काठमाडौं – भारतको औद्योगिक परिदृश्यमा महत्वपूर्ण परिवर्तन गर्दै सरकारले मुख्य उद्योगहरूको उत्पादन सूचकांकमा व्यापक परिमार्जन गरेको छ। पछिल्लो नीतिगत निर्णयअनुसार अब ‘आइरन ओर’ (फलाम) लाई औपचारिक रूपमा मुख्य उद्योगको सूचीमा समावेश गरिएको छ। यससँगै सरकारले तथ्याङ्कलाई थप वैज्ञानिक र पारदर्शी बनाउन गणना पद्धतिमा पनि ठूला परिवर्तनहरू लागू गरेको छ।
पछिल्लो समय सार्वजनिक तथ्याङ्क अनुसार २०२६ को जुन महिनामा अधिकांश मुख्य उद्योगहरूको उत्पादनमा उत्साहजनक वृद्धि देखिएको छ। यस अवधिमा आइरन ओर उत्पादनमा ४३.९ प्रतिशतको उच्च वृद्धि भएको छ भने सिमेन्ट र विद्युत् क्षेत्रले समान ९.८ प्रतिशतको वृद्धि हासिल गरेका छन्। त्यस्तै, स्टिल उत्पादन ४.६ प्रतिशत र कोइला उत्पादन १.४ प्रतिशतले बढेको छ। यद्यपि, केही क्षेत्रहरूमा भने गिरावट देखिएको छ। सोही अवधिमा प्राकृतिक ग्यासको उत्पादन ७.४ प्रतिशतले घट्दा रिफाइनरी उत्पादन ४.७ प्रतिशत, कच्चा तेल ४.२ प्रतिशत र मल उत्पादन ३.३ प्रतिशतले संकुचित भएका छन्।
सूचकांकको गणना विधिलाई थप सान्दर्भिक बनाउन सरकारले आधार वर्ष सन् २०११-१२ बाट परिवर्तन गरी सन् २०२२-२३ को औद्योगिक उत्पादन सूचकांकमा आधारित बनाएको छ। यस परिमार्जन पछि विद्युत् क्षेत्रले सूचकांकमा सबैभन्दा उच्च हिस्सा प्राप्त गरेको छ भने त्यसपछि रिफाइनरी उत्पादन र स्टिल रहेका छन्। तथ्याङ्कलाई थप यथार्थपरक बनाउन स्टिल सूचकांकको गणना अब नेट प्रोडक्सनको साटो ग्रस प्रोडक्सनका आधारमा गरिने भएको छ। साथै, कोइलाको हकमा दोहोरो गणनालाई पूर्णतः निरुत्साहित गर्न अब कच्चा कोइलालाई मात्र सूचकांकमा समावेश गरिनेछ।
यी नीतिगत परिवर्तनहरूले समग्र औद्योगिक क्षेत्रको वृद्धिदरमा सकारात्मक प्रभाव पारेको छ। चालू आर्थिक वर्षको अप्रिलदेखि जुन २०२६ सम्मको अवधिमा मुख्य उद्योगहरूको कुल वृद्धिदर ३.६ प्रतिशत (प्रारम्भिक अनुमान) पुगेको छ, जुन गत वर्षको सोही अवधिमा १ प्रतिशत मात्र थियो। आइरन ओर र विद्युत् उत्पादन नै पछिल्ला महिनाहरूमा औद्योगिक वृद्धिका प्रमुख चालक साबित भएका छन्। सरकारले पुरानो आधार वर्षको तथ्याङ्क प्रणालीलाई पूर्ण रूपमा बन्द गरिसकेको छ भने जुलाई २०२६ को आगामी प्रतिवेदन अगस्ट २०, २०२६ मा सार्वजनिक हुने तालिका रहेको छ।
