काठमाडौं । नेपालको हिमाली पर्यटनको शरद् सिजन सुरु भएसँगै विश्वका विभिन्न मुलुकबाट आरोही नेपाल भित्रिएका छन्।
हिमाल चढ्ने अनुमति लिनेदेखि आधार शिविरसम्म पुग्ने गतिविधि तीव्र बन्दै जाँदा पर्वतारोहणसँग जोडिएको पर्यटन व्यवसाय पनि चलायमान भएको छ। तर यस वर्षको शरद् आरोहणमा एउटा हिमालले भने अरू सबैलाई धेरै पछाडि पारेको छ।
त्यो हो, ८ हजार १६३ मिटर अग्लो मनास्लु।
पर्यटन विभागको पछिल्लो तथ्यांकअनुसार शरद् यामका लागि ६ वटा हिमालमा ४९८ आरोहीले आरोहण अनुमति लिएका छन्। उनीहरू ४५ वटा आरोहण टोलीमा आबद्ध छन्।
यी आरोहीबाट सरकारले २१ करोड १० लाख ८५ हजार रुपैयाँभन्दा बढी रोयल्टी संकलन गरिसकेको छ। अनुमति लिने आरोहीमध्ये ३६६ पुरुष र १३२ महिला छन्। उनीहरू ६३ देशबाट नेपाल आएका छन्। तर यी सबै तथ्यांकको केन्द्रमा मनास्लु छ।
मनास्लु आरोहणका लागि मात्रै ३८ टोलीका ४५१ आरोहीले अनुमति लिएका छन्। उनीहरूबाट १३ लाख ५३ हजार अमेरिकी डलर रोयल्टी उठेको छ।
६ हिमालबाट उठेको कुल १३ लाख ८९ हजार १९३ अमेरिकी डलर रोयल्टीमध्ये मनास्लुको हिस्सा ९७ प्रतिशतभन्दा बढी हो। अर्थात् शरद् आरोहणबाट राज्यले उठाउने विदेशी मुद्रा आम्दानीको लगभग सम्पूर्ण भार मनास्लुमै केन्द्रित भएको छ।
आरोही संख्यामा पनि मनास्लुको दबदबा उस्तै छ। शरद् यामका लागि अनुमति लिएका ४९८ आरोहीमध्ये ४५१ जना मनास्लुका छन्। अर्थात् कुल आरोहीको करिब ९१ प्रतिशत एउटै हिमालतर्फ केन्द्रित भएका छन्।
बाँकी पाँच हिमालमा जम्मा ४७ आरोही छन्। यसले नेपालको शरद् पर्वतारोहण बजार अहिले कति धेरै मनास्लुमा निर्भर भएको छ भन्ने देखाउँछ।
हिमाली बजारको केन्द्र बन्यो मनास्लु
मनास्लुको आकर्षण केवल आरोहीको संख्यामा सीमित छैन। यसले सरकारी राजस्व, पर्वतारोहण कम्पनीको कारोबार, स्थानीय रोजगारी र उच्च हिमाली क्षेत्रमा हुने सेवा व्यवसायलाई समेत एकैपटक चलायमान बनाएको छ।
पर्यटन विभागको तथ्यांकअनुसार धौलागिरि प्रथममा दुई टोलीका १९ आरोहीले अनुमति लिएका छन्। उनीहरूबाट २८ हजार ५०० अमेरिकी डलर रोयल्टी संकलन भएको छ।
८ हजार ४६३ मिटर अग्लो मकालु प्रथममा एक टोलीका तीन आरोहीले अनुमति लिएका छन् र त्यसबाट ४ हजार ५०० अमेरिकी डलर रोयल्टी उठेको छ।
६ हजार २२० मिटर अग्लो डाङ्गामा दुई टोलीका १६ आरोही छन्। त्यहाँबाट १ हजार १६८ अमेरिकी डलर रोयल्टी संकलन भएको छ।
६ हजार १४४ मिटर अग्लो थोराङ पिकमा सात आरोहीले अनुमति लिएका छन् र १ हजार २२५ अमेरिकी डलर रोयल्टी उठेको छ।
गंगापूर्ण पश्चिममा दुई आरोहीले अनुमति लिएका छन् भने त्यहाँबाट ८०० अमेरिकी डलर संकलन भएको छ।
यी तथ्यांकलाई मनास्लुसँग तुलना गर्दा बजारको अन्तर असाधारण देखिन्छ। एउटा मनास्लुमा ४५१ आरोही हुँदा मकालुमा तीन र धौलागिरिमा १९ जना मात्रै छन्।
यही कारण कुल रोयल्टीमा पनि मनास्लुको हिस्सा अत्यधिक ठूलो भएको हो।
