काठमाडौंः संसारका अधिकांश अर्बपतिहरूको नामसँग महँगा घर, निजी विमान, विलासी जीवनशैली र असाधारण उपभोग जोडिन्छ। तर वारेन बफेटको नामसँग जोडिने सबैभन्दा बलियो शब्द हो-धैर्य।

अमेरिकाको नेब्रास्का राज्यको ओमाहामा बस्ने एक वृद्ध लगानीकर्ता, दशकौँअघि किनेको साधारण घर, कोकाकोला पिउने बानी, स्थानीय रेस्टुराँमा खाना खाने शैली र बजारमा हल्ला मच्चिँदा पनि शान्त रहने स्वभाव-यिनै सामान्य देखिने शैलीले बफेटलाई विश्वकै असामान्य लगानीकर्ताको व्यक्तित्व बनाएको छ।

अगस्ट २५, २०२६ सम्म बफेटको व्यक्तिगत सम्पत्ति करिब १४३.१ अर्ब अमेरिकी डलर पुगेको छ। उनी विश्वका धनी व्यक्तिहरूमध्ये ११औँ स्थानमा छन्। तर उनको वास्तविक प्रभाव व्यक्तिगत सम्पत्तिको आकारभन्दा धेरै ठूलो छ। उनले नेतृत्व गरेको बर्कसायर ह्याथवे विश्वकै सबैभन्दा सफल लगानी तथा व्यावसायिक समूहहरूमध्ये एक बनेको छ।

बफेट सन् २०२५ को अन्त्यमा बर्कसायर ह्याथवेको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत पदबाट अवकाश लिए। तर कम्पनीमा उनको प्रभाव, लगानीको दर्शन र दशकौँमा निर्माण भएको संस्थागत विरासत अझै जीवित छ।

उनी ‘ओमाहाका भविष्यवक्ता’का रूपमा चिनिन्छन्। वर्षमा एकपटक ओमाहामा हुने बर्कसायर ह्याथवेको वार्षिक साधारणसभामा हजारौँ लगानीकर्ता भेला हुनु यसको प्रमाण हो। त्यहाँ लगानीकर्ताहरूले घण्टौँसम्म बफेटका विचार सुन्ने गरेका थिए।

त्यो सभा यति लोकप्रिय बन्यो कि त्यसलाई व्यंग्यात्मक तरिकाले ‘पूँजीवादीहरूको वुडस्टक’समेत भनियो। बफेटको असली कथा त्यहाँबाट सुरु हुँदैन। वारेन बफेटको सफलताको कथा सुरु हुन्छ-११ वर्षको एक बालकबाट, जसले पहिलोपटक सेयर किनेको थियो।

११ वर्षमै सुरु भएको लगानी यात्रा

वारेन एडवर्ड बफेटको जन्म सन् १९३० अगस्ट ३० मा ओमाहा, नेब्रास्कामा भएको थियो। उनी तीन सन्तानमध्ये दोस्रो र परिवारका एकमात्र छोरा थिए। उनका पिता हावर्ड बफेट सेयर कारोबारमा संलग्न थिए र पछि अमेरिकी संसद्का सदस्यसमेत बने। त्यसैले बफेटले पैसा, व्यवसाय र बजारको संसार बाल्यकालमै नजिकबाट देख्ने अवसर पाए।

उनको रुचि केवल परिवारको प्रभावका कारण थिएन। सानै उमेरदेखि उनी पैसा कमाउने उपाय खोज्थे। पत्रिका बाँड्थे, सफ्ट ड्रिंक बेच्थे र साना व्यापार गर्थे। उनले कमाएको पैसालाई खर्च गर्नुको सट्टा फेरि लगानी गर्न थाल्थे। ११ वर्षको उमेरमा उनले पहिलोपटक सेयर किने। उनले सिटी सर्भिस नामक कम्पनीको प्राथमिकताप्राप्त सेयर प्रतिकित्ता ३८ डलरमा तीन कित्ता किनेका थिए।

