यिनछ्वान। गर्मीयामको चर्को घाममा टेङ्गर मरुभूमिको किनारसम्म फैलिएका सौर्य प्यानलका लहरहरूले मरुभूमिको तीव्र प्रकाशलाई विद्युत्मा रूपान्तरण गरिरहेका छन्। त्यही क्षेत्रबाट केही दूरीमा रहेको चीन मोबाइलको डेटा सेन्टरमा भने चौबीसै घण्टा सर्भरहरूको आवाज गुञ्जिरहेको छ।
चीनको उत्तरपश्चिमी निङ्सिया हुई स्वायत्त क्षेत्रमा विकसित हुँदै गरेको यो दृश्य एउटा ठूलो परिवर्तनको संकेत हो-एआई र डिजिटल अर्थतन्त्रको बढ्दो विद्युत् मागलाई नवीकरणीय ऊर्जासँग प्रत्यक्ष जोड्ने प्रयास।
मे महिनादेखि चीन मोबाइलले सञ्चालन गरेको झोङवेईस्थित एउटा डेटा सेन्टरले नजिकैको सौर्य ऊर्जा परियोजनाबाट प्रत्यक्ष विद्युत् प्राप्त गर्न थालेको छ। उक्त विद्युत् एआई मोडलको प्रशिक्षण, इन्फरेन्स तथा अन्य कम्प्युटिङ कार्यमा प्रयोग भइरहेको छ।
चीन मोबाइलको निङ्सिया शाखाका कम्प्युटिङ सञ्चालन तथा मर्मतसम्भार इन्जिनियर झाङ स्युका अनुसार उक्त केन्द्रले खपत गर्ने कुल विद्युत्मध्ये ८० प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा अहिले हरित ऊर्जाबाट आपूर्ति भइरहेको छ।
यो चीनमा नवीकरणीय ऊर्जा परियोजनाबाट डेटा सेन्टरमा प्रत्यक्ष हरित विद्युत् आपूर्ति गर्ने प्रारम्भिक परियोजनामध्ये एक हो।
मरुभूमिको घामबाट डेटा सेन्टरसम्म
झोङवेईमा निर्माण गरिएको सौर्य ऊर्जा परियोजनाको क्षमता ५०० मेगावाट छ। तर डेटा सेन्टरलाई चौबीसै घण्टा हरित ऊर्जा उपलब्ध गराउन सौर्य मात्र पर्याप्त छैन।
त्यसैले परियोजनाको अर्को महत्वपूर्ण हिस्सा करिब ४० किलोमिटर दक्षिणमा निर्माण भइरहेको छ।
त्यहाँ १.५ गिगावाट क्षमताको पवन ऊर्जा परियोजना निर्माणाधीन छ, जुन सेप्टेम्बरमा राष्ट्रिय विद्युत् ग्रिडमा जोडिने अपेक्षा गरिएको छ।
दिनमा सौर्य ऊर्जाले विद्युत् उत्पादन गर्नेछ भने रातमा पवन ऊर्जाले त्यसको पूर्ति गर्नेछ। यसले डेटा सेन्टरलाई दिनरात निरन्तर हरित विद्युत् उपलब्ध गराउने लक्ष्य राखेको छ।
परियोजना पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आएपछि सौर्य र पवन आयोजनाले झोङवेईमा सञ्चालनमा रहेका तथा थपिने डेटा सेन्टर क्लस्टरको वार्षिक करिब २.२९ अर्ब किलोवाट–घण्टा विद्युत् माग पूरा गर्न सक्ने परियोजना सञ्चालक चाइना दाताङ कर्पोरेसन रिन्युयबल पावरको झोङवेई शाखाले जनाएको छ।
यो केवल एउटा ऊर्जा परियोजना होइन। यो चीनले तीव्र गतिमा बढिरहेको कम्प्युटिङ उद्योगलाई ऊर्जा स्रोतसँग पुनः संरचना गर्ने प्रयासको एउटा उदाहरण हो।
एआईको विस्तारसँगै विद्युत् मागको विस्फोट
एआईको तीव्र विकाससँगै डेटा सेन्टरको विद्युत् खपत विश्वव्यापी रूपमा ठूलो चुनौती बन्दै गएको छ।
डेटा सेन्टर चौबीसै घण्टा सञ्चालन हुने भएकाले त्यसलाई स्थिर, भरपर्दो र तुलनात्मक रूपमा सस्तो विद्युत् आवश्यक हुन्छ। उद्योगका अनुमानअनुसार डेटा सेन्टरको सञ्चालन खर्चमा विद्युत्को हिस्सा ६० देखि ७० प्रतिशतसम्म पुग्छ।
अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सीका अनुसार विश्वभरका डेटा सेन्टरले सन् २०३० सम्म वार्षिक करिब ९४५ टेरावाट-घण्टा विद्युत् खपत गर्ने अनुमान गरिएको छ।
चीनमा पनि यस्तो माग तीव्र गतिमा बढिरहेको छ। चाइना एकेडेमी अफ इन्फर्मेसन एन्ड कम्युनिकेसन्स टेक्नोलोजीका अनुसार चीनका डेटा सेन्टरको विद्युत् खपत सन् २०१९ को ८२.४ टेरावाट–घण्टाबाट बढेर २०२४ मा १६६ टेरावाट-घण्टा पुगेको छ।
यसले दुईवटा प्रवृत्तिलाई एउटै बिन्दुमा ल्याएको छ-एआई र कम्प्युटिङ शक्तिको तीव्र विस्तार तथा ऊर्जा प्रणालीलाई हरित बनाउने चीनको अभियान।
चीनले आफ्ना प्रमुख राष्ट्रिय कम्प्युटिङ हबमा निर्माण हुने नयाँ डेटा सेन्टरले कम्तीमा ८० प्रतिशत हरित ऊर्जा प्रयोग गर्ने लक्ष्य राखेको छ।
चीन मोबाइलका झाङका अनुसार डेटा सेन्टर नजिकै हरित ऊर्जा प्रसारण लाइन निर्माण गर्दा स्थानीय रूपमा उत्पादित सौर्य तथा पवन ऊर्जा बढी प्रयोग गर्न सकिन्छ। यसले विद्युत् प्रसारणका क्रममा हुने क्षति घटाउनुका साथै विद्युत् लागत कम गर्न मद्दत गर्छ।
किन रोजियो झोङवेई?
झोङवेईको आकर्षण केवल घाम र हावामा सीमित छैन।
शहरको मौसम सुख्खा र चिसो छ। भौगोलिक तथा भूगर्भीय अवस्था पनि तुलनात्मक रूपमा स्थिर छ। चीनको भौगोलिक केन्द्रतर्फ पर्ने भएकाले देशका अन्य भागसँग डेटा तथा डिजिटल नेटवर्क जोड्न पनि अनुकूल मानिन्छ।
सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्ष भनेको प्राकृतिक शीतलीकरणको सम्भावना हो।
चीन मोबाइल निङ्सियाको कम्प्युटिङ सञ्चालन शाखाका झु बिनका अनुसार झोङवेईका डेटा सेन्टरले वर्षमा आठदेखि १० महिनासम्म प्राकृतिक रूपमा चिस्याउने प्रणाली प्रयोग गर्न सक्छन्, जुन राष्ट्रिय औसतभन्दा धेरै हो।
डेटा सेन्टरमा सर्भरलाई चिसो राख्न ठूलो मात्रामा विद्युत् आवश्यक पर्ने भएकाले प्राकृतिक शीतलीकरणले सञ्चालन लागत र ऊर्जा खपत दुवै घटाउन सक्छ।
यसरी हेर्दा झोङवेईमा ऊर्जा, भूगोल, मौसम, नेटवर्क र भूमि—सबै पक्षले डेटा सेन्टर उद्योगलाई अनुकूल वातावरण दिएका छन्।
‘पूर्वको डेटा, पश्चिमको कम्प्युटिङ’
झोङवेईको उदय चीनको व्यापक राष्ट्रिय रणनीतिसँग जोडिएको छ।
चीनले सन् २०२२ मा सुरु गरेको ‘पूर्वको डेटा, पश्चिमको कम्प्युटिङ’ परियोजनाले देशका प्रमुख कम्प्युटिङ स्रोतलाई नवीकरणीय ऊर्जा र भूमि बढी उपलब्ध हुने पश्चिमी क्षेत्रमा विस्तार गर्ने रणनीति अघि सारेको हो।
निङ्सियालाई चीनका आठ राष्ट्रिय कम्प्युटिङ हबमध्ये एकका रूपमा छनोट गरिएको छ। झोङवेईमा भने १० राष्ट्रिय डेटा सेन्टर क्लस्टरमध्ये एउटा स्थापना गरिएको छ।
यसको उद्देश्य स्पष्ट छ-पूर्वी चीनमा बढ्दो डिजिटल तथा एआई मागलाई पश्चिमी क्षेत्रको सस्तो भूमि, प्रशस्त नवीकरणीय ऊर्जा र अनुकूल जलवायुसँग जोड्नु।
१० ठूला डेटा सेन्टर पार्क
झोङवेई अहिले चीनको महत्वपूर्ण कम्प्युटिङ हबका रूपमा स्थापित भइसकेको छ।