सरकारका लागि यसको अर्थ प्रत्यक्ष राजस्व हो। निजी क्षेत्रका लागि भने यसको अर्थ अझ फराकिलो छ।
एउटा आरोहीले नेपालमा प्रवेश गरेपछि अनुमति शुल्कबाहेक होटल, यातायात, ट्रेकिङ, गाइड, शेर्पा, खाना, पर्वतारोहण उपकरण, सञ्चार, बीमा, उद्धार र अन्य सेवामा खर्च गर्छ।
त्यसैले सरकारी रोयल्टीले मात्र मनास्लुबाट सिर्जना हुने आर्थिक गतिविधिको वास्तविक आकार बताउँदैन।
४५१ आरोहीसँगै बढेको कारोबार
पर्वतारोहणलाई सामान्य पर्यटकीय भ्रमणभन्दा फरक व्यवसाय मानिन्छ। एउटा आरोहीको यात्रा विमानस्थलबाट सुरु भएर काठमाडौंका होटल, पर्वतारोहण कम्पनी, यातायात सेवा, हिमाली पदमार्ग हुँदै आधार शिविर र उच्च शिविरसम्म पुग्छ।
आरोहण टोलीले नेपालमा लामो समय बिताउने भएकाले उनीहरूको खर्चको दायरा पनि फराकिलो हुन्छ।
काठमाडौंमा होटल र खाना, हिमाली क्षेत्रसम्मको यातायात, सामान ढुवानी, भरिया, गाइड र शेर्पा जनशक्ति, आरोहण सामग्री, अक्सिजन, सञ्चार उपकरण, खाना तथा इन्धनलगायतका वस्तु र सेवाको माग सिर्जना हुन्छ।
मनास्लुमा ३८ टोलीका ४५१ आरोही पुग्नु भनेको ४५१ वटा व्यक्तिगत पर्यटन गतिविधि मात्र होइन। प्रत्येक टोलीसँग आरोहण सहयोगी, गाइड, शेर्पा र अन्य जनशक्ति जोडिन्छन्।
आधार शिविरको व्यवस्थापनदेखि उच्च शिविरमा सामग्री पुर्याउने कामसम्म स्थानीय श्रम र सेवाको आवश्यकता पर्छ।
यही कारण मनास्लुको आरोहण सिजनले गोरखा र मनास्लु क्षेत्रको स्थानीय अर्थतन्त्रमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्छ। काठमाडौंका पर्वतारोहण व्यवसायीबाट सुरु भएको कारोबार हिमाली गाउँसम्म पुग्छ।
स्थानीय होटल, चिया पसल, यातायात, भरिया र अन्य सेवा व्यवसाय पनि त्यसबाट लाभान्वित हुन्छन्।
यस अर्थमा २१ करोड १० लाख रुपैयाँको सरकारी रोयल्टीलाई मात्र शरद् आरोहणको आर्थिक आकार मान्नु अपूर्ण हुन्छ। त्यो सरकारको प्रत्यक्ष आम्दानी हो। निजी क्षेत्र र स्थानीय अर्थतन्त्रमा हुने कारोबार त्यसबाहेकको ठूलो हिस्सा हो।
रोयल्टीमा मनास्लुको असाधारण छलाङ
मनास्लुको बढ्दो आकर्षणको सबैभन्दा स्पष्ट तस्वीर रोयल्टीमा देखिन्छ। ४५१ आरोहीबाट १३ लाख ५३ हजार अमेरिकी डलर उठ्नु र ६ वटा हिमालबाट कुल १३ लाख ८९ हजार १९३ अमेरिकी डलर उठ्नुले मनास्लुको आर्थिक महत्त्व देखाउँछ।
यसरी हेर्दा अन्य पाँच हिमालले मिलेर पनि कुल विदेशी मुद्रा रोयल्टीको सानो हिस्सा मात्रै दिएका छन्। मनास्लुबाट आएको रकमले नेपालको शरद् पर्वतारोहण राजस्वलाई नै लगभग एकल रूपमा धानेको छ।
सरकारले पर्वतारोहणबाट प्राप्त गर्ने रोयल्टीलाई पर्यटन क्षेत्रको प्रत्यक्ष राजस्वका रूपमा लिन्छ। तर यसको अप्रत्यक्ष प्रभाव पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ। आरोहण गतिविधि बढेपछि निजी पर्वतारोहण कम्पनीको आम्दानी बढ्छ।