सेयरको मूल्य केही समयमै घट्यो। पछि बढेर ४० डलर पुग्यो। बफेटले तुरुन्त बेचिदिए। तर त्यसपछि त्यही सेयरको मूल्य अझ माथि गयो। सानो उमेरमै उनले एउटा ठूलो पाठ सिके-बजारको छोटो अवधिको उतारचढाव अनुमान गरेर धनी बन्न खोज्नु जोखिमपूर्ण हुन्छ। १४ वर्ष पुग्दा उनले आफ्नो कमाइबाट ४० एकड जमिन किने र भाडामा दिए। सेयरभन्दा बाहिरको उनको पहिलो ठूलो लगानीले पनि एउटा कुरा देखायो-बफेटका लागि पैसा खर्च गर्ने वस्तु थिएन, पैसा थप पैसा उत्पादन गर्ने साधन थियो।

हार्वर्डले अस्वीकार गरेको विद्यार्थी

उच्च शिक्षा सुरु गर्दा पनि बफेटको यात्रा सीधा थिएन। उनी पेन्सिल्भेनिया विश्वविद्यालयको वार्टन स्कुलमा भर्ना भए। पछि नेब्रास्का विश्वविद्यालयमा स्थानान्तरण गरेर व्यापार प्रशासनमा स्नातक पूरा गरे। त्यसपछि उनले हार्वर्ड विश्वविद्यालयमा स्नातकोत्तर अध्ययनका लागि आवेदन दिए। तर हार्वर्डले उनलाई स्वीकार गरेन।

त्यो अस्वीकृति अन्ततः उनको जीवनकै महत्वपूर्ण मोड बन्यो। कोलम्बिया विश्वविद्यालयले उनलाई स्वीकार गर्‍यो। त्यहाँ उनले लगानीका महान् चिन्तक बेन्जामिन ग्राहमसँग अध्ययन गर्ने अवसर पाए। ग्राहमलाई ‘मूल्यमा आधारित लगानी’को प्रमुख प्रवर्तक मानिन्छ। उनको दर्शन सरल तर गहिरो थियो-बजारमा कम्पनीको सेयर मूल्य र कम्पनीको वास्तविक मूल्य सधैँ एउटै हुँदैन।

कहिलेकाहीँ उत्कृष्ट सम्पत्ति भएको कम्पनी पनि बजारको डर, निराशा वा अस्थायी समस्याका कारण वास्तविक मूल्यभन्दा धेरै सस्तोमा कारोबार हुन्छ। त्यही अन्तर बफेटको लगानी दर्शनको आधार बन्यो। ग्राहमको पुस्तक ‘द इन्टेलिजेन्ट इन्भेस्टर’ ले बफेटको जीवनमा गहिरो प्रभाव पारेको थियो। बफेटले पछि यस पुस्तकले आफूलाई लगानीको ‘आधारभूत दर्शन’ दिएको बताएका थिए।

तर बफेटले ग्राहमको दर्शनलाई जस्ताको तस्तै अपनाएनन्। उनले त्यसलाई अझ विकसित गरे। ‘सस्तो कम्पनी’बाट ‘उत्कृष्ट कम्पनी’तर्फ ग्राहमको प्रारम्भिक शैलीमा कम मूल्यमा उपलब्ध सम्पत्ति वा कम्पनी खोज्नु महत्वपूर्ण थियो। बफेटले पछि प्रश्न बदलिदिए। कम्पनी सस्तो छ कि छैन? भन्दा पहिले उनले सोध्न थाले- कम्पनी कस्तो छ? यही परिवर्तनले बफेटलाई अन्य लगानीकर्ताभन्दा अलग बनायो।

