काठमाडौँ। नेपालमा डिजिटल भुक्तानीको प्रयोग तीव्र रूपमा विस्तार भएको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकको आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को १२ महिनाको तथ्यांकअनुसार मोबाइल बैंकिङ, क्यूआर र वालेटमार्फत हुने कारोबारको संख्या र रकम दुवै उल्लेख्य बढेका छन्।
राष्ट्र बैंकका अनुसार २०८३ असारमा मोबाइल बैंकिङमार्फत ८ करोड २६ लाख कारोबार भएका छन्। अघिल्लो वर्षको सोही महिनामा ६ करोड ५५ लाख कारोबार भएकामा एक वर्षमा २६.१२ प्रतिशत वृद्धि भएको हो।
क्यूआर भुक्तानीको विस्तार भने अझ तीव्र देखिएको छ। २०८२ असारमा ४ करोड २ लाख ३६ हजार रहेको क्यूआर कारोबार संख्या २०८३ असारमा बढेर ६ करोड ९५ लाख ९० हजार पुगेको छ। यो ७२.९६ प्रतिशत वृद्धि हो। वालेट कारोबार पनि ४ करोड १९ लाखबाट बढेर ५ करोड ७० लाख पुगेको छ।
फास्टर पेमेन्ट सिस्टमबाट हुने कारोबार २२.६२ प्रतिशत बढेर २ करोड २१ लाख पुगेको छ भने आईपीएस कारोबार ३.६३ प्रतिशत बढेर ५६ लाख ३८ हजार पुगेको छ।
इन्टरनेट बैंकिङ कारोबार २१.७० प्रतिशत, क्रेडिट कार्ड कारोबार ३३.०९ प्रतिशत र ई–कमर्स कारोबार ६४.९६ प्रतिशतले बढेको छ। ई–कमर्स कारोबार संख्या मात्रै १ लाख ९६ हजारबाट बढेर ३ लाख २४ हजार पुगेको छ।
कारोबार रकममा मोबाइल बैंकिङ अगाडि
कारोबार रकमका आधारमा पनि मोबाइल बैंकिङ सबैभन्दा अगाडि छ। २०८३ असारमा मोबाइल बैंकिङमार्फत ६ खर्ब ९६ अर्ब ९४ करोड रुपैयाँ बराबरको कारोबार भएको छ, जुन अघिल्लो वर्षको ५ खर्ब ३० अर्ब २८ करोड रुपैयाँभन्दा ३१.४ प्रतिशत बढी हो।
क्यूआर कारोबार रकम १ खर्ब १३ अर्ब २० करोडबाट बढेर १ खर्ब ८९ अर्ब ९१ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। वालेट कारोबार रकम पनि ४८ अर्ब ४४ करोडबाट बढेर ५८ अर्ब ५ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।
फास्टर पेमेन्ट सिस्टममार्फत ६८ अर्ब ३१ करोड र आईपीएसमार्फत ५७ अर्ब ६७ करोड रुपैयाँ बराबरको कारोबार भएको छ। समीक्षा अवधिमा फास्टर पेमेन्ट सिस्टमको कारोबार रकम २१.४० प्रतिशत र आईपीएसको २३.२० प्रतिशतले बढेको छ।
इन्टरनेट बैंकिङ कारोबार रकम २२.७० प्रतिशत बढेर ३१ अर्ब १० करोड रुपैयाँ पुगेको छ। क्रेडिट कार्ड कारोबार १७.१० प्रतिशत बढेर २ अर्ब ६० करोड तथा ई–कमर्स कारोबार रकम ३३ प्रतिशत बढेर १ अर्ब ९७ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।
नगद र कार्ड कारोबार घट्दै
डिजिटल भुक्तानीको विस्तारसँगै एटीएमबाट नगद निकासी र कार्ड कारोबार भने घटेको छ। एटीएम नगद निकासी कारोबार १ करोड १० लाख ७९ हजारबाट घटेर ९९ लाख ८७ हजारमा आएको छ, जुन ९.८३ प्रतिशत कमी हो।
डेबिट कार्ड कारोबार पनि १ करोड १९ लाख ७१ हजारबाट घटेर १ करोड ५ लाख ५५ हजारमा झरेको छ। पिओएस कारोबारसमेत ३२.३१ प्रतिशतले घटेको राष्ट्र बैंकको तथ्यांक छ।
क्रस–बोर्डर क्यूआर झन्डै तीन गुणा
क्रस–बोर्डर क्यूआर कारोबारमा पनि तीव्र वृद्धि भएको छ। २०८२ असारमा १ लाख ५५ हजार रहेको कारोबार संख्या २०८३ असारमा बढेर ४ लाख २५ हजार पुगेको छ।
यसको कारोबार रकम ४४ करोड ६९ लाखबाट बढेर १ अर्ब १७ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। एक वर्षमा क्रस–बोर्डर क्यूआर कारोबार रकम करिब १६२ प्रतिशतले बढेको हो।
राष्ट्र बैंकको तथ्यांकले नेपालमा डिजिटल भुक्तानीको पहुँच मात्र विस्तार नभई मोबाइल, क्यूआर र वालेटजस्ता माध्यमबाट हुने कारोबारको आवृत्ति र रकम दुवै तीव्र रूपमा बढिरहेको देखाएको छ।