त्यसले थप गाइड र शेर्पाको माग सिर्जना गर्छ। सामानको माग बढ्छ। ढुवानी सेवा बढ्छ। होटल र खानाको कारोबार बढ्छ।
यसरी एउटा आरोहीले हिमालमा पुग्दा त्यसको आर्थिक प्रभाव हिमालको आधार शिविरभन्दा धेरै परसम्म पुग्छ।
६३ देशबाट आयो हिमाली माग
यस वर्ष नेपालको शरद् आरोहणमा ६३ देशका आरोही सहभागी भएका छन्। देशगत तथ्यांकले पनि नेपालको हिमाली पर्यटन बजारको अन्तर्राष्ट्रिय पहुँच देखाउँछ।
चीनबाट सबैभन्दा धेरै १०० आरोहीले अनुमति लिएका छन्। उनीहरूमध्ये २९ महिला छन्। रुसबाट ५३, अमेरिकाबाट ३७, बेलायतबाट २८ र फ्रान्सबाट २७ आरोही आएका छन्। जर्मनी र जापानबाट १६–१६ आरोहीले अनुमति लिएका छन्।
यसले नेपालको पर्वतारोहण बजार कुनै एउटै मुलुक वा क्षेत्रको पर्यटकमा मात्र निर्भर नरहेको देखाउँछ। एसिया, युरोप, उत्तर अमेरिका र अन्य क्षेत्रका आरोही नेपालका हिमालमा आइरहेका छन्।
मनास्लुको आकर्षणमा पनि यही अन्तर्राष्ट्रिय बजारको ठूलो योगदान छ। पर्वतारोहणका लागि नेपाल आउने पर्यटक सामान्य भ्रमणमा आउने पर्यटकभन्दा फरक खर्च संरचना भएका हुन्छन्।
उनीहरूलाई विशेष अनुमति, उपकरण, उच्च उचाइको तयारी, प्रशिक्षित जनशक्ति र विशेष व्यवस्थापन आवश्यक हुन्छ।
यसले पर्वतारोहणलाई उच्च मूल्यको पर्यटन उत्पादन बनाउँछ। संख्या कम भए पनि प्रतिआरोही खर्च ठूलो हुने भएकाले यस क्षेत्रको आर्थिक महत्त्व उच्च हुन्छ।
एउटा हिमाल, हजारौँ रोजगारी
मनास्लुमा ४५१ आरोही पुगेपछि त्यसको प्रभाव आरोहण अनुमति लिने व्यक्तिसम्म मात्र सीमित हुँदैन। एउटा आरोहण टोली सञ्चालन गर्न धेरै तहका जनशक्ति आवश्यक पर्छ।
आधार शिविर व्यवस्थापन, खाना पकाउने कर्मचारी, भरिया, पर्वतारोहण सहयोगी, गाइड, शेर्पा, उच्च शिविरमा सामग्री पुर्याउने जनशक्ति र उद्धारमा खटिने टोलीसम्म यसको रोजगारी शृंखला फैलिन्छ।
आरोहण सिजनमा स्थानीय बासिन्दाले प्रत्यक्ष रोजगारी पाउने अवसर पनि बढ्छ। विशेषगरी उच्च हिमाली क्षेत्रमा पर्यटनका अन्य विकल्प सीमित हुने भएकाले पर्वतारोहणबाट सिर्जना हुने मौसमी आम्दानी स्थानीय परिवारका लागि महत्वपूर्ण हुन्छ।
मनास्लुको उच्च शिविरतर्फ अघि बढ्दै आरोही। फोटो : Madison Mountaineering
यसले पर्वतारोहणलाई केवल साहसिक पर्यटनको विषय नभई ग्रामीण अर्थतन्त्रसँग जोडिएको व्यवसाय बनाउँछ। आरोहीको संख्या बढ्दा हिमाली क्षेत्रको बजार पनि बढ्छ।
तर त्यससँगै पर्यटनबाट सिर्जना हुने आम्दानी स्थानीय समुदायसम्म कति पुग्छ भन्ने विषय पनि महत्वपूर्ण हुन्छ।
मनास्लुको बढ्दो बजारलाई दिगो बनाउन स्थानीय व्यवसाय र समुदायलाई पर्यटन मूल्य शृंखलामा थप जोड्नुपर्ने आवश्यकता यहीँबाट देखिन्छ।
गत वर्षको ५१३, यस वर्षको मनास्लु उछाल
गत वर्षको शरद् सिजनसँग तुलना गर्दा यस वर्षको तस्वीरलाई अझ स्पष्ट रूपमा बुझ्न सकिन्छ।