शहरमा हाल १० ठूला डेटा सेन्टर पार्क सञ्चालनमा छन्। चीनका शीर्ष १० इन्टरनेट डेटा सेन्टर सञ्चालकमध्ये ६ वटाले झोङवेईमा आफ्नो उपस्थिति स्थापना गरेका छन्।
अलिबाबा, बैदु, टेन्सेन्ट, मेइथुआन र बाइटडान्सजस्ता प्रमुख चिनियाँ प्रविधि कम्पनीका डेटा सञ्चालनसमेत यहाँ आधारित छन्।
सन् २०२५ मा ३०२ चिनियाँ शहरमध्ये कम्प्युटिङ पावर सूचकांकमा झोङवेई पाँचौँ स्थानमा थियो।
नगरपालिकाको डेटा प्रशासनका अनुसार शहरको कम्प्युटिङ क्षमता हाल २८३,१०० पेटाफ्लप्स पुगेको छ।
यहाँका कम्प्युटिङ केन्द्रले १३ वटा ठूला एआई मोडलको प्रशिक्षण तथा इन्फरेन्सलाई सहयोग गरिरहेका छन् र सियाओमी तथा सियाओहङ्सुसहित ४,९०० भन्दा बढी कम्पनीलाई सेवा दिइरहेका छन्।
अब चीनको अर्को चुनौती : ऊर्जा र कम्प्युटिङलाई एउटै प्रणाली बनाउने
चीनको आगामी रणनीति डेटा सेन्टर थप्ने मात्र होइन, त्यसको ऊर्जा व्यवस्थापनलाई पनि कम्प्युटिङ मागसँग गतिशील रूपमा जोड्ने देखिन्छ।
सन् २०२६ को सरकारी कार्य प्रतिवेदनमा पहिलोपटक कम्प्युटिङ क्षमता र विद्युत् आपूर्तिको समन्वित विकासलाई नयाँ पूर्वाधार विकासको महत्वपूर्ण क्षेत्रका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ। यससँगै हाइपरस्केल इन्टेलिजेन्ट कम्प्युटिङ क्लस्टरलाई पनि प्राथमिकता दिइएको छ।
चीनको २०२६–२०३० विकास योजनाले परियोजनालाई थप अघि बढाउने र एकीकृत राष्ट्रिय कम्प्युटिङ नेटवर्क विस्तार गर्ने लक्ष्य राखेको छ।
झोङवेईका लागि अबको चुनौती भनेको कम्प्युटिङ माग र विद्युत् आपूर्तिलाई अझ नजिकबाट मिलाउनु, कार्बन उत्सर्जन घटाउनु र सञ्चालन लागत कम गर्नु हो।
झोङवेई नगरपालिका डेटा प्रशासनका अधिकारी मेङ फानजेनका अनुसार आगामी चरणमा कम्प्युटिङ क्षमता र विद्युत् आपूर्तिलाई गतिशील रूपमा समन्वय गर्ने प्लेटफर्म निर्माण गरिनेछ। कम्प्युटिङको मागका आधारमा विद्युत् खपतलाई अनुकूल बनाउने प्रणाली विकास गर्ने तयारी छ।
डेटा सेन्टरको भविष्य : केवल डिजिटल होइन, ऊर्जा पनि
झोङवेईको प्रयोगले एउटा ठूलो प्रश्नको सम्भावित उत्तर प्रस्तुत गरेको छ-एआईको भविष्यलाई चाहिने विशाल ऊर्जा कहाँबाट आउनेछ?
एआई मोडल झन् ठूला हुँदै जाँदा र डेटा सेन्टरको संख्या बढ्दै जाँदा विद्युत् आपूर्ति डिजिटल पूर्वाधारको सबैभन्दा महत्वपूर्ण आधार बन्नेछ।
चीनले यसको समाधान डेटा सेन्टर र ऊर्जा उत्पादनलाई भौगोलिक रूपमा नजिक ल्याएर खोजिरहेको छ। मरुभूमिको घाम, पवन ऊर्जा, प्राकृतिक शीतलीकरण र विशाल कम्प्युटिङ पूर्वाधारलाई एउटै प्रणालीमा जोडेर उसले ‘हरित कम्प्युटिङ’को नयाँ मोडल निर्माण गर्न खोजेको छ।
झोङवेईको कथा त्यसैले एउटा शहरको डेटा सेन्टर विस्तारको कथा मात्र होइन।
यो ऊर्जा र कम्प्युटिङको नयाँ भूगोल निर्माण हुँदै गएको कथा हो-जहाँ भविष्यको एआई प्रतिस्पर्धा चिप र सर्भरमा मात्र होइन, सस्तो, स्थिर र हरित विद्युत्को उपलब्धतामा पनि निर्भर हुनेछ।
(स्रोत: चीनको सरकारी समाचार संस्था सिन्ह्वा। अनुवाद तथा सम्पादन: द बिजनेस नेपाल)