वारेन बफेट

उनले खराब व्यवसाय सस्तो मूल्यमा किन्नुभन्दा राम्रो व्यवसाय उचित मूल्यमा किन्नु बढी बुद्धिमानी हुन सक्ने निष्कर्ष निकाले। उनका साझेदार तथा दीर्घकालीन सहयात्री चार्ली मङ्गरले पनि यही सोचलाई अझ बलियो बनाए। बफेट र मङ्गरको सहकार्यले ग्राहमको ‘सस्तो सेयर’ केन्द्रित दृष्टिकोणलाई ‘उत्कृष्ट व्यवसाय’ केन्द्रित लगानीमा रूपान्तरण गर्‍यो।

उनीहरूका लागि राम्रो व्यवसाय भनेको बलियो ब्रान्ड, उच्च नाफा, स्थायी प्रतिस्पर्धात्मक लाभ, सक्षम व्यवस्थापन र भविष्यमा निरन्तर नगद प्रवाह सिर्जना गर्न सक्ने कम्पनी हो। यसलाई बफेटले एउटा सरल सूत्रमा उतारे- उचित मूल्यमा उत्कृष्ट व्यवसाय किन्नु र लामो समयसम्म राख्नु।

बर्कसायर ह्याथवे : सबैभन्दा ठूलो गल्तीबाट साम्राज्यसम्म

बफेटको सबैभन्दा चर्चित लगानीमध्ये एउटा सुरुवातमै उनको आफ्नै शब्दमा ‘मूर्खतापूर्ण’ निर्णय थियो। त्यो कम्पनी थियो-बर्कसायर ह्याथवे। सन् १९६० को दशकमा बर्कसायर ह्याथवे संकटग्रस्त कपडा उत्पादक कम्पनी थियो। सस्तो लागतमा उत्पादन गर्ने प्रतिस्पर्धी कम्पनीहरूसँग प्रतिस्पर्धा गर्न नसक्दा कम्पनी कमजोर बन्दै गएको थियो। बफेटले कम्पनीको सेयरको मूल्य उसको लेखा मूल्य र कार्यशील पुँजीको तुलनामा निकै सस्तो देखे।

सन् १९६२ बाट उनले सेयर किन्न थाले र सन् १९६५ मा कम्पनीमाथि नियन्त्रण कायम गरे। तर कपडा उद्योग बचाउन उनले करिब दुई दशक संघर्ष गर्नुपर्‍यो। अन्ततः सन् १९८५ मा बफेटले बर्कसायरको कपडा व्यवसाय बन्द गरे। तर त्यतिबेलासम्म उनले एउटा असाधारण काम गरिसकेका थिए। कम्पनीलाई कपडा उद्योगबाट निकालेर लगानी र व्यवसाय अधिग्रहण गर्ने विशाल संरचनामा रूपान्तरण गरिसकेका थिए।

बर्कसायरको नाम उही रह्यो, तर यसको वास्तविक व्यवसाय बदलियो। कपडाबाट आएको नगद अन्य कम्पनीमा लगानी हुन थाल्यो। बीमा कम्पनीहरू खरिद गरिए। अन्य व्यवसायहरू थपिए। सेयर बजारमा ठूलो लगानी भयो। आज बर्कसायर ह्याथवे दर्जनौँ कम्पनीको मालिक छ र यसको व्यवसायिक साम्राज्यमा बीमा, रेलमार्ग, ऊर्जा, उपभोक्ता वस्तु, औद्योगिक उत्पादन, खुद्रा तथा अन्य धेरै क्षेत्र समेटिएका छन्।

बर्कसायरको ए वर्गको एक कित्ता सेयरको मूल्य सन् २०२६ को सुरुआतसम्म ७ लाख अमेरिकी डलरभन्दा माथि पुगेको थियो। बफेटले दशकौँअघि करिब ८ डलरको आसपासमा किनेको कम्पनीको सेयरले यस्तो उचाइ हासिल गर्नु केवल सेयर मूल्य वृद्धिको कथा होइन। यो चक्रवृद्धि प्रतिफलको शक्तिको उदाहरण हो।