सन् २०२५ को शरद् याममा ५१३ आरोहीले अनुमति लिएका थिए। उनीहरू ६० वटा टोलीमा आबद्ध थिए र सरकारलाई करिब १७ करोड ६ लाख ८० हजार रुपैयाँ रोयल्टी प्राप्त भएको थियो। त्यतिबेला मनास्लुका लागि ३७४ आरोहीले अनुमति लिएका थिए।
यस वर्ष सेप्टेम्बर ११ सम्म ४९८ आरोहीले अनुमति लिइसकेका छन्। कुल संख्या गत वर्षको अन्तिम सिजनको भन्दा कम भए पनि यस वर्षको आरोहण सिजन अझै जारी छ। त्यसैले अहिलेको तथ्यांकलाई अन्तिम सिजनको परिणामका रूपमा लिन मिल्दैन।
तर मनास्लुको तथ्यांक भने विशेष महत्वको छ। गत वर्ष ३७४ आरोही रहेको मनास्लुमा यस वर्ष सेप्टेम्बरको मध्यसम्म ४५१ आरोहीले अनुमति लिइसकेका छन्। यसले मनास्लुको मागमा उल्लेखनीय वृद्धि भएको देखाउँछ।
अझ पछिल्लो सेप्टेम्बर १४ को विवरणमा मनास्लुमा ४२२ विदेशी आरोही ३५ अभियानमा रहेको र डोरी जडानको काम क्याम्प ३ सम्म पुगेको उल्लेख छ।
त्यस रिपोर्टअनुसार भारी हिमपात र हिमपहिरोको जोखिमका कारण अन्तिम आरोहण प्रयास मौसमको अवस्थासँग जोडिएको थियो।
यसले एउटा महत्वपूर्ण पक्ष पनि देखाउँछ। अनुमति लिने आरोहीको संख्या र वास्तविक शिखर आरोहण गर्ने आरोहीको संख्या एउटै नहुन सक्छ। मौसम, हिमपहिरो, स्वास्थ्य, मार्गको अवस्था र अन्य कारणले अन्तिम आरोहण प्रभावित हुन सक्छ।
शिखरभन्दा अगाडि सुरु हुन्छ ठूलो खर्च
आरोहीको आर्थिक गतिविधि शिखरमा पुगेर मात्र सुरु हुँदैन। नेपाल आइपुग्नुअघि नै उनीहरूको आरोहण तयारी सुरु हुन्छ र नेपाल प्रवेश गरेपछि खर्चको शृंखला विस्तार हुन्छ।
पर्वतारोहण कम्पनीले अनुमति व्यवस्थापनदेखि काठमाडौंको आवास, हिमाली क्षेत्रसम्मको यातायात, आधार शिविर व्यवस्थापन, खाद्यान्न, इन्धन, उपकरण र जनशक्तिको व्यवस्था गर्नुपर्छ।
उच्च हिमाली क्षेत्रमा एउटा आरोहण टोलीका लागि आवश्यक सामग्रीको ढुवानी आफैंमा ठूलो व्यवस्थापन हो। खाना, इन्धन, पाल, अक्सिजन, सञ्चार सामग्री र आरोहण उपकरण आधार शिविरदेखि उच्च शिविरसम्म पुर्याउन थप जनशक्ति र साधन आवश्यक हुन्छ।
यसमा हेलिकोप्टर र अन्य उद्धार सेवाको सम्भावित खर्च पनि जोडिन्छ। बीमा र आपत्कालीन उद्धार पर्वतारोहण व्यवसायको अभिन्न हिस्सा बनिसकेको छ।
त्यसैले सरकारले उठाएको रोयल्टीभन्दा धेरै ठूलो रकम पर्वतारोहणको निजी बजारमा चल्ने गर्छ। मनास्लुमा ४५१ आरोही र ३८ टोली पुग्नुको वास्तविक आर्थिक प्रभाव यही फराकिलो कारोबारमा देखिन्छ।
बाटो खुलेपछि आधार शिविरबाट माथि चहलपहल
यस वर्ष मनास्लुको आरोहण गतिविधि अब उच्च शिविरतर्फ पुगेको छ। सेप्टेम्बर १० सम्म मनास्लुको क्याम्प ३ सम्मको मार्गमा डोरी जडान गरेर बाटो तयार गरिएको रिपोर्ट आएको थियो।
त्यसपछि आरोहण टोलीले अनुकूलन अभ्यास र उच्च शिविरतर्फ आवश्यक सामग्री पुर्याउने काम अघि बढाएका छन्।
आरोहणको यो चरणमा आधार शिविरबाट माथि ठूलो मात्रामा सामग्री लैजानुपर्छ। खाना, इन्धन, अक्सिजन र अन्य आवश्यक सामान उच्च शिविरमा पुर्याइन्छ। यसले आरोहण सहयोगी जनशक्तिको काम पनि बढाउँछ।
