको सफलतापछि सुजुकीले दुई पाङ्ग्रे सवारीको विकासलाई तीव्र बनायो। सन् १९५४ मा कम्पनीको नाम सुजुकी मोटर कम्पनी राखियो र त्यसपछि मोटरसाइकल उत्पादनमा कम्पनीको उपस्थिती थप बलियो हुँदै गयो।
सन् १९५५ मा आएको ‘सुजुलाइट’ ले भने सुजुकीको अर्को ठूलो मोड तय गर्यो। ३६० घन सेन्टिमिटर क्षमताको यो सानो कार जापानमा विकसित हुँदै गरेको ‘केई कार’ बजारको महत्वपूर्ण उत्पादन बन्यो।
सानो आकार, कम इन्धन खपत र तुलनात्मक रूपमा कम सञ्चालन लागत सुजुलाइटका प्रमुख विशेषता थिए। अगाडिका पाङ्ग्राबाट शक्ति प्रवाह हुने प्रणाली, स्वतन्त्र सस्पेन्सन र र्याक एन्ड पिनियन स्टेयरिङजस्ता प्रविधिले सुजुकीले सानो कारलाई पनि प्राविधिक रूपमा प्रतिस्पर्धी बनाउन खोजेको देखायो।
सानो गाडी, ठूलो बजार
सुजुकीको व्यवसायिक रणनीतिको सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्ष नै साना र किफायती सवारीसाधनमा केन्द्रित हुनु बन्यो। ठूला र महँगा गाडीको प्रतिस्पर्धामा प्रवेश गर्नुको सट्टा कम्पनीले आम उपभोक्ताका लागि उपयोगी सवारी साधनमा आफ्नो विशेषज्ञता विकास गर्यो।
यही रणनीतिले जापानमा मात्र होइन, विकासशील मुलुकका बजारमा पनि सुजुकीलाई अवसर दियो। जहाँ उपभोक्ताको मुख्य प्राथमिकता ठूलो गाडीभन्दा कम लागत, राम्रो माइलेज, सजिलो मर्मत र दैनिक प्रयोगका लागि उपयुक्त सवारी थियो, त्यहाँ सुजुकीका उत्पादनले बजार बनाउन थाले।
कम्पनीको उत्पादन दर्शनलाई जापानी अवधारणा ‘शो-शो-केई-तान-बी’सँग जोडिन्छ, जसले सानो, कम, हलुका, छोटो र सुन्दर उत्पादनको अवधारणालाई प्रतिनिधित्व गर्छ। सीमित स्रोतबाट अधिकतम उपयोगिता निकाल्ने यही सोच सुजुकीको उत्पादन रणनीतिको आधार बन्यो।
जिम्नीले खोलिदिएको विश्व बजार
सुजुकीको अन्तर्राष्ट्रिय विस्तार दुई पाङ्ग्रे सवारीबाट तीव्र भयो। सन् १९६० को दशकमा कम्पनीले जापानबाहिर आफ्नो उपस्थिति विस्तार गर्न थाल्यो। मोटरसाइकलको प्रदर्शन र प्रतिस्पर्धात्मक सफलताले ब्रान्डको पहिचान थप बलियो बनायो।
सन् १९७० मा सार्वजनिक गरिएको जिम्नीले सुजुकीको विश्वव्यापी पहिचान निर्माणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्यो। सानो आकारको चारपाङ्ग्रे भए पनि कठिन भूगोल र अफरोडका लागि सक्षम जिम्नीले एउटा फरक बजार सिर्जना गर्यो।
ठूला र भारी चारपाङ्ग्रे सवारीको विकल्पका रूपमा सानो, हलुका र तुलनात्मक रूपमा किफायती चारपाङ्ग्रे उपलब्ध गराउने जिम्नीको अवधारणा विभिन्न देशका उपभोक्तासँग जोडियो। त्यसपछि सुजुकीले एसिया, युरोप, ल्याटिन अमेरिका र अफ्रिकालगायतका बजारमा आफ्नो उपस्थिति विस्तार गर्दै गयो।