बीमा व्यवसायबाट भेटिएको ‘फ्लोट’

बर्कसायरको सफलताको एउटा कम चर्चित तर अत्यन्त महत्वपूर्ण कारण बीमा व्यवसाय हो। बफेटले बीमा कम्पनीहरूमा एउटा विशेष अवसर देखे-‘फ्लोट’। बीमा कम्पनीले ग्राहकबाट प्रिमियम पहिले लिन्छ। दाबी भुक्तानी भने पछि हुन सक्छ। त्यो बीचमा कम्पनीसँग रहेको रकमलाई अन्य क्षेत्रमा लगानी गर्न सकिन्छ। बफेटका लागि यही रकम अत्यन्त शक्तिशाली पूँजी बन्यो।

बर्कसायरले बीमा व्यवसाय विस्तार गर्दै गयो र त्यहाँबाट सिर्जना हुने रकमलाई अन्य व्यवसाय तथा सेयरमा लगानी गर्न थाल्यो। यसरी एउटा व्यवसायबाट उत्पन्न नगद अर्को व्यवसायमा गयो। त्यसबाट थप नगद आयो। त्यो फेरि अर्को लगानीमा प्रयोग भयो। यही चक्रले बर्कसायरलाई असाधारण आकार दियो। यो नै बफेटको लगानी दर्शनको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हो-नाफा निकालेर मात्र समाप्त नगर्ने, नाफालाई पुनः लगानी गर्ने।

सीज क्यान्डीबाट कोकाकोलासम्म

सन् १९७२ मा बफेटले सीज क्यान्डीज खरिद गरे। त्यो लगानी बर्कसायरको इतिहासमा एउटा महत्वपूर्ण मोड बन्यो। कम्पनी बलियो ब्रान्ड भएको, उच्च नाफा कमाउने र अपेक्षाकृत थोरै थप पुँजी लगाएर नगद प्रवाह उत्पादन गर्न सक्ने व्यवसाय थियो। यसले बफेटलाई एउटा महत्वपूर्ण कुरा प्रमाणित गर्‍यो-उत्कृष्ट ब्रान्ड आफैँमा आर्थिक सुरक्षा कवच हुन सक्छ।

त्यसपछि बर्कसायरको लगानीमा कोकाकोला, अमेरिकन एक्सप्रेस, बैंक अफ अमेरिका, एप्पललगायतका ठूला कम्पनीहरू आए। बफेटलाई यस्ता कम्पनी मन पर्थे जसको उत्पादन वा सेवाप्रति ग्राहकको विश्वास बलियो होस्, जसको व्यवस्थापन सक्षम होस् र जसको प्रतिस्पर्धात्मक लाभ लामो समयसम्म टिक्न सक्ने होस्।

उनको लगानी शैलीमा एउटा विशेषता थियो-किनेर बेच्ने होइन, किनेर राख्ने। कोकाकोला र अमेरिकन एक्सप्रेसजस्ता लगानीहरू दशकौँसम्म बर्कसायरको पोर्टफोलियोमा रहे। बफेटको विश्वास थियो-यदि कम्पनी उत्कृष्ट छ भने समय उसको पक्षमा काम गर्छ।

प्रविधिको दौडमा नदौडिएका बफेट

१९९० को दशकको अन्त्यतिर प्रविधि कम्पनीको सेयरमा अभूतपूर्व उछाल आयो। वालस्ट्रिटका लगानीकर्ताहरू प्रविधि कम्पनीतर्फ दौडिए। नयाँ अर्थतन्त्रको नाममा पुराना मूल्याङ्कनका नियमहरू अप्रासंगिक भएको दाबी हुन थाल्यो। बफेट भने पछि हटे। उनी प्रविधि कम्पनी बुझ्दैनथे र आफूले नबुझेको व्यवसायमा लगानी गर्न चाहँदैनथे। त्यसका कारण उनलाई पुरानो सोच भएका लगानीकर्ता भनेर आलोचना गरियो।