तर उच्च हिमाली क्षेत्रमा बाटो खुल्नु मात्रै पर्याप्त हुँदैन। मौसम अनुकूल हुनुपर्छ। हिमपात र हिमपहिरोको जोखिमले आरोहण तालिका परिवर्तन गर्न सक्छ। त्यसैले शरद् आरोहणको अन्तिम सफलता मौसमको छोटो अनुकूल अवधिमा निर्भर रहने गर्छ।
सेप्टेम्बर १४ को विवरणमा पनि मनास्लुमा भारी हिमपातका कारण हिमपहिरोको जोखिम बढेको र मौसमअनुसार सेप्टेम्बर १९ वा २० आसपास मुख्य आरोहण प्रयास हुन सक्ने उल्लेख गरिएको थियो।
विपद्को दबाबमा पनि रोकिएन बजार
नेपालले यस वर्ष विभिन्न क्षेत्रमा बाढी तथा पूर्वाधारसम्बन्धी चुनौती खेपिरहेको अवस्थामा पर्वतारोहण सिजन अघि बढेको हो।
पर्यटन पूर्वाधारमा क्षति पुगेका क्षेत्र र सडक पहुँचमा समस्या भए पनि हिमाली पर्यटनको माग पूर्ण रूपमा रोकिएको छैन। ४९८ आरोहीले अनुमति लिनु त्यसको एउटा संकेत हो।
तर प्राकृतिक जोखिम पर्वतारोहण क्षेत्रको स्थायी चुनौती हो। बाढी र पहिरोले हिमाली क्षेत्रमा पुग्ने सडक तथा पदमार्ग प्रभावित हुन सक्छन्। हिमपात र हिमपहिरोले आधार शिविरभन्दा माथिको गतिविधि प्रभावित गर्न सक्छ।
यसकारण पर्वतारोहणको व्यापार बढाउन अनुमति संख्या बढाउनु मात्रै पर्याप्त हुँदैन।
आरोहीलाई सुरक्षित रूपमा गन्तव्यसम्म पुर्याउने पूर्वाधार, मौसम सूचना, सञ्चार, उद्धार र स्थानीय स्वास्थ्य सेवाको क्षमता पनि सँगसँगै बढाउनुपर्छ।
पर्वतारोहण व्यवसायमा जोखिम व्यवस्थापन कमजोर हुँदा एउटा सिजनको आम्दानीभन्दा धेरै ठूलो आर्थिक क्षति हुन सक्छ। त्यसैले बढ्दो आरोही संख्या नेपालको पर्यटनका लागि अवसरसँगै व्यवस्थापनको परीक्षा पनि हो।
मनास्लुको भीड, अरू हिमालको खालीपन
नेपालसँग विश्वकै चर्चित हिमाल छन्। तर शरद् आरोहणको तथ्यांकले ती सबै हिमालले समान रूपमा पर्यटक तान्न नसकेको देखाउँछ।
मनास्लुमा ४५१ आरोही हुँदा धौलागिरिमा १९ र मकालुमा तीन आरोही मात्रै छन्। डाङ्गा, थोराङ पिक र गंगापूर्ण पश्चिममा पनि सीमित आरोही छन्।
यसले नेपालको पर्वतारोहण बजारमा उत्पादन विविधीकरणको आवश्यकता देखाउँछ। एउटै हिमालमा अत्यधिक निर्भर हुँदा कुनै वर्ष मौसम, मार्ग, सुरक्षा वा अन्य कारणले मनास्लुको गतिविधि प्रभावित भए समग्र शरद् आरोहण बजारमा असर पर्न सक्छ।
त्यसैले नेपालले मनास्लुको सफलता अन्य हिमालमा दोहोर्याउने रणनीति बनाउनुपर्ने देखिन्छ। त्यसका लागि प्रचार मात्रै पर्याप्त हुँदैन।
प्रत्येक हिमालको पहुँच, आरोहण मार्ग, आधार शिविरको सुविधा, सुरक्षा, उद्धार क्षमता र सेवा गुणस्तरलाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारअनुकूल बनाउनुपर्ने हुन्छ।
धौलागिरि, मकालु र अन्य हिमालमा आरोही संख्या बढाउन सकिएमा अहिले मनास्लुमा केन्द्रित रोयल्टी र निजी क्षेत्रको कारोबार धेरै गन्तव्यमा फैलिन सक्छ।
अब मनास्लुको आम्दानी कसरी फैलाउने?