भारतमा प्रवेश, मारुतीसँग बनेको साम्राज्य
सुजुकीको विश्वव्यापी यात्रामा भारत सबैभन्दा महत्वपूर्ण अध्यायमध्ये एक हो। भारतमा सर्वसाधारणका लागि किफायती कार उपलब्ध गराउने प्रयास भइरहेका बेला सुजुकीले त्यहाँको बजारमा ठूलो सम्भावना देख्यो।
सन् १९८२ मा सुजुकी र भारत सरकारको स्वामित्वमा रहेको मारुती उद्योगबीच सहकार्यको सम्झौता भयो। त्यसको एक वर्षपछि मारुती ८०० भारतीय बजारमा आयो।
मारुती ८०० ले भारतको कार बजारमा ठूलो परिवर्तन ल्यायो। तुलनात्मक रूपमा किफायती मूल्य, कम इन्धन खपत र सरल सञ्चालनका कारण यो भारतीय मध्यमवर्गसँग तीव्र रूपमा जोडियो।
यस साझेदारीले सुजुकीलाई भारतमा उत्पादन आधार मात्र दिएन, विश्वकै ठूलो सवारी बजारमध्ये एकमा दीर्घकालीन व्यवसायिक उपस्थिति स्थापित गर्ने अवसर पनि दियो।
पछि मारुती सुजुकी भारतको प्रमुख कार निर्माता कम्पनीका रूपमा स्थापित भयो। भारतबाट सुजुकीले दक्षिण एसियाली बजारमा आफ्नो उत्पादन र आपूर्ति सञ्जाल विस्तार गर्ने आधार पनि बलियो बनायो।
उत्पादनबाट विश्वव्यापी आपूर्ति सञ्जालसम्म
सुजुकीको विस्तार कार बेच्ने बजार बढाउनुमा मात्र सीमित रहेन। कम्पनीले विभिन्न देशमा उत्पादन केन्द्र, सहायक कम्पनी, वितरण सञ्जाल र स्थानीय साझेदारी निर्माण गर्दै विश्वव्यापी आपूर्ति संरचना विकास गर्यो।
जापानमा विकास गरिएको उत्पादन प्रविधिलाई स्थानीय बजारको आवश्यकता र उपभोक्ताको क्रयशक्तिअनुसार ढाल्ने रणनीति कम्पनीको अन्तर्राष्ट्रिय विस्तारको महत्वपूर्ण आधार बन्यो। यही कारणले सुजुकीका उत्पादन विकसित बजारदेखि तीव्र रूपमा मोटरकरण भइरहेका विकासशील बजारसम्म फैलिन सके।
कम्प्याक्ट कार र मोटरसाइकलमा बलियो उपस्थिति बनाएको सुजुकीले आफ्नो उत्पादन पोर्टफोलियोमा एसयूभी, हाइब्रिड तथा अन्य नयाँ प्रविधिमा आधारित सवारीसाधनसमेत थप्दै गएको छ।
बदलिँदो बजारसँगै हरित प्रविधिको दबाब
विश्वको अटोमोबाइल उद्योग अहिले पेट्रोल र डिजेलमा आधारित परम्परागत प्रविधिबाट विद्युतीकरणतर्फ तीव्र गतिमा अघि बढिरहेको छ। कार्बन उत्सर्जन घटाउने दबाब, इन्धनको मूल्य, सरकारी नीति र उपभोक्ताको बदलिँदो प्राथमिकताले कम्पनीहरूलाई नयाँ प्रविधिमा लगानी गर्न बाध्य बनाएको छ।