धेरैले उनको समय सकिएको ठाने। तर केही वर्षमै प्रविधि कम्पनीको मूल्यमा आएको ठूलो गिरावटले बुलबुला फुटायो। धेरै लगानीकर्ताले ठूलो रकम गुमाए। बफेटले भने आफ्नो आधारभूत अनुशासन नछोडेकाले ठूलो क्षति बेहोर्नुपरेन। यसले उनको अर्को महत्वपूर्ण सिद्धान्तलाई स्थापित गर्‍यो- नबुझेको क्षेत्रमा लगानी नगर्नु। बजारमा सबै अवसर आफ्नो हुँदैनन्। अवसर छुट्नु र पैसा गुमाउनु एउटै कुरा होइन।

एप्पलमा बदलिएको धारणा

समयसँगै बफेटले प्रविधिलाई पूर्ण रूपमा अस्वीकार गरेनन्। एप्पलमा बर्कसायरको ठूलो लगानी यसको उदाहरण हो। एप्पललाई बफेटले केवल प्रविधि कम्पनीका रूपमा हेरेनन्। उनले यसलाई शक्तिशाली उपभोक्ता ब्रान्ड, विशाल ग्राहक आधार र ग्राहकको जीवनमा गहिरो स्थान बनाएको व्यवसायका रूपमा हेरे। यसले बफेटको दर्शन समयसँगै परिवर्तन हुन सक्ने देखायो। उनको मूल सिद्धान्त प्रविधि विरोधी थिएन। सिद्धान्त थियो-व्यवसाय बुझ्न सक्ने र दीर्घकालीन आर्थिक शक्ति भएको कम्पनीमा लगानी गर्ने।

बफेटको लगानीको सबैभन्दा ठूलो हतियार : समय

बफेटको सम्पत्ति निर्माणको मूल मन्त्र जटिल छैन। उनी ठूलो नाफाको पछाडि सधैँ दौडिएनन्। उनले राम्रो कम्पनी किनेर लामो समयसम्म राखे। उनको प्रसिद्ध भनाइ छ- “यदि कुनै सेयर १० वर्षसम्म राख्न तयार हुनुहुन्न भने, १० मिनेटका लागि पनि किन्न नसोच्नुहोस्।” यसको अर्थ सेयर बजारमा दैनिक मूल्य परिवर्तनभन्दा कम्पनीको दीर्घकालीन क्षमता महत्वपूर्ण हुन्छ भन्ने हो।

अर्को प्रसिद्ध सिद्धान्त हो-“अरू लोभी हुँदा डराउनुहोस् र अरू डराउँदा लोभी हुनुहोस्।” बजारमा उत्साह चरममा पुगेको बेला मूल्य महँगो हुन सक्छ। डरले बजारलाई दबाएको बेला उत्कृष्ट कम्पनीहरू पनि सस्तो हुन सक्छन्। बफेटको लगानी दर्शन त्यसैले भीडको उल्टो दिशामा हिँड्ने साहसमा आधारित छ। तर केवल उल्टो दिशामा हिँड्नु उनको रणनीति होइन। त्यसका लागि तथ्य, विश्लेषण र धैर्य चाहिन्छ।

चक्रवृद्धि : बफेटको वास्तविक सम्पत्ति निर्माता

बफेटको सफलताको सबैभन्दा ठूलो रहस्य कुनै एक कम्पनीको सेयर होइन। त्यो हो-चक्रवृद्धि। आज कमाएको नाफालाई फेरि लगानी गर्ने। त्यसबाट आएको प्रतिफललाई पुनः लगानी गर्ने। वर्षौँसम्म यही प्रक्रिया दोहोर्‍याउने। सानो प्रतिफल पनि लामो समयसम्म निरन्तर पुनः लगानी हुँदा विशाल सम्पत्तिमा परिणत हुन सक्छ।