शरद् २०२६ को तथ्यांकले नेपालका लागि दुईवटा तस्वीर एकैपटक देखाएको छ। पहिलो, विश्व बजारमा नेपालको हिमाली आकर्षण बलियो छ। दोस्रो, त्यो बजार केही सीमित हिमालमा अत्यधिक केन्द्रित छ।
४९८ आरोहीमध्ये ४५१ मनास्लुमा हुनु र कुल अमेरिकी डलर रोयल्टीको ९७ प्रतिशतभन्दा बढी मनास्लुबाट आउनु यही केन्द्रित बजारको प्रमाण हो।
मनास्लुको सफलताबाट सरकारले धेरै कुरा सिक्न सक्छ। हिमालको अन्तर्राष्ट्रिय प्रचार, पर्वतारोहण कम्पनीको सेवा, स्थानीय जनशक्तिको दक्षता, आधार शिविर व्यवस्थापन, मार्ग तयारी र उद्धार प्रणालीलाई एकीकृत रूपमा अघि बढाउन सकिए अन्य हिमालमा पनि माग बढाउन सकिन्छ।
निजी क्षेत्रका लागि पनि यो ठूलो बजार हो। विश्वभर पर्वतारोहणमा रुचि राख्ने पर्यटकलाई नेपालका फरक हिमालसम्म पुर्याउन सके एउटै सिजनको कारोबार केही गन्तव्यमा मात्र सीमित हुँदैन।
स्थानीय समुदायका लागि यसको अर्थ थप रोजगारी र आम्दानी हो। सरकारका लागि थप रोयल्टी र विदेशी मुद्रा हो। पर्वतारोहण कम्पनीका लागि नयाँ बजार हो।
यही कारण हिमाली पर्यटनलाई केवल आरोहण अनुमति संख्याको आधारमा होइन, त्यसले सिर्जना गर्ने सम्पूर्ण आर्थिक गतिविधिको आधारमा हेर्नुपर्ने हुन्छ।
अहिलेको तथ्यांकले नेपालको शरद् हिमाली कारोबारको मुख्य इन्जिन मनास्लु बनेको देखाएको छ। ४५१ आरोही, ३८ टोली र १३ लाख ५३ हजार अमेरिकी डलर रोयल्टीले त्यसको आकार स्पष्ट पार्छ।
तर नेपालको हिमाली अर्थतन्त्रको वास्तविक सम्भावना एउटा हिमालमा सीमित छैन।
मनास्लुले बनाएको बजारलाई धौलागिरि, मकालु र अन्य हिमालसम्म विस्तार गर्न सके पर्वतारोहणबाट आउने सरकारी राजस्व, विदेशी मुद्रा, रोजगारी र निजी क्षेत्रको कारोबार धेरै गुणा फराकिलो बनाउन सकिन्छ।
यस वर्षको शरद् सिजनले कम्तीमा एउटा स्पष्ट सन्देश दिएको छ-नेपालको हिमाली बजारमा मागको कमी छैन, अब त्यो मागलाई धेरै हिमाल र धेरै स्थानीय अर्थतन्त्रसम्म कसरी फैलाउने भन्ने विषय महत्वपूर्ण बनेको छ।