सुजुकीका लागि यो परिवर्तन अझ महत्वपूर्ण छ, किनकि कम्पनीको पहिचान नै साना र किफायती सवारीसाधनसँग जोडिएको छ। कम्पनीले विद्युतीय, हाइब्रिड तथा वैकल्पिक इन्धन प्रविधिमा आफ्नो उपस्थिति विस्तार गर्ने रणनीति अघि सारेको छ।
भारतजस्तो ठूलो बजारमा विद्युतीय सवारीसँगै हाइब्रिड, सीएनजी र जैविक ग्यासमा आधारित प्रविधिको सम्भावनालाई पनि सुजुकीले अध्ययन र विकासको हिस्सा बनाएको छ। यसले कम्पनीलाई एउटै प्रविधिमा निर्भर नभई विभिन्न बजारको आवश्यकता अनुसार उत्पादन विकास गर्ने अवसर दिन्छ।
टोयोटासँगको सहकार्य र नयाँ प्रतिस्पर्धा
अटोमोबाइल उद्योगमा प्रविधिको लागत तीव्र रूपमा बढिरहेको अवस्थामा कम्पनीहरूबीचको रणनीतिक सहकार्य पनि महत्वपूर्ण बन्दै गएको छ। सुजुकी र टोयोटाबीचको सहकार्यले प्रविधि, उत्पादन र विद्युतीकरणका क्षेत्रमा दुवै कम्पनीलाई नयाँ अवसर दिएको छ।
सुजुकीको कम्प्याक्ट तथा किफायती सवारी निर्माणको अनुभव र टोयोटाको विश्वव्यापी प्रविधि तथा उत्पादन क्षमताबीचको सहकार्यले नयाँ पुस्ताका सवारीसाधन विकासमा भूमिका खेलिरहेको छ।
अब सुजुकीको चुनौती केवल धेरै गाडी बेच्नु होइन। विद्युतीय सवारीको लागत घटाउनु, ब्याट्री प्रविधिमा प्रतिस्पर्धी बन्नु, सुरक्षा र डिजिटल सुविधा थप्नु तथा परम्परागत बजारमा आफ्नो हिस्सा जोगाउँदै नयाँ बजारमा विस्तार गर्नु कम्पनीका आगामी प्रमुख चुनौती हुन्।
एक शताब्दीपछि पनि उही मूल दर्शन
सुजुकीको इतिहास हेर्दा कम्पनीको सबैभन्दा ठूलो शक्ति उसको उत्पादनभन्दा पनि परिवर्तनसँग आफूलाई ढाल्ने क्षमता देखिन्छ।
कपडा बुन्ने तानबाट सुरु भएको व्यवसायले मोटरसाइकल उत्पादनमा प्रवेश गर्यो, त्यसपछि सानो कार बनायो, अफरोड सवारीमा पहिचान बनायो र भारतजस्तो विशाल बजारमा स्थानीय साझेदारीमार्फत विश्वव्यापी व्यवसाय विस्तार गर्यो।
सन् १९०९ मा एउटा सानो औद्योगिक व्यवसायका रूपमा सुरु भएको सुजुकी आज विश्वका विभिन्न बजारमा सवारीसाधन बिक्री गर्ने बहुराष्ट्रिय कम्पनी बनेको छ।
यसको यात्राले एउटा महत्वपूर्ण व्यवसायिक पाठ देखाउँछ-बजार बदलिँदा व्यवसाय पनि बदलिनुपर्छ, तर ग्राहकको वास्तविक आवश्यकता बुझ्ने मूल दर्शन भने कायम राख्न सकिन्छ।
आज विश्व अटोमोबाइल उद्योग विद्युतीकरण, स्वचालन र नयाँ ऊर्जा प्रविधितर्फ अघि बढिरहेको छ। सुजुकीको अगाडिको बाटो पनि यही परिवर्तनसँग जोडिएको छ।
तानको खटखटबाट सुरु भएको यात्रा अब विद्युतीय मोटरको आवाजतर्फ अघि बढिरहेको छ। फरक यति हो, पहिलो शताब्दीमा सुजुकीले सडक खोजेको थियो, अब दोस्रो शताब्दीमा उसले बदलिँदो सडकको भविष्य खोजिरहेको छ।