बफेट स्वयंको सम्पत्ति पनि जीवनको सुरुआती चरणमा आजको जस्तो तीव्र गतिमा बढेको थिएन। उनको ठूलो सम्पत्ति धेरै हदसम्म पछिल्ला दशकहरूमा तीव्र रूपमा बढ्यो। यसले लगानीमा एउटा महत्वपूर्ण तथ्य देखाउँछ- समयसँगै पैसा मात्र बढ्दैन; पैसा कमाउने क्षमतासमेत बढ्दै जान्छ।

अर्बौँको सम्पत्ति, तर जीवनशैली सामान्य

बफेटको व्यक्तिगत जीवन उनको आर्थिक सफलतासँग सबैभन्दा ठूलो विरोधाभास हो। उनले सन् १९५८ मा करिब ३१ हजार ५०० डलरमा किनेको ओमाहास्थित घरमै दशकौँ बिताए। उनको जीवनशैली आज पनि अत्यन्त सामान्य मानिन्छ। उनी कोकाकोला पिउँछन्। स्थानीय रेस्टुराँमा खाना खान्छन्। विलासिताको प्रदर्शनबाट टाढा रहन्छन्।

उनले निजी विमान खरिद गर्न पनि लामो समय अस्वीकार गरेका थिए। पछि विमान खरिद गरेपछि त्यसको नाम ‘इन्डिफेन्सिबल’ राखे-आफ्नै आलोचनालाई व्यंग्य गर्दै। यो सामान्य जीवनशैली उनको सार्वजनिक व्यक्तित्वको महत्वपूर्ण हिस्सा बनेको छ। उनको सन्देश स्पष्ट छ-धनी हुनु र धनी देखिनु एउटै कुरा होइन।

सम्पत्ति आफ्ना सन्तानलाई होइन, समाजलाई

बफेटको सम्पत्तिसम्बन्धी सबैभन्दा ठूलो निर्णय उनको जीवनशैलीभन्दा पनि ठूलो छ। उनले आफ्नो सम्पत्तिको ९९ प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा परोपकारी काममा दिने प्रतिबद्धता गरेका छन्। सन् २००६ मा उनले आफ्नो सम्पत्तिको ठूलो हिस्सा बिल तथा मेलिन्डा गेट्स फाउन्डेसनमा दिने घोषणा गरे। त्यसपछि हरेक वर्ष उनले बर्कसायर ह्याथवेको सेयर परोपकारी संस्थाहरूलाई हस्तान्तरण गर्दै आएका छन्।

सन् २०२४ मा उनको ठूलो परोपकारी योगदान भयो। सन् २०२५ मा उनले करिब १२.३६ करोड बर्कसायर ह्याथवे ए वर्गमा रूपान्तरण गर्न मिल्ने बी वर्गका सेयर, करिब ६ अर्ब डलर मूल्य बराबर, मुख्यतः गेट्स फाउन्डेसन तथा पारिवारिक फाउन्डेसनहरूलाई दिएका थिए। यसअघि पनि उनले दशकौँदेखि निरन्तर ठूलो रकम दान गर्दै आएका छन्। उनको परोपकारी प्रतिबद्धताको पछाडि एउटा स्पष्ट दर्शन छ-अत्यधिक सम्पत्ति पुस्तौँसम्म एउटै परिवारमा जम्मा भएर बस्नुभन्दा समाजको ठूलो हिस्सालाई फाइदा पुग्नु राम्रो।

सन् २०१० मा बफेट, बिल गेट्स र मेलिन्डा गेट्सले ‘द गिभिङ प्लेज’ सुरु गरे। यसको उद्देश्य अर्बपतिहरूलाई आफ्नो सम्पत्तिको कम्तीमा आधा हिस्सा परोपकारी काममा दिने प्रतिबद्धता गर्न प्रोत्साहित गर्नु थियो। बफेटले भने आफ्नो प्रतिबद्धता आधाभन्दा धेरै माथि पुर्‍याइसकेका छन्।

परिवार, मित्रता र निजी जीवन

बफेटको निजी जीवन पनि साधारण जीवनीभन्दा धेरै जटिल छ। उनले सन् १९५२ मा सुसान थम्पसनसँग विवाह गरे। उनीहरूका तीन सन्तान-सुसान, हावर्ड र पिटर-छन्। सुसान सन् १९७७ मा अलग बस्न थालिन्, तर उनीहरूबीचको वैवाहिक सम्बन्ध कानुनी रूपमा कायम रह्यो। सन् २००४ मा सुसानको निधन भयो। त्यसबीच बफेटको जीवनमा एस्ट्रिड मेन्क्सको प्रवेश भयो। उनीहरू लामो समय सँगै बसे र सन् २००६ मा बफेटको ७६औँ जन्मदिनका दिन विवाह गरे।

तर बफेटको जीवनमा परिवारबाहेक अर्को महत्वपूर्ण व्यक्ति थिए-चार्ली मङ्गर। मङ्गर र बफेटको भेट सन् १९५९ मा भयो। त्यसपछि उनीहरूको मित्रता र व्यावसायिक सहकार्य दशकौँसम्म चल्यो। मङ्गरले बफेटको लगानी सोचलाई गहिरो प्रभाव पारे। बफेटले ‘सस्तो कम्पनी’ खोज्ने ग्राहमको शैलीलाई ‘उत्कृष्ट कम्पनी उचित मूल्यमा’ किन्नेतर्फ लैजान मङ्गरको प्रभाव महत्वपूर्ण रहेको स्वीकार गरेका छन्। बर्कसायरको सफलताको पछाडि त्यसैले एउटा लगानीकर्ता मात्र होइन, दुई असाधारण दिमागको सहकार्य पनि थियो।

उत्तराधिकारीपछि पनि रहने बफेटको प्रभाव

सन् २०२५ को अन्त्यमा बफेटले बर्कसायर ह्याथवेको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत पदबाट अवकाश लिए। तर बफेटको अवकाशले उनको कथा समाप्त गर्दैन। किनकि उनले बर्कसायरलाई कुनै एक व्यक्तिमा निर्भर रहने कम्पनी मात्र बनाएनन्। उनले दशकौँसम्म संस्थागत संस्कृति निर्माण गरे-मितव्ययिता, दीर्घकालीन सोच, व्यवस्थापनमाथि विश्वास, अत्यधिक ऋणबाट सावधानी र पूँजीको विवेकपूर्ण प्रयोग।

उनको उत्तराधिकारको वास्तविक प्रश्न त्यसैले ‘अब बफेटले के गर्ने?’ मात्र होइन। प्रश्न हो-बफेटले बनाएको संस्कृतिले उनीपछि पनि उही अनुशासन कायम राख्न सक्छ कि सक्दैन? यही प्रश्नले बर्कसायरको अर्को अध्याय निर्धारण गर्नेछ।

बफेटको कथा नेपालका लगानीकर्ताका लागि पनि महत्वपूर्ण

नेपालको सेयर बजारमा पनि बफेटको दर्शनका धेरै पाठ लागू हुन्छन्। बजार बढ्दा सबै किन्न खोज्ने र बजार घट्दा सबै बेच्न खोज्ने प्रवृत्ति विश्वभर छ। तर बफेटको शैली त्यसको ठीक उल्टो छ। कम्पनीको मूल्यभन्दा पहिले कम्पनीको व्यवसाय बुझ्ने। व्यवस्थापन हेर्ने। ऋणको अवस्था बुझ्ने। नाफा कति टिकाउ छ भनेर हेर्ने। कम्पनीसँग प्रतिस्पर्धात्मक लाभ छ कि छैन भनेर अध्ययन गर्ने।

अनि लगानी गरेपछि पर्याप्त समय दिने। यो दृष्टिकोण छोटो अवधिको सट्टेबाजीभन्दा फरक छ। नेपालमा पनि जलविद्युत्, बैंकिङ, बीमा, उत्पादन, होटल वा प्रविधि क्षेत्रमा लगानी गर्दा सेयरको दैनिक मूल्यभन्दा व्यवसायको वास्तविक क्षमता महत्वपूर्ण हुन्छ। बफेटको कथा नेपाली लगानीकर्ताका लागि यही कारणले सान्दर्भिक छ। राम्रो कम्पनी किन्नु मात्र पर्याप्त हुँदैन। राम्रो कम्पनीलाई पर्याप्त समय दिन सक्नु पनि लगानीकै हिस्सा हो।

बफेटको सबैभन्दा ठूलो विरासत : पैसा होइन, सोच

वारेन बफेटको सम्पत्ति १४३ अर्ब डलरभन्दा माथि पुग्नु आफैँमा असाधारण उपलब्धि हो। तर उनको वास्तविक विरासत त्यो रकम होइन। उनले संसारभरका लाखौँ लगानीकर्तालाई सिकाएको एउटा सरल सोच हो-लगानी भनेको जुवा होइन; व्यवसायको स्वामित्व हो। बजारमा सेयरको मूल्य प्रत्येक दिन बदलिन्छ। कम्पनीको वास्तविक क्षमता भने एकै दिनमा बदलिँदैन।

त्यसैले बफेट बजारको आवाजभन्दा व्यवसायको तथ्य सुन्छन्। उनी अवसरको पछाडि दौडिँदैनन्। अवसर आफूअनुकूल मूल्यमा नआएसम्म पर्खन्छन्। उनी नाफा देखेर मात्र कम्पनी किन्दैनन्। त्यो नाफा भविष्यमा पनि दोहोरिन सक्छ कि सक्दैन भनेर हेर्छन्। सबैभन्दा महत्वपूर्ण-उनी समयलाई आफ्नो पक्षमा काम गर्न दिन्छन्।

उनको जीवनले देखाएको छ, सम्पत्ति निर्माणका लागि असाधारण प्रतिभाभन्दा पनि कहिलेकाहीँ असाधारण अनुशासन आवश्यक हुन्छ। ११ वर्षको उमेरमा तीन कित्ता सेयर किन्ने बालकदेखि विश्वका धनी व्यक्तिमध्ये एक बन्ने यात्रासम्म बफेटले एउटै सूत्रलाई पटकपटक प्रमाणित गरे-राम्रो सम्पत्ति खोज्नुहोस्, उचित मूल्य तिर्नुहोस्, धैर्य गर्नुहोस् र चक्रवृद्धिलाई काम गर्न दिनुहोस्।

सायद यही कारणले बफेटको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि बर्कसायर ह्याथवेको विशाल आकार पनि होइन, उनको व्यक्तिगत सम्पत्तिको १४३ अर्ब डलर पनि होइन। उनको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि हो-पैसालाई समयसँग जोडेर सम्पत्ति बनाउने एउटा यस्तो दर्शन निर्माण गर्नु, जुन उनको जीवनभन्दा पनि लामो समय बाँच्नेछ।

र अन्ततः बफेटको आफ्नै जीवनले एउटा गहिरो प्रश्न छाडेको छ-जब मानिससँग संसारको सबैभन्दा धेरै पैसा हुँदैन, तब उसले कति कमाउँछ भन्ने महत्वपूर्ण हुन्छ। तर जब पर्याप्तभन्दा धेरै पैसा हुन्छ, तब उसले त्यसलाई केका लागि प्रयोग गर्छ भन्ने नै उसको वास्तविक परिचय बन्छ। बफेटले आफ्नो उत्तर धेरै पहिल्यै दिइसकेका छन् सम्पत्ति जम्मा गर्न होइन, मूल्य सिर्जना गर्न। र अन्ततः, सम्पत्तिको ठूलो हिस्सा समाजलाई फिर्ता गर्न।